Ένα ταξίδι προς την αιωνιότητα –και γιατί όχι προς τα παρχάρια της Ματσούκας του Πόντου όπου μεγάλωσαν οι γονείς του–, ξεκίνησε ο Στάθης Πελαγίδης. Ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 88 ετών – ακάματος μέχρι το τέλος, τον Μάρτιο του 2023 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ινφογνώμων το τελευταίο του έργο, με τίτλο Μικρασιατική Καταστροφή 1922: Η «ζωή εν τάφω» των Ελλήνων στρατιωτικών αιχμαλώτων.
Η ταφή του θα γίνει στο χωριό που γεννήθηκε και μεγάλωσε, την Οινόη Καστοριάς. Συγγενείς και φίλοι θα πουν το αντίο την Τετάρτη στις 9:00, στο ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην οδό Δελφών στην Ανατολική Θεσσαλονίκη.
Το έργο που αφήνει ο Στάθης Πελαγίδης σπουδαίο, ιδίως οι ιστορικές μελέτες του σχετικά με την εκκλησιαστική ιστορία του Πόντου και την εγκατάσταση και αποκατάσταση των προσφύγων του 1922. Το ακαδημαϊκό του ενδιαφέρον ήταν στραμμένο και προς τον ελληνισμό της Μακεδονίας, ενώ ανέδειξε και θέματα που ήταν άγνωστα στην επιστημονική κοινότητα, όπως λεπτομέρειες για τη μετακίνηση των Ποντίων προς τη Ρωσία και την πρώην Σοβιετική Ένωση, αλλά και για την εγκατάσταση των παλιννοστούντων στην Ελλάδα.
«Δεν θυμάμαι ποτέ τη μητέρα μου να μας μιλάει για τα τραγικά γεγονότα της Γενοκτονίας, αλλά και για τα δύσκολα χρόνια στον Πόντο πριν από τον ξεριζωμό. Την θυμάμαι πάντοτε να μιλάει με θέρμη και με πολύ όμορφα λόγια και αισθήματα για τον Πόντο. Δεν έλεγε ποτέ “στην Τουρκία”. Πάντοτε έλεγε “στην πατρίδα”», είχε εξομολογηθεί στον συνεργάτη του pontosnews.gr Ρωμανό Κοντογιαννίδη.
Πατέρα δεν γνώρισε ο Στάθης Πελαγίδης. Η μητέρα του ξεριζώθηκε από την πατρίδα στα 18 και έμεινε χήρα στα 31 με τρία παιδιά. Οι σπουδές του ήταν στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο (Κλασικό Τμήμα της Φιλοσοφικής) και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας).
Στη Θεσσαλονίκη εγκαταστάθηκε το 1976 και εργάστηκε ως καθηγητής σε σχολείο της Άνω Πόλης. Έναν χρόνο μετά άρχισε να διδάσκει στο Πειραματικό Σχολείο του Αριστοτελείου, στο οποίο έμεινε για 20 χρόνια.
Το 1999 ανακηρύχθηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας όπου δίδαξε ειδικό μάθημα για τον προσφυγικό ελληνισμό, το οποίο δεν περιλάμβανε θέματα μόνο για τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, αλλά και για τους παλιννοστούντες από την πρώην Σοβιετική Ένωση που έφτασαν στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Στα 46 του χρόνια, το 1982, ο Στάθης Πελαγίδης κατάφερε να βρεθεί για πρώτη φορά στη ζωή του στον Πόντο, σε μια εκδρομή της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.
Κατά τη διάρκεια συνομιλίας του με τον Τούρκο τότε διοικητή της Αστυνομίας της Τραπεζούντας, δέχθηκε την πρόταση να τον οδηγήσει ο τελευταίος στο σημείο που βρισκόταν το χάνι του παππού του. Και οι δύο γονείς του ήταν από το χωριό Κούτουλα της Ματσούκας του Πόντου, κοντά στο Λαραχανί και σε απόσταση περίπου 20 χιλιομέτρων από το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά.
«Με πήγε και κατάφερα να εντοπίσω τα χαλάσματα. Με βαθιά συγκίνηση έσκυψα και πήρα λίγο χώμα, για να το φέρω στη μητέρα μου. Μόλις το είδε εκείνη το κράτησε σφιχτά στην αγκαλιά της και το φιλούσε. Της πήρα κι ένα δοχείο, ένα από αυτά που οι Πόντιοι μάζευαν το γάλα πριν τον ξεριζωμό, το οποίο έγραφε επάνω “Ματσούκα”», είχε πει στο pontosnews.gr.
