Σέρρα: Τα μυστικά του χορού και η πορεία προς το Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, σε εκδήλωση της ΠΟΕ στη Θεσσαλονίκη

Στα «μυστικά» του χορού Σέρρα, του χορού των χορών για τους Πόντιους απανταχού της γης, μυήθηκαν οι παρευρισκόμενοι στην εκδήλωση της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΠΟΕ) στη Θεσσαλονίκη, στην οποία η Αλεξία Ιωαννίδου –μέλος της Επιτροπής Πολιτισμού της ΠΟΕ και κάτοχος master στη Διοίκηση Πολιτιστικών Μονάδων– μίλησε για την ένταξη του χορού στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς που έγινε στις 7 Φεβρουαρίου 2022.

Ρίγη συγκίνησης σκόρπισαν στο κοινό πυρριχιστές του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων (ΣΠΟΣ) Νομού Θεσσαλονίκης, οι οποίοι, συνοδεία της λύρας του Κώστα Σιαμίδη και του νταουλιού του Νίκου Φιλιππίδη, χόρεψαν σέρρα.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης προβλήθηκε ένα υψηλής αισθητικής ποιότητας και σκηνοθεσίας βίντεο, με αγγλικούς υπότιτλους για τη διασφάλιση μεγαλύτερης ορατότητας στο διεθνές κοινό.

«Φόρος τιμής στον εμβληματικό χορό»

Ως «φόρο τιμής στον πλέον εμβληματικό χορό» των Ποντίων χαρακτήρισε την εκδήλωση ο πρόεδρος της ΠΟΕ Γιώργος Βαρυθυμιάδης, σημειώνοντας ότι «έχει ρίζες στην Αρχαιότητα αλλά και την ικανότητα να μένει νέος και θαλερός μέχρι την αιωνιότητα».

Ο Γιώργος Βαρυθυμιάδης ανέφερε ακόμα ότι η σημερινή γενιά Ποντίων οφείλει πολλά στους προγόνους της για όσα της κληροδότησαν.

«Ποτέ δεν ξεχνάμε το χρέος μας στη μνήμη τους. Στις μέρες μας είναι απαραίτητη η επιστημονική έρευνα και τεκμηρίωση, για να στηρίξουμε τις διεκδικήσεις μας σε ατράνταχτα επιστημονικά δεδομένα», τόνισε, ενώ αναφερόμενος στην Αλεξία Ιωαννίδου υπογράμμισε: «Μακάρι το πάθος και το παράδειγμά της να βρει άξιους μιμητές».

Πυρρίχιος: Ένας χορός με ιστορία 2.400 χρόνων

Ο χορός Σέρρα καλύπτει πέντε από τα έξι πεδία που πρέπει να έχει ένα στοιχείο για να θέσει υποψηφιότητα ως στοιχείο ΑΠΚ. Αρκεί και μόνο ένα στοιχείο ως προϋπόθεση εγγραφής. Η Σέρρα καλύπτει τα παρακάτω πεδία:

1. είναι παραδοσιακός χορός – χορευτικό δρώμενο
2. εμπίπτει στο πεδίο των επιτελεστικών  τεχνών (ως χορός)
3. εμπίπτει στο πεδίο των προφορικών παραδόσεων και εκφράσεων (εμπίπτει λόγω των δεκατετρασύλλαβων διστίχων που προηγούνται συνήθως από την επιτέλεσή του)
4. εμπίπτει στο πεδίο των κοινωνικών πρακτικών-τελετουργιών-εορταστικών εκδηλώσεων (καθώς δεν υπάρχει εκδήλωση μνήμης της Γενοκτονίας ή πανηγύρι των ανιστορημένων Μεγάλων Μονών του Πόντου στην Ελλάδα που να λείπει η επιτέλεση του χορού Σέρρα)
5. εμπίπτει στο πεδίο της τεχνογνωσίας που συνδέεται με την παραδοσιακή χειροτεχνία (λόγω της χειροποίητης εξάρτυσης και φορεσιάς των χορευτών).

Στο μόνο πεδίο που δεν εμπίπτει είναι αυτό που σχετίζεται με τις γνώσεις και τις πρακτικές που αφορούν την φύση και το σύμπαν, είπε η Αλεξία Ιωαννίδου στην εισήγησή της. Ακόμα πρόσθεσε πως ο Σέρρα χορός έχει πολεμικό χαρακτήρα. Παραδοσιακά χορεύεται μόνον από άντρες και αποτελείται από τρία μέρη:

• το «Ελαφρόν Σέρρα» ή «Άτσαπατ» ή «Αργόν Σέρρα»,
• το «Γρήγορον Σέρρα» ή «Τρομαχτόν»
• και τη «Σέρρα τη μασαιρί» ή «Πιτσάκ χορονί» ή «Πιτσάκ Οϊνί», είπε η Αλεξία Ιωαννίδου.

Με αφορμή την μαρτυρία του Παναγιώτη Ασλανίδη, ενός από τους μουσικούς πληροφορητές της έρευνας, για την «Κρωμνέτσα γιάγιαν’ ατ» που άκουγε λύρα και «θα χόρευε Σέρρα» όπως είπε ο μεγάλος λυράρης στο βίντεο-τεκμήριο που προβλήθηκε στην εκδήλωση, η ερευνήτρια σχολίασε πως ο χορός Σέρρα αν και χορευόταν αποκλειστικά από άνδρες, αγαπιόταν εξίσου και από τις γυναίκες στον Πόντο και πρόσθεσε με νόημα «ίσως και περισσότερο».

«Το τρίτο μέρος του χορού είναι η Σέρρα τη μασαιρί. Σε αρκετές χορευτικές παρουσιάσεις του Σέρρα χορού αυτό το μέρος μπορεί και να παραλείπεται λόγω των αυξημένων απαιτήσεων για να αποδοθεί σωστά. Όταν όμως παρουσιάζεται σε συνέχεια του αργού και γρήγορου Σέρρα ως ολοκληρωμένη ενότητα, αναμφισβήτητα προσδίδει μεγαλύτερο κλέος στο χορευτικό δρώμενο», είπε μεταξύ άλλων για αυτό το μέρος του Σέρρα χορού η Αλεξία Ιωαννίδου. Προσέθεσε πως το τελευταίο αυτό μέρος του Σέρρα, «ο χορός των μαχαιριών» προσιδιάζει στον Πυρρίχιο που αναφέρει ο Ξενοφώντας στο έργο του Κύρου Ανάβασις.

Η Αλεξία Ιωαννίδου, εμφανώς συγκινημένη, αφιέρωσε το οπτικοακουστικό υλικό που παρουσιάστηκε στην εκδήλωση στα 353.000 ήρωες της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού και στους επιζήσαντες παππούδες και γιαγιάδες μας, ενώ το κοινό ξέσπασε σε παρατεταμένο χειροκρότημα σταματώντας τη ροή της εισήγησης.

«Είναι η υπόσχεσή μας για τη διατήρηση της άσβεστης Μνήμης και η ευόδωση του στίχου του δημώδους τραγουδιού «η Ρωμανία αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο» κατέληξε και ευχαρίστησε το κοινό για την προσοχή του..

Κατά τη διάρκεια της εισήγησής της προβλήθηκαν βίντεο – τεκμήρια των μουσικών πληροφορητών της πρωτογενούς έρευνας που διεξήγαγε με τις μαρτυρίες του Κώστα Σιαμίδη και Παναγιώτη Ασλανίδη οι οποίοι έπαιξαν με τις λύρες τους κάποιες από τις παραλλαγές της μουσικής του αργού μέρους του χορού σε διάφορες περιοχές του Πόντου.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την απόδοση τιμητικών πλακετών στην Αλεξία Ιωαννίδου, σε πυρριχιστές του ΣΠΟΣ Θεσσαλονίκης και στους χοροδιδασκάλους Παύλο Τσιλογλανίδη και Αδαμάντιο Πετρίδη, όπως επίσης και στον μικρό Κώστα Τσιβρεμετζή, ο οποίος συμμετείχε και στο βίντεο, συμβολίζοντας τη συνέχιση της ποντιακής παράδοσης.

«Στόχος μας είναι πλέον να ενταχθεί η Σέρρα στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO», σημείωσε ο Γιώργος Βαρυθυμιάδης.

Κείμενο, φωτογραφίες: Ρωμανός Κοντογιαννίδης.