«Δύο τη Κουντούρ’ τη Παναΐας» ήταν την περασμένη Παρασκευή, όπως λένε οι Πόντιοι τη γιορτή της Υπαπαντής. Είναι αφιερωμένη στη μητέρα, αλλά φέτος η Μέριμνα Ποντίων Κυριών Δράμας επέλεξε να τιμήσει έναν πνευματικό πατέρα, τον μακαριστό μητροπολίτη Δράμας Παύλο, τον φλογερό Πόντιο και τον δυναμικό εκκλησιαστικό ηγέτη.
Τα παραπάνω αποδεικνύονται από τη θέρμη με την οποία μίλησαν για τον ίδιο και για το έργο του οι προσκεκλημένοι στην εκδήλωση που φιλοξενήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο της Μητρόπολης «Φροντιστήριον Τραπεζούντος».
Στο χαιρετισμό της η πρόεδρος του σωματείου –στο οποίο ο μακαριστός μητροπολίτης ήταν επίτιμος πρόεδρος–, τόνισε: «Εμείς, οι ποντιακής καταγωγής πολίτες τούτου του τόπου, έχουμε έναν λόγο παραπάνω να μνημονεύουμε τον πατέρα Παύλο Αποστολίδη: Διότι σε όλη του την πολιτεία στα μέρη μας πάντα μνημόνευε ένα παρελθόν ωσάν το μέλλον: “Ημείς οπίσ’ θα κλώσκουμενς, σ’ εκείνας τας στερέας, πάλι με τα γρηγορόπλοα καράβια αρματωμένα, τραντέλλενοι, δρακέλλενοι και δρακελλενοπούλια”».
Η Λίζα Θεοδωρίδου τόνισε ότι καθένας και καθεμιά αισθάνεται άβολα «που δεν μπορεί να τον αποτιμήσει ούτε στο ελάχιστο», πρόσθεσε ωστόσο ότι το καλύτερο μνημόσυνο είναι η αγάπη. «Και ο δεσπότης ζει μέσα στην αγάπη τη δική μας. Διότι μας δίδασκε να αγαπάμε: Τους ανθρώπους, τους τόπους, τις παραδόσεις, τη γλώσσα μας. Συνέβαλε στην πολιτιστική μας ταυτότητα. Όχι ως μιας νεκρής μουσειακής έκθεσης. Αλλά της ταυτότητας ως ενός ζωντανού οργανισμού. Γεμάτου από τους χυμούς αγάπης για τη ζωή», εξήγησε.
Διάδοχός του στη Μητρόπολη Δράμας ο κ. Δωρόθεος, υπενθύμισε ότι δεν πρόλαβε να τον γνωρίσει, όμως δήλωσε εμφατικά ότι «το έργο του μιλάει από μόνο του».
«Ο Παύλος ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα, ήταν ένας άνθρωπος τον οποίο τον διέκρινε μια ντομπροσύνη που λείπει σήμερα από ανάμεσά μας. Σήμερα όλοι θέλουμε να πατούμε σε δύο βάρκες, να είμαστε αρεστοί σε όλους. Ο Παύλος έλεγε την αλήθεια» είπε από την πλευρά του ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής Παντελεήμων.
Δίνοντας και μια άλλη διάσταση της προσωπικής σχέσης που είχαν, αποκάλυψε: «Ακόμα και αν δεν συμφωνούσες μαζί του, σεβόσουν τη θέση και τη γνώμη του την οποία κατέθετε στο συγκεκριμένο θέμα. Εγώ είχα τη χαρά και την ευλογία να μιλάμε στο τηλέφωνο τα βράδια. Ξέρετε εμείς οι κληρικοί δεν μπορούμε να μιλήσουμε, να πούμε τους πόνους μας, τις δυσκολίες μας, πού να τα πούμε; Στους συγγενείς μας, στους γονείς μας, στους φίλους μας; Όχι δεν μπορούμε. Τα λέμε μεταξύ μας. Και στηριζόμασταν πολλές φορές ο ένας από τον άλλον».
«Λιοντάρι του Πόντου» τον αποκάλεσε ο μητροπολίτης Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς Ιουστίνος, τονίζοντας ότι ήταν «Τραντέλλενας», όχι μόνο για την ποντιακή καταγωγή του, αλλά «για το φρόνημα, την πίστη του, την αγάπη του για την ρίζα του που ήταν ο Πόντος, η Εκκλησία, η Ρωμιοσύνη, η Ελλάδα».
Για τα κλεμμένα χειρόγραφα της Εικοσιφοινίσσης και το ρόλο του Παύλου μίλησε ο καθηγητής Ιστορίας και Εθνολογίας Γεώργιος Παπάζογλου. Περιέγραψε τον αγώνα που έκανε για να επιστρέψουν στη Δράμα, αλλά και τη στενή συνεργασία που είχαν με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο.
Ο μακαριστός Παύλος από το 1991 και για 15 χρόνια ήταν ηγούμενος της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο. Για τις μέρες εκείνες μίλησε ο πρόεδρος του Σωματείου και Ιδρύματος «Παναγία Σουμελά» Γιώργος Τανιμανίδης: «Δεν έθεσε το όνομά του στον κατάλογο των ηγουμένων έτσι απλά, αλλά έθεσε την προσωπική του σφραγίδα ως απλός και μεγαλοπρεπής στο ιερό προσκύνημα. Αθεράπευτα ευθύς για τη στέρεη λειτουργία της Παναγίας Σουμελά. Δεκαπέντε χρόνια συνεργασίας, με την ευθύτητα της γνώμης του. Έτσι στις 224 συνεδριάσεις καταφέραμε να μην έχουμε ούτε μία αρνητική ψήφο στο συμβούλιο. Έδωσε μάχες για να ενωθούν τα κειμήλια από τον Πόντο στην Ελλάδα».
Το 2005 ξεκίνησε η αρχιερατία του στη Δράμα· ο πατέρας Κωνσταντίνος Χλιάρας, εφημέριος στο ναό Εισοδίων της Θεοτόκου, τόνισε: «Ήταν ένας σεμνός άνθρωπος που αγάπησε το εκκλησίασμα και τους ανθρώπους της. Η 17χρονη όμως παρουσία άφησε το στίγμα του στην περιοχή μας».
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης που διοργάνωσε η Μέριμνα Ποντίων Κυριών Δράμας προβλήθηκε ταινία για τη ζωή του μακαριστού Παύλου και έπαιξαν ηχητικά αποσπάσματα από την Καμπάνα του Πόντου με τη φωνή του. Η βραδιά έκλεισε με το «Αητέντς επαραπέτανεν», το εμβληματικό τραγούδι του αντάρτικου του Πόντου, ένα από τα αγαπημένα του Παύλου.
