Μετά από τις πολύ επιτυχημένες παρουσιάσεις στην Ελλάδα, η έκθεση «Σήκω ψυχή μου» μεταφέρθηκε στην Κύπρο, και συγκεκριμένα στη Λευκωσία, στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου όπου θα παραμείνει μέχρι τον Ιούνιο του 2024. Πρόκειται για μια συνεργασία του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία με την Τράπεζα Κύπρου.
Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή στο επίκεντρο είναι οι εικόνες και οι μουσικές των προσφύγων του ’22.
Τα εγκαίνια έγιναν το βράδυ της Δευτέρας από τον πρόεδρο της Κύπρου. «Με πόνο παρατηρούμε ότι μας έχει γίνει γνώριμο το βλέμμα αυτό των όπου γης ξεριζωμένων, το βλέμμα όπου καθρεφτίζεται ο όλεθρος του πολέμου, αυτού που προσμένει την επιστροφή. Το γνωρίζουμε πολύ καλά και στην Κύπρο. Οι Κύπριοι πρόσφυγες που πήραν μια χούφτα χώμα από τη γειτονιά τους για να φυτέψουν μια πορτοκαλιά οι Καραβιώτες και οι Μορφίτες, μια λεμονιά οι Λαπηθιώτες» τόνισε ο Νίκος Χριστοδουλίδης.
Είπε ακόμα ότι η Μικρασιατική Καταστροφή υπήρξε μια τεράστια ανθρωπιστική τραγωδία, «ένα έγκλημα πολέμου του 20ού αιώνα όπου υπολογίζεται ότι χρειάστηκε να χάσουν τη ζωή τους γύρω στις 150 με 200 χιλιάδες Μικρασιάτες Έλληνες, προτού ευαισθητοποιηθούν οι ξένες δυνάμεις και αρχίσει η μεταφορά τους προς την Ελλάδα». Περίπου 1.700 βρήκαν καταφύγιο στην Κύπρο, σύμφωνα με τα στοιχεία που διασώζονται.
Και συνέχισε: «Οι Μικρασιάτες κατάφεραν όχι μόνο να αναγεννηθούν μέσα από τις στάχτες, αλλά και να συμβάλουν στην προκοπή της κυπριακής κοινωνίας, η οποία τους αγκάλιασε με θέρμη, όπως μαρτυρούν τα δημοσιεύματα της εποχής. Αρκετοί εργάστηκαν ως δάσκαλοι και συνέβαλαν στην εδραίωση της ελληνικής παιδείας σε μια εποχή που η Κύπρος αποτελούσε βρετανική αποικία».
Στην έκθεση «Σήκω ψυχή μου» περιλαμβάνονται μουσικές από 7 περιοχές, που καθεμία ανέπτυξε μια ιδιαίτερη ταυτότητα μέσα στην ευρύτερη ταυτότητα του μικρασιατικού ελληνισμού, μουσικές που εκφράζουν την ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις και που έφτασε να διαμορφώσει τα μουσικά δρώμενα της Ελλάδας μέχρι σήμερα.
Έτσι, παρουσιάζονται στιγμιότυπα από τη ζωή πριν από το 1922 στη Σμύρνη, την Ιωνία, την Καππαδοκία, τον Πόντο, την Κωνσταντινούπολη, την Προποντίδα, την Ανατολική Ρωμυλία, αλλά και εικόνες μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, από την εγκατάσταση στη νέα πατρίδα, συνοδεία μουσικής.
Μέσα από φωτογραφικά και αρχειακά τεκμήρια, πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό και ακούγονται στίχοι και μελωδίες, ο επισκέπτης ζει όλα αυτά τα γεγονότα ακόμη πιο έντονα. Από μοιρολόγια, παραδοσιακά τραγούδια και χορούς, μέχρι μικρασιάτικα ρεμπέτικα αλλά και τη νεότερη ελληνική μουσική παραγωγή που επηρεάστηκε από τη μουσική πνοή των προσφύγων.
Ο εικαστικός Αλέξης Κυριτσόπουλος, επιμελητής της έκθεσης μαζί με την Άννα Ενεπεκίδου, εμπνεύστηκε από το «Ζεϊμπεκικο» του Διονύση Σαββόπουλο, ο οποίος είναι πρόεδρος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής και έχει προσφυγική καταγωγή από τη μητέρα του.
Τη μουσική επιμέλεια έχει κάνει ο καθηγητής Εθνομουσικολογίας και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας Λάμπρος Λιάβας.
