Με το σύνθημα «Οι Λαζαρίνες φέρνουν την άνοιξη», οι γυναίκες της Αιανής Κοζάνης ετοιμάζονται πυρετωδώς για την αναβίωση του εθίμου που λόγω πανδημίας είχε αδρανήσει. Με την υποστήριξη της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας (μέσω της Εταιρείας Τουρισμού) και όλων των φορέων της Αιανής (ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης), οι Λαζαρίνες επανέρχονται δυναμικά με τριήμερες εκδηλώσεις που θα κορυφωθούν το Σάββατο του Λαζάρου και θα ολοκληρωθούν την Κυριακή των Βαΐων.
Τις τελευταίες μέρες οι πολύχρωμες παραδοσιακές φορεσιές με τα περίτεχνα κοσμήματα και τα μοναδικά διαδήματα βγήκαν από τις ντουλάπες και τις προθήκες να φρεσκαριστούν για να ενώσουν το παρελθόν με το παρόν, επαναλαμβάνοντας και φέτος τη μαντατοφόρα σημασία του εθίμου για την αναγέννηση της φύσης, τον ερχομό της Άνοιξης και τη θαυμαστή ανάσταση του Λαζάρου.
Το έθιμο, που σχετίζεται με την αναγέννηση της φύσης και την ανανέωση της ζωής, μοιάζει με τα γνωστά «Παρθένεια» της Αρχαιότητας.
Ερευνητές της παράδοσης μελετώντας, το σε διάφορες περιοχές της ηπειρωτικής και νησιωτικής χώρας, θεωρούν ότι τα λαζαριάτικα ή λαζαριανά τραγούδια σχετίζονται με τα αρχαία κάλαντα της εαρινής πρωτοχρονιάς που προσαρμόστηκαν στις ανοιξιάτικες γιορτές, όπως το Σάββατο του Λαζάρου, προάγγελος της ανάστασης του Κυρίου. Η αποκλειστική συμμετοχή γυναικών εξηγείται με το γεγονός ότι ο Λάζαρος είχε μόνο αδερφές.
Στους χρόνους της Τουρκοκρατίας το έθιμο συμβόλιζε την ελπίδα του σκλαβωμένου γένους για την εθνική ανάσταση. Στους κατοπινούς χρόνους, στην Αιανή και την ευρύτερη περιοχή της Ελίμειας, πήρε περισσότερο το χαρακτήρα γυναικείου χορευτικού δρώμενου όπου συμμετείχαν οι έφηβες και οι γυναίκες σε ηλικία γάμου.
Παλιότερα, την παραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου οι νεαρές ανύπαντρες γυναίκες συγκεντρώνονταν στο κονάκι (ένα σπίτι που όριζαν σε μια γειτονιά) όπου διασκέδαζαν, προετοίμαζαν τις στολές τους και σχημάτιζαν τα μπλίκια (παρέες).
Από εκεί ξεκινούσαν για να επισκεφθούν τους μαχαλάδες (συνήθως τις μισές γειτονιές του χωριού) όπου χόρευαν και τραγουδούσαν προσαρμόζοντας το τραγούδι τους για την νοικοκυρά ή τον νοικοκύρη, τον παπά, τον δάσκαλο, τον πρόεδρο της κοινότητας που τους υποδέχονταν, και κατέληγαν στην πλατεία του χωριού για να τραγουδήσουν αντιφωνικά (εκ περιτροπής) τα τραγούδια του «Λάζαρη».
Από το κονάκι ξεκινούσαν και την επομένη, ανήμερα του Λαζάρου, τα μπλίκια των Λαζαρίνων για να επισκεφθούν και τα υπόλοιπα σπίτια του χωριού, και το απόγευμα συγκεντρώνονταν το ένα μετά το άλλο στην κεντρική πλατεία για τον τρανό χορό, «το Τσιντσιρό», το αποκορύφωμα του δρώμενου.
Κάθε «μπλίκι» που έφτανε στην πλατεία, διέκοπτε το τραγούδι των άλλων, έμπαινε στην αρχή του χορού και έλεγε το τραγούδι «Τσιντσιρό», σε στίχους του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος.
Παραδοσιακές φορεσιές, μοναδικά διαδήματα
Οι Λαζαρίνες της Αιανής φέρουν καταστόλιστες τοπικές ενδυμασίες οι οποίες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία του κοριτσιού. Ξεχωρίζουν τα κοσμήματα όπως καδένες, φλουριά, πόρπες, αλυσίδες, χαϊμαλιά, κιουστέκια, δείγματα της γιαννιώτικης λαϊκής τέχνης, καθώς και το διάδημα που φέρουν στο κεφάλι τους (το λουδ’ = λουλούδι) από τριαντάφυλλα κι άλλα λουλούδια, σύμβολα της γονιμότητας, πλεγμένα από στέφανα γάμων.
«Το διάδημα», σύμφωνα με όσα αποτύπωσε σε σχετική έκδοση ο αείμνηστος δάσκαλος Κώστας Σιαμπανόπουλος εκ των εμπνευστών-δημιουργών του Λαογραφικού Μουσείου Κοζάνης, «έχει συμβολικό χαρακτήρα και το φέρουν οι Λαζαρίνες σε ανάμνηση του χρυσού στεφανώματος του Βασιλιά Φιλίππου Β’ στις Αιαναίες γυναίκες που ρίχτηκαν με γενναιότητα στη μάχη με εχθρικά φύλα».
Στο Τσιντσιρό μπορούσαν να συμμετέχουν αρραβωνιασμένες και νιόπαντρες. Ο συγκεκριμένος χορός αποτελεί και την ιδιαιτερότητα της Αιανής στο δρώμενο, αφού στα άλλα χωριά της Ελίμειας (Λευκοπηγή, Κρόκος, Αγ. Παρασκευή) το έθιμο περιορίζεται μόνο σε επισκέψεις των Λαζαρίνων στα σπίτια.
Την Κυριακή των Βαΐων, μετά το εκκλησίασμα, οι γυναίκες της Αιανής έστηναν τρανό χορό έξω από την εκκλησία του Αϊ-Γιώργη ή στην πλατεία, με βαϊάτικα τραγούδια.
Τις τελευταίες δεκαετίες το έθιμο επικεντρώθηκε στην ημέρα του Σαββάτου του Λαζάρου, ενώ οι επισκέψεις στα σπίτια γίνονται μόνο από «μικρές Λαζαρίνες» –μικρά κορίτσια και έφηβες έως 15 χρόνων–, με τις μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες του χωριού να συμμετέχουν στον τρανό χορό.
Λόγω της πανδημίας, το 2020 και το 2021 οι εκδηλώσεις δεν πραγματοποιήθηκαν. Πριν από την πανδημία οι Λαζαρίνες της Αιανής είχαν προχωρήσει σε δράσεις εξωστρέφειας παρουσιάζοντας το έθιμο και εκτός των ορίων του πρώην Δήμου Αιανής (Κοζάνη, Θεσσαλονίκη, Καβάλα), έχοντας την ενεργό στήριξη του συνόλου των κατοίκων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και κυρίως των καλλιτεχνών 
της Αιανής (μουσικών, φωτογράφων, λογοτεχνών, επιστημόνων, εκπαιδευτικών κ.ά.), ενώ ο εικαστικός Σωτήρης Σιουτζιούκης με τον «κεντημένο» γραφιστικό λογότυπο του «λ» προσέδωσε την οπτική ταυτότητα των Λαζαρίνων της Αιανής (εικ. δεξιά).
Πέρυσι, μετά από δύο χρόνια αναστολής, το έθιμο μπόρεσε να αναβιώσει σε ορισμένες περιοχές της Μακεδονίας και στα χωριά, νότια της Κοζάνης, εξαιτίας των τελευταίων περιορισμών μόνο το Σάββατο του Λαζάρου, ενώ ο τρανός χορός (το Τσιντσιρό) στήθηκε στην πλατεία της Αιανής.
Φέτος, όπως ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αντιπεριφερειάρχης Ανάδειξης της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Απασχόλησης της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας Γιώργος Βαβλιάρας, «το δρώμενο των Λαζαρίνων θα αναβιώσει με τη δέουσα μεγαλοπρέπεια μετά την πανδημία. Οι Λαζαρίνες, με τις εντυπωσιακές φορεσιές τους, μας καλούν να γιορτάσουμε μαζί την αναγέννηση της φύσης και την Ανάσταση. Το έθιμο αποτελεί σημαντικό στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Αιανής και των γύρω χωριών, το οποίο μεταφέρεται από γενιά σε γενιά».
