Ένα όργανο που κάποτε προοριζόταν για τη διασκέδαση της άρχουσας τάξης και στη συνέχεια έγινε το αγαπημένο των λαϊκών στρωμάτων, μια λατέρνα από την Κωνσταντινούπολη, βρίσκεται ανάμεσα στα σπάνια κειμήλια που θα κοσμούν το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού – «Αγια-Σοφιά». Το μουσείο, το πρώτο στη χώρα μας που θα συγκεντρώνει την ιστορία όλου του προσφυγικού ελληνισμού, αναμένεται να εγκαινιαστεί τους επόμενους μήνες,
Η πολίτικη λατέρνα, ένα μουσικό όργανο που παράγει μουσική μ’ ένα περιστρεφόμενο κύλινδρο με καρφιά, είναι μία λίγες χιλιάδες που είχαν κατασκευαστεί στην Κωνσταντινούπολη, κατά τις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Το μουσικό όργανο μετά την εξάπλωσή του εκείνη την εποχή, κατασκευαζόταν όχι μόνο στην Πόλη αλλά και σε Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Κάιρο, Αλεξάνδρεια, Σμύρνη και Βουκουρέστι. Είχε γίνει συνώνυμο της ψυχαγωγίας και της διασκέδασης ενώ εικάζεται πως σε Κωνσταντινούπολη, Αθήνα και Πειραιά υπήρχαν περίπου 5.000 λατέρνες. Σήμερα υπάρχουν λιγότερες από 200 λατέρνες στην Ελλάδα και οι περισσότερες είναι εκτός λειτουργίας.
Οι πρώτες λατέρνες που κατασκευάστηκαν είχαν από 33 έως 42 πλήκτρα, 7.000 καρφιά και έπαιζαν εννέα τραγούδια.
Στην Πόλη την παραγωγή της λατέρνας και τη σύνθεση των μουσικών που ακούγονταν από αυτή έκαναν, από το 1855, οι Τουρκόνι, Καρμέλλο και Αρμάο. Στην Ελλάδα γνωστοί λατερνατζήδες ήταν οι Γεωργίου, Μπρίντιζι, Τριπολιτσιώτης, Πολύκαρπος, Παπανδρέου, Ντικράν, Αλή Μπέη, Ευθυμίου και Φωτίου.
