Είναι σωστός ο διαχωρισμός της παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας στους ανθρώπους που επλήγησαν από τους σεισμούς σε Τουρκία και Συρία –όπου και αν ανήκουν–, από τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν κατά την περιοδεία του σε Άγκυρα και Αθήνα – το ίδιο έκανε και η ελληνική πλευρά.
Υπάρχουν οφέλη από τη φιλική συμπεριφορά του ελληνικού λαού, αλλά αυτά δεν είναι –και δεν πρέπει να περιμένουμε να είναι– πολιτικού στρατηγικού χαρακτήρα. Το όφελος είναι η αποδόμηση της εικόνας του κακού Έλληνα που με επιμέλεια και μεθοδικότητα καλλιεργήθηκε στην τουρκική κοινή γνώμη.
Η αποδόμηση αυτή –για την αναγκαιότητα της οποίας γράφαμε και στο παρελθόν, πριν από τους σεισμούς–, δυσκολεύει το έργο του τούρκου προέδρου (ή οποιουδήποτε πολιτικού) να επιχειρήσει την κρίσιμη περίοδο ως τις εκλογές και στις δύο χώρες αυτό που ονομάζεται «θερμό επεισόδιο». Και η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ανακούφιση σε αρκετά κέντρα της Δύσης. Φυσικά και στην Αθήνα.
Όπως πληροφορούμαι από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, το σημαντικότερο από την επίσκεψη Μπλίνκεν είναι ότι έδωσε στην Τουρκία να καταλάβει πως έχει προθεσμία ως την μετεκλογική περίοδο να αλλάξει συμπεριφορά. Διαφορετικά θα αντιμετωπιστεί καταλλήλως. Το τι σημαίνει το «καταλλήλως», είναι ζητούμενο. Πάντως αν δεν αλλάξει, τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει θα είναι πολλά. Από την οικονομία μέχρι την ασφάλειά της.
Για πρώτη φορά –και λόγων των σεισμών και της τεράστιας αδυναμίας που επέδειξε το τουρκικό κράτος στην ετοιμότητά του–, ο Ερντογάν κινδυνεύει να χάσει τις εκλογές. Μια ήττα θα ανοίξει άλλον έναν ασκό του Αιόλου στην γειτονική χώρα. Θα περάσει μια μεγάλη περίοδο εσωστρέφειας στο ξεκαθάρισμα των εσωτερικών λογαριασμών, η οποία μπορεί να την οδηγήσει και σε ακρότητες.
Αν ο Ερντογάν κερδίσει, υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι δεν θα εγκαταλείψει τον ισλαμικό του προσανατολισμό.
Στο Γκαζιάντεπ, μία από τις 11 πόλεις που υπέστη μεγάλες ζημιές από τον σεισμό, η Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων άνοιξε –σε τσαντίρι– σχολείο εκμάθησης του Κορανίου, μέσα σε έναν συνοικισμό από σκηνές. Και αυτό ενώ όλες οι εκπαιδευτικές βαθμίδες στην περιοχή παραμένουν κλειστές. Στα σχολεία αυτά θα διδάσκονται το Κοράνι παιδιά από 4-6 χρονών, στα αραβικά.
Ο Ερντογάν είναι μεγαλομανής. Δεν θα τον επηρεάσει ο σεισμός και τα θύματά του από το να αναπτύξει την πολιτική του εκεί που μπορεί. Η Τουρκία δεν είναι με κανέναν. Ακολουθεί την τακτική του επιτήδειου ουδέτερου. Είναι αποφασισμένες οι ΗΠΑ να θέσουν τέλος σε αυτήν την τακτική; Άγνωστο.
Γι’ αυτό, αν αληθεύει η πληροφορία από την άλλη πλευρά ότι ο Μπλίνκεν διεμήνυσε στην Άγκυρα πως «είτε αλλάζετε, είτε θα υποστείτε μετά τις εκλογές τις συνέπειες», παρουσιάζει ενδιαφέρον.
Στις κρισιμότερες στιγμές της ιστορίας της Τουρκίας οι ΗΠΑ τής συμπαραστάθηκαν. Ακόμη και όταν βρέθηκε στην πλευρά των ηττημένων μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και η Ανακωχή του Μούδρου (17/30 Οκτωβρίου 1918) έδινε το δικαίωμα στις δυνάμεις της Συνεννόησης να επέμβουν και να εγκατασταθούν στην οθωμανική επικράτεια, ένα από τα σημεία του Αμερικανού προέδρου Ουίλσον (το 12ο) έδινε την εντύπωση πως δεν υπήρχε θέμα εδαφικού ακρωτηριασμού της, πλην των αραβικών περιοχών. Το μη αραβικό τμήμα θα παρέμενε ενιαίο και οι μη μουσουλμανικές εθνότητες που κατοικούσαν σε αυτό θα μπορούσαν να ελπίζουν μόνο σε καθεστώς αυτονομίας. Το τι συνέβη το είδαμε.
Μπορεί σήμερα να μιλάμε για στρατηγική συνεργασία Ελλάδας-ΗΠΑ, και καλώς κάνουμε, αλλά αν η Ουάσινγκτον δεν παρείχε τη βοήθειά της στην Άγκυρα, ο Ετσεβίτ δεν θα τολμούσε να εισβάλει το 1974 στην Κύπρο και να κατακτήσει με τη βοήθεια του ΝΑΤΟ τις βόρειες περιοχές του νησιού.
Σε μια τηλεοπτική συνομιλία που είχα (στη Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης) με τον πρόεδρο του κόμματος ΕΔΕΚ της Κύπρου Μαρίνο Σιζόπουλο τον ρώτησα στο τέλος κάτι που συζητείται διαδικτυακά ευρέως, και διαψεύδεται. Αν δηλαδή στο Φάκελο της Κύπρου τον οποίο έχει συγκροτήσει η κυπριακή Βουλή περιλαμβάνεται έγγραφο του τότε Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Τζόζεφ Λουνς προς τον Αμερικανό υφυπουργό εξωτερικών με την αναφορά: «The decision of the American government to finish the Cyprus problem. We agreed with Mr. Sisco for supporting the Turkish Army during the landing, as well as», και είναι έγκυρο.
Ο κ. Σιζόπουλος απάντησε πως οι εξελίξεις δικαίωσαν το περιεχόμενο του εγγράφου και πως αν δεν είναι έγκυρο ας το διαψεύσει επισήμως το ΝΑΤΟ. Να σημειωθεί ότι ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής της Κυπριακής Βουλής για το Φάκελο της Κύπρου και έχει συγγράψει σχετικό βιβλίο το οποίο θα το παρουσιάσει στη Θεσσαλονίκη την Τρίτη 7 Μαρτίου.
Ο έρωτας Ουάσινγκτον-Άγκυρας δεν θα διακοπεί, αλλά αν για λόγους στρατηγικού επαναπροσανατολισμού η Τουρκία προσεγγίσει τη Ρωσία στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην περιοχή (μια Ρωσία που, όπως δήλωσε ο κ. Πούτιν, αποφάσισε να διευρύνει το χάσμα από την Δύση), οι ΗΠΑ έχουν ιστορική υποχρέωση να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της δικαιοσύνης στην Κύπρο.
Δεν μπορεί η Δύση να ζητά αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από την Ουκρανία, να δίνει πακτωλό χρημάτων και όπλων στο Κίεβο και να αδιαφορεί για τα κατοχικά στρατεύματα στην Κύπρο. Καθίσταται αναξιόπιστη.
Στους αθηναϊκούς διαδρόμους κυκλοφορεί επίσης και ένα ανησυχητικό σενάριο, ότι δεν ισχύει το μήνυμα Μπλίνκεν προς την Άγκυρα να αλλάξει ρότα μετά τις εκλογές, και πως αντιθέτως εκείνη που θα κάνει πίσω θα είναι η Ελλάδα. Το σενάριο περιλαμβάνει διαπραγματεύσεις για συνεκμετάλλευση των υδρογονανθράκων, υπό την προεδρία του Τζέφρι Πάιατ, του Αμερικανού υφυπουργού Εξωτερικών.
Στην εύλογη ερώτηση «τι σημαίνει συνεκμετάλλευση», η απάντηση που δίνεται είναι «εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων χωρίς προηγούμενη οριοθέτηση». Όπως γίνεται αντιληπτό, αν αυτό το σενάριο επικρατήσει τότε το Αιγαίο θα είναι μια κοινή θάλασσα Ελλάδας-Τουρκίας με διαχωρισμό –στην καλύτερη περίπτωση– στον 25ο μεσημβρινό.
Θα υπάρξει κυβέρνηση που θα μπορούσε να αποδεχθεί μια τέτοια λύση; Ορισμένοι συνδέουν μια τέτοια προοπτική την παραίτηση του Κώστα Καραμανλή από την ενεργό πολιτική και την ανακοίνωση της αποχώρησής του την ίδια ημέρα που ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών βρισκόταν στην Αθήνα. Αλλά προσθέτουν πως εκείνο που θα επιδιωχθεί –και θα διασφαλιστεί από αμερικανικής πλευράς– είναι μια κυβέρνηση συνεργασίας (ακόμη και τρικομματική), ώστε να μοιραστεί το πολιτικό κόστος.
Συνήγορος πάντως σε μια τέτοια λύση είναι η Ντόρα Μπακογιάννη, η οποία, όπως δήλωσε σε τηλεοπτική εκπομπή, δεν έχει ταμπού με τη συνεκμετάλλευση, ούτε υποστηρίζει την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια.
Σε αντίθεση με την κ. Μπακογιάννη, διπλωματικοί κύκλοι θεωρούν κατάλληλη τη στιγμή να τεθεί θέμα 12 μιλίων και να βοηθηθεί η Ελλάδα να τα επεκτείνει.
Δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη και η θέση που διατύπωσε ο Γιάνης Βαρουφάκης, να γίνει οριοθέτηση ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο από μια διεθνή διάσκεψη στην οποία θα συμμετέχουν όλα τα κράτη της περιοχής (Αίγυπτος, Παλαιστίνη, Ισραήλ, Λίβανος, Λιβύη, Κύπρος, Ελλάδα και Τουρκία).
Μια διεθνή διάσκεψη που θα καθορίσει τις διεθνείς διαστάσεις του Κυπριακού (τη μορφή του ενιαίου κράτους) ζήτησε και ο κ. Σιζόπουλος στην εκπομπή της Δημοτικής Τηλεόρασης Θεσσαλονίκης στην οποία αναφέρθηκα, και μετά πρότεινε να συζητηθούν οι εσωτερικές πτυχές. Ο ίδιος υπογράμμισε επίσης ότι η Ελλάδα θα πρέπει να έρθει πιο κοντά με την Κυπριακή Δημοκρατία στον αμυντικό τομέα, με παρουσία ελληνικού στρατού στην Κύπρο.
Τα σενάρια είναι πολλά. Θα κερδίσει ο δυνατός παίκτης στη σκακιέρα.
