«Διαστημική» ομάδα του ΑΠΘ σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας – Το πείραμα και τα 25 κρίσιμα δευτερόλεπτα

Πείραμα σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας εκτέλεσε επιστημονική ομάδα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πάνω από τον Ατλαντικό, και με αφετηρία το Μπορντό της Γαλλίας, ένα ειδικά διαμορφωμένο αεροπλάνο (Airbus A310) εκτελώντας 93 αλλεπάλληλες απότομες ανόδους και καθόδους ακολουθώντας πτητική τροχιά σε σχήμα παραβολής, έδωσε στην ομάδα Δυναμικής Πολυφασικών Συστημάτων του Tμήματος Χημείας του ΑΠΘ, με επικεφαλής τον καθηγητή Χημείας Θοδωρή Καραπάντσιο, τη δυνατότητα να ελέγξει σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας (όπως στο διάστημα) την ακρίβεια όσων είχε μελετήσει και σχεδιάσει στο πανεπιστημιακό εργαστήριο.

Το πείραμα «Low-g emulsions» ολοκληρώθηκε με επιτυχία στις 27 Οκτωβρίου. Πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο καμπάνιας Παραβολικών Πτήσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και αφορούσε τη μελέτη φαινομένων που καθορίζουν τη σταθερότητα γαλακτωμάτων, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως σε ποικίλες εφαρμογές (εντομοκτόνα, γυαλιστικά, λιπαντικά, χρώματα, βερνίκια αλλά και σε τρόφιμα, φάρμακα, φυτοφάρμακα).

Το πείραμα ήταν αμιγώς ελληνικό τόσο στο σχεδιασμό και την κατασκευή της πειραματικής διάταξης όσο και στην επιστημονική ομάδα που χειρίστηκε τη διάταξη εντός και εκτός του αεροσκάφους κατά τη διάρκεια των πτήσεων. Το πείραμα έγινε στο πλαίσιο της συμμετοχής της ομάδας του ΑΠΘ σε ένα πολύ μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα μελέτης γαλακτωμάτων (SMD-PASTA) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, που βρίσκεται εδώ και μήνες σε εξέλιξη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό σε τροχιά γύρω από τη γη με συμμετοχή ομάδων από Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Ιδρύματα από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ιαπωνία.

Η εμπειρία της ομάδας του ΑΠΘ με 5 ώρες παραμονής σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας

Η ομάδα του ΑΠΘ θεωρείται από τις πιο έμπειρες στην Ευρώπη, αφού έχει πετάξει συνολικά σε εννέα αποστολές παραβολικών πτήσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, με συνολικό χρόνο παραμονής σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας πάνω από 5 ώρες. Σε αυτή την Καμπάνια Παραβολικών Πτήσεων, η ιπτάμενη ομάδα του ΑΠΘ εκτός του Θ. Καραπάντσιου αποτελείτο από τους χειριστές πτήσης δρ Σωτήρη Ευγενίδη (χημικό) και Αγγελική Χονδρού (υποψήφια δρ ΑΠΘ), και από την ομάδα υποστήριξης εδάφους Μαργαρίτη Κώστογλου (καθηγητή του τμήματος Χημείας ΑΠΘ), και τον Τριαντάφυλλο Τσιλιπήρα (Τεχνικό ΑΠΘ).

«Η ελληνική αποστολή με τη συμμετοχή της σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα αιχμής, μεταφέρει ένα ισχυρό μήνυμα στην επιστημονική -και όχι μόνο- κοινότητα εντός και εκτός συνόρων: Ότι η Ελλάδα έχει το κατάλληλο εξειδικευμένο επιστημονικό δυναμικό να εκτελέσει απαιτητικά πειράματα και να παράγει υψηλής ποιότητας επιστημονικό έργο. Παράλληλα όμως δίνεται και στους νέους μας το μήνυμα, ότι η Ελλάδα δεν έχει απωλέσει τη δυνατότητα να αποτελεί χώρο ευκαιριών και αυτό έχει ισχυρό συμβολισμό ως μέσο ανάσχεσης στο κύμα φυγής επιστημονικού κεφαλαίου που βιώνει η πατρίδα μας τα τελευταία χρόνια», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Θ. Καραπάντσιος.

Περιγράφοντας την αίσθηση της έλλειψης βαρύτητας, όπως αυτή προκαλείται στις παραβολικές πτήσεις, εξήγησε πως το στοιχείο της υπερέντασης κυριαρχεί τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την ολοκλήρωση της πτήσης. Όλες οι ομάδες που συμμετέχουν σε αυτά τα πειράματα, λαμβάνουν ειδική εκπαίδευση, αλλά και προληπτική φαρμακευτική αγωγή για τις παρενέργειες που μπορεί να προκαλέσει στον ανθρώπινο οργανισμό η απότομη αλλαγή των συνθηκών βαρύτητας.

«Οι ομάδες που συμμετέχουν επιλέγονται από την Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος έπειτα από αξιολόγηση που βασίζεται σε αυστηρά επιστημονικά κριτήρια, ενώ οι τεχνικές προδιαγραφές και η ασφαλής λειτουργία κάθε πειράματος ελέγχονται από εξειδικευμένο προσωπικό που επισκέπτεται τις ομάδες στα εργαστήρια τους καθόλη τη διάρκεια της προετοιμασίας τους», σημείωσε.

Στόχος κάθε πειράματος που μετέχει σε παραβολικές πτήσεις είναι να εκμεταλλευτεί τα 25 δευτερόλεπτα μηδενικής βαρύτητας σε κάθε μια από τις 93 παραβολές που εκτελούνται συνολικά στις 3 ημέρες πτήσεις, έτσι ώστε να μελετήσει το φυσικό φαινόμενο που την ενδιαφέρει. Κι αν ο μέσος άνθρωπος θα αναρωτηθεί τι προλαβαίνει να παρατηρήσει κάποιος μέσα στα διαστήματα αυτά των 25 δευτερολέπτων, ο Θ. Καραπάντσιος διαβεβαίωσε πως ο χρόνος είναι υπεραρκετός για τη μελέτη φαινόμενων που αφορούν την αλληλεπίδραση σταγόνων και φυσαλίδων σε διασπορά και ότι και σε αυτή την αποστολή η ομάδα άντλησε πολύτιμα στοιχεία για το ερευνητικό της έργο.

Σε κάθε καμπάνια παραβολικών πτήσεων συμμετέχουν περίπου 10 Επιστημονικές Ομάδες και κάθε καμπάνια αποτελείται από επτά ημέρες τελικών δοκιμών των πειραμάτων και στη συνέχεια τρεις ημέρες πτήσεων. Η προηγούμενη συμμετοχή της ομάδας του ΑΠΘ σε αποστολή παραβολικής πτήσης έλαβε χώρα τον Μάιο του 2017 ενώ η επόμενη στην οποία θα συμμετέχει είναι προγραμματισμένη για τον Οκτώβριο του 2023.

• Τις φωτογραφίες παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ομάδα Πολυφασικής Δυναμικής του Τμήματος Χημείας ΑΠΘ.