Ο Ηλίας Βενέζης σε ιστορική φωτογραφία, μεταξύ αιχμαλώτων στα τάγματα εργασίας

Στο πίσω μέρος γράφει την ημερομηνία, 21 Νοεμβρίου 1923, και 19 ονόματα. Στην μπροστινή όψη του χαρτιού έχει αποτυπωθεί ένα ιστορικό ντοκουμέντο, με Έλληνες από το Αϊβαλί (Κυδωνίες) που ήταν αιχμάλωτοι σε τάγματα εργασίας στη Σμύρνη και θα απελευθερώνονταν με προορισμό την Ελλάδα, στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λοζάνης.

Η φωτογραφία βρίσκεται στο αρχείο του Συλλόγου Μικρασιατών Σκάλας Λουτρών «Το δελφίνι», και επανέρχεται στη δημοσιότητα με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Ανάμεσα στους εικονιζόμενους, στην κάτω σειρά, σημειωμένος με τον δυσδιάκριτο αριθμό 15, με το παλτό και το μουστάκι, βρίσκεται και ο Ηλίας Μέλος, ο μετέπειτα συγγραφέας Ηλίας Βενέζης, ο οποίος αποτύπωσε στο χαρτί τα όσα έζησε στα τάγματα εργασίας. Το νούμερο 31328 παραμένει ένα εμβληματικό έργο της ελληνικής λογοτεχνίας.

Το πώς αυτό το ντοκουμέντο έφτασε στη Σκάλα Λουτρών, το μικρό ψαροχώρι της Λέσβου, είναι μια ξεχωριστή ιστορία.

«Στη Μασαλία, την πάλαι ποτέ αποικία των Φωκαέων, υπάρχουν σήμερα δύο ελληνικοί πολιτιστικοί σύλλογοι. Ο ένας είναι η Ελληνική Κοινότητα Μασσαλίας με πρόεδρο τον Αθανάσιο Ηλιάδη και ο άλλος είναι η Ελληνική Ένωση Μασσαλίας. Η γνωριμία μας αυτή με τον απόδημο ελληνισμό στη Γαλλία μάς έδωσε την ευκαιρία να τους βοηθήσουμε σε κάποιες εκδηλώσεις που προγραμματίζουν να κάνουν για τα 100 χρόνια από την Μικρασιατική καταστροφή.

»Έτσι στείλαμε κάποιο υλικό από τα αρχεία του Μουσείου Προσφυγικής Μνήμης 1922, το οποίο διατηρεί ο σύλλογος μας. Η επαφή αυτή ήταν η αιτία να λάβουμε μια επιστολή από τον υπερήλικα Ευστράτιο-Γεώργιο Ματζουράνη, κάτοικο Μασσαλίας, ο οποίος μας έστειλε αυτή τη σπουδαία φωτογραφία», εξήγησε ο πρόεδρος του Συλλόγου των Μικρασιατών της Σκάλας Λουτρών Δημήτρης Παπαχρυσός.

Στη φωτογραφία, εκτός από τον Ηλία Βενέζη, απεικονίζονται οι:

Κανουλέλλης Ιωάννης, Φρανσουά Ιωάννης, Ψιλή βροχή (προφανώς είναι παρατσούκλι), Παπλωματάς Ιωάννης, Βλάχου Εμμανουήλ, Χαλβαδέλλης Δημήτριος, Πρεβυγόρας Ευάγγελος, Κουκουστός Παναγής, Κουκουστός Ευάγγελος, Αναγνώστου Νικόλαος, Παγώτης Παναγής, Πεωλιοστής Νικόλαος, Ρήνας Δημήτριος, Μαβριδής Ακίνδυνος, Βογιατζής Χρίστος, Βογιατζής Στέλιος, Ψαραδέλλης Ανέστης, Μυκονιάτης Κυριάκος.