Κάθε χρόνο στις 30 Ιανουαρίου η εκκλησία τιμά τους Τρεις Ιεράρχες, τους τρεις άγιους και θεολόγους της ορθόδοξης χριστιανικής θρησκείας, τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο Θεολόγο ή Ναζιανζινό και τον Ιωάννη Χρυσόστομο.
Στον Πόντο η μέρα αυτή είχε πανηγυρικό χαρακτήρα και τη γιόρταζαν με μεγαλοπρέπεια και λαμπρότητα. Οι κάτοικοι των πόλεων, κωμοπόλεων και χωριών που διέθεταν σχολεία εκκλησιάζονταν άπαντες.
Στα Κοτύωρα η γιορτή των τριών Ιεραρχών ονομαζόταν και Των Τριγιών. Αφού γινόταν επίσημο μνημόσυνο στο τέλος μοίραζαν τα κόλλυβα. Μόλις έβγαινε ο δίσκος ο καθένας έριχνε τον οβολό του και όλα τα έσοδα η κάθε ενορία τα διέθετε προς ενίσχυση του σχολείου της.
Ακολουθούσε μεγάλη σχολική εκδήλωση με εθνικοθρησκευτικό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Τα παιδιά έλεγαν ποιήματα, τραγουδούσαν πατριωτικά τραγούδια και χόρευαν ελληνικούς χορούς. Η γιορτή αυτή αποτελούσε και μια αφορμή για την τόνωση του πατριωτικού φρονήματος.
Στις περισσότερες περιοχές του Πόντου η γιορτή των γραμμάτων ήταν σχεδόν πανομοιότυπη.
Αξίζει να σημειωθεί πως το 1975 το ΔΣ του Σωματείου «Παναγία Σουμελά» στη Θεσσαλονίκη αποφάσισε να τιμάται κάθε χρόνο η μέρα αυτή όπως ακριβώς στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας και με το ίδιο πρόγραμμα. Έκτοτε κάθε 30 Ιανουαρίου πραγματοποιείται η Γιορτή των Γραμμάτων, όπως έχει καθιερωθεί, με βραβεύσεις αριστούχων μαθητών στην πρωτεύουσα ενός νομού της βόρειας Ελλάδας, ενός απ’ όλα τα σχολεία του νομού.
Το δέσιμον του λύκου
Πρόκειται για μια έμμετρη επίκληση που απηύθυναν οι κάτοικοι του χωριού Χόψα της Χαλδίας προς τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, τον έναν από τους Τρεις Ιεράρχες, προσπαθώντας να βρουν κάποιο χαμένο ζώο που απομακρύνθηκε από την αγέλη όταν το βράδυ γύριζαν στο στάβλο.
Η επίκληση έλεγε τα εξής: «Αέννες ο Χρυσόστομον είχεν ζα και πρόατα, σην αυλήν εβόσκιζαν, εκοιμέθεν είχεν ατα, εκοιμίστεν έχασεν ατα. Ε, κυρά Μαγδαλενή και το κείται σο κουνίν, άρκον κι αρκόπουλον, ο λύκον κι ο λυκόπουλον, τ’ Αέρ’ το κλειδίν σο στόμαν ατ’».
Μ’ αυτόν τον τρόπο πίστευαν ότι θα δενόταν το στόμα του λύκου ή της αρκούδας και θα έβρισκαν την άλλη μέρα σώα τα ζώα τους.
Θωμαΐς Κιζιρίδου
