Τραπεζούντα: Αξιοθέατα που μαρτυρούν την ελληνικότητα της σύγχρονης Trabzon και επιβεβαιώνουν το μεγαλείο των Ελλήνων της περιοχής

Ονομαστά αξιοθέατα με ιστορία αιώνων κοσμούν την βασιλίδα των πόλεων της Ανατολής, την Τραπεζούντα. Αξιοθέατα που τραβούν την προσοχή των επισκεπτών και μαρτυρούν την ελληνικότητα της σύγχρονης Trabzon.

Οικία Κωστάκη Θεοφύλακτου (Kostaki Konağı Trabzon Müzesi)

Το Μουσείο Τραπεζούντας, όπως ονομάζεται σήμερα η οικία του τραπεζίτη Κωστάκη Θεοφύλακτου, χτίστηκε αρχές του 1900.

Ο Κωστάκης Θεοφύλακτος υπήρξε ιδιοκτήτης ενός από τους τέσσερις μεγαλύτερους τραπεζικούς και εμπορικούς οίκους της Τραπεζούντας, και του Πόντου γενικότερα.

Ήταν ευεργέτης της πόλης και δήμαρχός της κατά τη ρωσική κατοχή (1916-18).

Το 1897 μαζί με τον μητροπολίτη Κωνστάντιο και με τους Γεώργιο Φωστηρόπουλο και Κωνσταντίνο Βελισσαρίδη πήραν την απόφαση για την εκ βάθρων ανοικοδόμηση του Φροντιστηρίου που θεμελιώθηκε το 1883. Τα χρήματα προήλθαν από εράνους που έκαναν στη Ρωσία. Πρόεδρος της επιτροπής ανοικοδόμησης ορίστηκε ο Κωστάκης Θεοφύλακτος.

Επίσης το 1907 μαζί με τον Γεώργιο Φωστηρόπουλο ανέλαβαν τη δαπάνη για τις τετραετείς σπουδές στα πανεπιστήμια της Λοζάνης και της Λειψίας του διάκονου τότε και κατοπινού μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθου.

Δυστυχώς το 1917 ο Κωστάκης Θεοφύλακτος χρεοκόπησε και κατασχέθηκε όλη η περιουσία του, μαζί και το μέγαρο, που το αγόρασε η οικογένεια Ναμλίογλου.

Κατά τα χρόνια της βασιλείας του κυβερνήτη της Τραπεζούντας Γκαλίπ Μπέη (1927-1932) χρησιμοποιήθηκε ως δικαστήριο. Επίσης για 50 χρόνια λειτούργησε από το υπουργείο Παιδείας της Τουρκίας ως Οικοκυρική Σχολή Θηλέων.

Μόλις το 1987 το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού το μετέτρεψε σε μουσείο, το οποίο άνοιξε τις πύλες του στις 22 Απριλίου 2001. Πρόκειται για ένα αρχιτεκτονικό υπόδειγμα, μιας και όλα τα υλικά μεταφέρθηκαν στην Τραπεζούντα από την Ιταλία. Επίσης όλοι οι τοίχοι, εκτός από αυτούς του υπογείου, είναι χειροποίητοι.

Στο υπόγειο του μουσείου υπάρχουν αρχαιολογικά εκθέματα, αλλά και βυζαντινές εικόνες, ενώ στο ισόγειο εκτίθενται αντικείμενα που ανήκαν στον Κωστάκη Θεοφύλακτο.

Στον πρώτο όροφο βρίσκεται το εθνογραφικό τμήμα, με εκθέματα παλαιά αντικείμενα καθημερινής και πιο ιδιαίτερης χρήσης.

Στον τελευταίο όροφο τόσο η κρεβατοκάμαρα όσο και το γραφείο είναι διακοσμημένα όπως τότε που επισκέφθηκε το κτήριο ο Μουσταφά Κεμάλ και κατέλυσε για μία βραδιά εκεί. Στον ίδιο όροφο εδρεύουν και οι διοικητικές υπηρεσίες του μουσείου.

Φροντιστήριο Τραπεζούντας (Trabzon Anadolu Lisesi)

Ιδρύθηκε το 1682 από το Σεβαστό Κυμινήτη. Κατά περιόδους, κάτω από δύσκολες πολιτικές και κοινοτικές συνθήκες του 18ου και 19ου αιώνα, το Φροντιστήριο διέκοψε τη λειτουργία του ή άλλαξε διδακτήριο.

Παρά όμως τις  παρατηρούμενες διακοπές στη λειτουργία του, είναι βέβαιο ότι η προσφορά του στην παιδεία και την πνευματική ανάπτυξη της περιοχής ήταν σημαντική.

Από τις αρχές του 19^ου αιώνα στεγαζόταν στην ενορία του Αγίου Γρηγορίου, απέναντι από το κτήριο της μητρόπολης, στο μετόχι της Μονής Περιστερεώτα. Μάλιστα το 1833 οι Τραπεζούντιοι υποστηρίζοντας ότι το κτήριο ανήκε στην κοινότητά τους ήρθαν σε προστριβή με τη μονή.

Από τις αρχές του 20ού αιώνα εξασφαλίστηκαν οι συνθήκες και οι αναγκαίοι όροι για τη μόνιμη και καρποφόρα λειτουργία του σε νέο διδακτήριο, το οποίο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Κακουλίδη. 

Έτσι, πλέον το Φροντιστήριο ορθωνόταν μεγαλοπρεπέστατο πάνω σε βράχο της παραλίας, με τέσσερις ορόφους και 40 αίθουσες διδασκαλίας, εργαστήρια και γραφεία. Ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Σεπτέμβριο του 1902, με διευθυντή τον Ματθαίο Παρανίκα.

Σήμερα λειτουργεί ως λύκειο, με την επωνυμία Kanuni Anadolu Lisesi· από αυτό αποφοιτούν συνολικά κάθε χρόνο 150 με 200 μαθητές.

Πρέπει να σημειωθεί ότι πριν από αρκετά χρόνια ο τότε διευθυντής Aatuf Sabas υποδέχτηκε την υπογράφουσα με ιδιαίτερη προσήνεια και κατόπιν την ξενάγησε στους χώρους του αλλοτινού ελληνικού εκπαιδευτηρίου.

Το Φροντιστήριο Τραπεζούντας χαρακτηρίστηκε ως «Φάρος της Ανατολής». Όπως και τότε, έτσι και σήμερα φαντάζει στον παραλιακό δρόμο της Τραπεζούντας και μαγνητίζει τον επισκέπτη και περιηγητή της περιοχής.

Έπαυλη Κωνσταντίνου Καπαγιαννίδη (Atatürk Kosku)

Πρόκειται για τη θερινή κατοικία του τραπεζίτη Κωνσταντίνου Καπαγιαννίδη. Χτίστηκε το 1906 στο λόφο Σογούκ-Σου (Soğuk Su), δηλαδή στο Κρυονέρι, 8 χλμ από το κέντρο της πόλης. Η περιοχή αποτέλεσε θέρετρο των ευπορότερων Ελλήνων της Τραπεζούντας.

Το οίκημα παραχωρήθηκε στον Μουσταφά Κεμάλ ως δώρο το 1937, γι’ αυτό κι ονομάστηκε Atatürk Köşkü, Περίπτερο του Ατατούρκ.

Στην πρώτη του επίσκεψη στην Τραπεζούντα, το 1924, επισκέφθηκε το αρχοντικό αλλά δεν φιλοξενήθηκε, όπως έγινε τον Νοέμβριο του 1937 και τον Ιούνιο του 1937, για δύο νύχτες.

Το βράδυ της 11ης Ιουνίου 1937 αποφάσισε να χαρίσει όλη την περιουσία του στο τουρκικό έθνος που αγαπούσε περισσότερο από τη ζωή του, και έτσι ετοίμασε μία λίστα με τα περιουσιακά του στοιχεία, την οποία απέστειλε στον πρωθυπουργό, προκειμένου ν’ αναλάβει δράση.

Συγκεκριμένα, ο Μουσταφά Κεμάλ από την έπαυλή του στην Τραπεζούντα είπε: «Οι περιουσίες μού δίνουν βάρος. Θα αισθανθώ ανακούφιση με το να τα δωρίσω στο έθνος μου. Ο πλούτος ενός ατόμου πρέπει να βρίσκεται στη δική του πνευματική προσωπικότητα. Θέλω να δώσω περισσότερα πράγματα στο μεγάλο μου έθνος».

Το κτήριο φέρει τις επιρροές της ευρωπαϊκής και δυτικής αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής και χρησιμοποιεί επιδεικτικά ευρωπαϊκά σύμβολα. Στο ισόγειο είναι το σαλόνι, μία αίθουσα αναψυχής, η τραπεζαρία και ο ξενώνας. Στον πρώτο όροφο υπάρχει ένα γραφείο, ένα master υπνοδωμάτιο, μία αίθουσα αναμονής και μία αίθουσα συσκέψεων. Στον δεύτερο όροφο βρίσκονται δύο μικρά δωμάτια.

Επίσης, στο εσωτερικό της έπαυλης εκτίθενται τα έπιπλα και ο εξοπλισμός της παλιάς κατοικίας, αλλά και προσωπικά αντικείμενα, φωτογραφίες και ντοκουμέντα του Μουσταφά Κεμάλ. Γι’ αυτόν το λόγο δεν επιτρέπεται στους επισκέπτες να φωτογραφίζουν και να βιντεοσκοπούν το χώρο.

Πύργος της αυτοκράτειρας Ειρήνης (Cephanelik)

Ο πύργος αυτός χτίστηκε με διαταγή της αυτοκράτειρας Ειρήνης ώστε να χρησιμοποιηθεί ως ξενώνας. Βρίσκεται δυτικά του Μιθρίου όρους, σε εξοχική περιοχή που τα τελευταία χρόνια άρχισε ν’ ανοικοδομείται.

Ονομάζεται στην τουρκική Cephanelik (Τζεπχανελίκ), δηλαδή πυριτιδαποθήκη, επειδή κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Τραπεζούντας από τους Ρώσους χρησίμευσε ως αποθήκη πυρομαχικών.

Ο χώρος που βρίσκεται ο πύργος είναι ιδιαίτερα ήσυχος κι ειδυλλιακός, και για τους κατοίκους των κοντινών περιοχών αποτελούσε τόπο εξόρμησης για χαλάρωση. Κατά διαστήματα λειτούργησε ως καφετέρια, ενώ σήμερα είναι ξενοδοχείο.

Θωμαΐς Κιζιρίδου