Τα ελληνικά χωριά της Μαριούπολης έχουν μακροχρόνια παράδοση να γιορτάζουν την ημέρα της ίδρυσής τους. Οι γιορτές διοργανώνονται κάθε χρόνο στην αρχή του φθινοπώρου και κάθε χωριό γιορτάζει διαφορετική ημερομηνία του Σεπτεμβρίου.
Οι 18.408 Έλληνες της Κριμαίας, που έφθασαν στο βορρά της Αζοφικής Θάλασσας το 1778 και σύντομα ίδρυσαν τα 18 χωριά της Μαριούπολης, σήμερα ξεπερνούν τις 100.000 και κατοικούν μαζικά σε όλη την περιοχή της Νοτιοανατολικής Ουκρανίας.
Οι γιορτές με την ονομασία «Ημέρα του Χωριού» μπήκαν για τα καλά στη ζωή και των νέων και των γέρων κατοίκων της περιοχής. Ακόμα και όσοι έφυγαν για σπουδές και μόνιμη εγκατάσταση στις πόλεις και σε άλλες περιοχές και χώρες, επιστρέφουν για να συμμετάσχουν σε αγωνίσματα, στις λαϊκές παρελάσεις, στους παραδοσιακούς χορούς και την ερμηνεία των παραδοσιακών τραγουδιών. Μεγάλο μέρος της γιορτής σχετίζεται με την παραδοσιακή κουζίνα των Ελλήνων της Μαριούπολης.
Όμως, το πιο δημοφιλές αγώνισμα την Ημέρα του Χωριού είναι η παραδοσιακή πάλη των Ελλήνων Μαριουπολιτών «κουράς», που παλιά είχε σχέση με τη κουρά των προβάτων. Ακόμα και στις μέρες μας ο νικητής αυτής της παραδοσιακής πάλης παίρνει ως βραβείο ένα αρνί και βάζοντας το στους ώμους του βγαίνει από την παλαίστρα.
Η παραδοσιακή πάλη «κουράς»
Η παραδοσιακή πάλη «κουράς» συμπεριλαμβάνει πολλά στοιχεία από την ελληνορωμαϊκή και την ελευθέρα πάλη. Οι παλαιστές φοράνε ειδική αθλητική στολή και μια υφασμάτινη ζώνη «κουσάκ». Όποιος ρίξει τον αντίπαλό του με τη πλάτη στη γη βγαίνει νικητής. Το αγώνισμα αυτό ιστορικά ήταν μέρος της αγωγής των νέων ανδρών σε κάθε μαριουπολίτικη ελληνική οικογένεια. Γι’ αυτό το λόγο η συμμετοχή στον εορτασμό της Ημέρας του χωριού, αφιερωμένης στην ίδρυσή του, ήταν όνειρο του κάθε νέου.
Αυτή η παράδοση φέρνει στην παλαίστρα και τους σύγχρονους νέους, τους οποίους πολλές φορές προπονούν οι πατεράδες και οι παππούδες τους.
Η ίδια η νίκη δεν έχει τόση σημασία όσο η συμμετοχή στο αρχαίο άθλημα, το οποίο οι λαϊκοί θρύλοι των Μαριουπολιτών, ως απογόνων των αρχαίων Ελλήνων της Κριμαίας, το συνδέουν με τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αρχαιότητας. Ο νέος με το υγιή σώμα, τη θαρραλέα ψυχή, την αρετή και την τίμια αντιμετώπιση του αντιπάλου ήταν και είναι παράδειγμα για το σύνολο των Ελλήνων της περιοχής.
Γύρω από την παλαίστρα μαζεύονται μικρά αγόρια, που μελετούν την κάθε κίνηση του παλαιστή. Δίπλα είναι και οι νέες κοπέλες, που θαυμάζουν τους συγχωριανούς τους. Ακόμα και πιο παλιά, την ημέρα της γιορτής, οι μεγάλοι σαν να ξεχνούσαν τους αυστηρούς κανόνες στην πατριαρχική τους κοινωνία. Και οι νέοι και οι νέες κατάφερναν να γνωριστούν την ημέρα της γιορτής και μετά από την ευλογία των γονιών να προχωρήσουν σε γάμους.
Τα «τσεμπουρέκι», που κλέβουν την παράσταση
Κάθε χρόνο στα χωριά της Αζοφικής προκαλούν έντονες εντυπώσεις οι διαγωνισμοί μαγειρικής. Οι καλύτεροι μάγειροι της παραδοσιακής κουζίνας των Ελλήνων της Αζοφικής ετοιμάζουν το παραδοσιακό φαγητό «τσεμπουρέκ». Τα τσεμπουρέκι των μαγείρων από το χωριό, που οργανώνει το πανηγύρι, και τα χωριά της περιοχής, που συμμετέχουν σε εορτασμούς, περνάνε από κριτική επιτροπή.
Το «τσεμπουρέκ» φτιάχνεται από ζυμάρι με γέμιση από κιμά, την πατάτα ή τα γλυκίσματα.
Το μεγαλύτερο «τσεμπουρέκ» στην ιστορία της γιορτής «Ημέρα του χωριού» έφτιαξαν οι κάτοικοι του χωριού Γιάλτα στην περιοχή της Αζοφικής. Οι πρόγονοί τους την περίοδο της μεταφοράς των Ελλήνων από την Κριμαία στη Μαριούπολη, κράτησαν το τοπωνύμιό του μέρος από το οποίο κατάγονταν. Η Γιάλτα της Κριμαίας είναι γνωστή πόλη με την ονομασία που φέρνει τις ρίζες της από την ελληνική αρχαιότητα.
Το τσεμπουρέκ της Γιάλτας στην Αζοφική στις 29 Σεπτεμβρίου 2012 μπήκε στο βιβλίο των ρεκόρ της Ουκρανίας. Για τη δημιουργία του χρειάστηκαν 18 κιλά αλεύρι, 30 κιλά χοιρινού κρέατος, ενάμιση τόνος φυτικού λαδιού, 4 κιλά κρεμμυδιού, 10 πακέτα τριμμένου πιπεριού και όσο γελοίο και να ακούγεται –2 μπουκάλια βότκας. Τόσα πολλά συστατικά χρησιμοποιήθηκαν για να φτιαχτεί ένα γιγάντιο τσεμπουρέκ στο μέγεθος 2,02 μέτρα επί 1,08 μέτρο. Το γιγάντιο τσεμπουρέκ ήταν αφιερωμένο στα 232 χρόνια από την ίδρυση του χωριού Γιάλτα.
Για να πετύχει το τσεμπουρέκ κατασκευάστηκε η σχάρα με το διπλό πάτο. Το ζυμάρι έφτιαξαν τέσσερις γυναίκες κάτοικοι του χωριού. Όλη η διαδικασία τους πήρε 5 ώρες. Το αξιοσημείωτο είναι πως το γιγάντιο τσεμπουρέκ μετά την καταγραφή του ρεκόρ φαγώθηκε μέσα σε 5 λεπτά.
Όταν η Ημέρα του χωριού γίνεται ημέρα γάμου
Κατά τη διάρκεια της γιορτής «Ημέρα του χωριού» γίνονται και οι γάμοι και γιορτάζονται οι επέτειοι της μακροχρόνιας συμβίωσης των ανδρόγυνων. Το 2015 ένα νέο ζευγάρι των Ελλήνων του χωριού Σαρτανά παντρεύτηκε την ημέρα της γιορτής φορώντας τις παραδοσιακές φορεσιές των Ουκρανών «βισιβάνκα».
Οι νέοι Βικτώρια και Βλαντίμιρ στήριξαν με την απόφασή τους τη γιορτινή διάθεση των συγχωριανών τους.
Την Ημέρα του Χωριού οι παλαιότεροι κάτοικοι του γιορτάζουν τις επετείους των γάμων τους. Οι νιόπαντροι δείχνουν την ευτυχή εξέλιξη του γάμου τους. Η κάθε οικογένεια ανταγωνίζεται σε σωστή οργάνωση της αυλής του σπιτιού και την καθαριότητα στο σπιτικό. Αυτήν την ημέρα τα βραβεία πέφτουν βροχή.
Οι κάτοικοι του χωριού δεν ξεχνούν και τους συμπατριώτες τους, που ξεχώρισαν κατά την εργασία τους ως καλύτεροι επαγγελματίες. Μέσα στη γιορτινή ατμόσφαιρα εμπνέονται και οι καλλιτέχνες. Στην έκθεση του χωριού μπορείς να βρεις οτιδήποτε από τα είδη χειροτεχνίας μέχρι τους πίνακες ζωγραφικής.
Ημέρα του χωριού το 2021
Ημέρα του χωριού στη διάρκεια όλου του μηνός Σεπτεμβρίου του 2021, συγκέντρωνε κόσμο από διαφορετικά χωριά της περιοχής της Μαριούπολης. Αυτή την ημέρα περίμεναν ανυπόμονα όλη τη χρονιά μικροί και μεγάλοι κάτοικοι των ελληνικών χωριών.
Στο χωριό Μάλι (Μικρό) Γιανισόλ, όπου η γιορτή έλαβε χώρα στις 18 Σεπτεμβρίου, πήραν απόφαση να αλλάξουν το παραδοσιακό πρόγραμμα. Αυτή τη φορά δεν πραγματοποιήθηκε το πρωτάθλημα της πάλης «κουράς».
Οι κάτοικοι του χωριού χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και ανταγωνίστηκαν στη γνώση της ιστορίας, της μητρικής ρουμαίικης (ελληνικής μαριουπολίτικης) διαλέκτου και της μαριουπολίτικης κουζίνας.
Την προσοχή όλων τράβηξε ο διαγωνισμός «μάντεψε τη μελωδία». Και εδώ χρειάστηκε βαθιά γνώση της ελληνικής μουσικής της Μαριούπολης. Μετά από συνολικά 10 αγωνίσματα νίκησαν η φιλία των κατοίκων μεταξύ τους και η αγάπη τους για το χωριό τους. Στις εκδηλώσεις πήρε ενεργό μέρος η κοινοτάρχης Ευγενία Μπαχτσισαράι.
Στο χωριό Μανγκούς το 2021 εκτός από το παραδοσιακό πρόγραμμα την παράσταση έκλεψε η τοπική επαγγελματική ορχήστρα και τα παιδικά καλλιτεχνικά συγκροτήματα. Στους συγχωριανούς που μαζεύτηκαν για τη γιορτή μίλησε ο κοινοτάρχης Αλεξάντρ Κοτεντζί (Αλέξανδρος Κοτεντζής).
Από Ημέρα του χωριού στη Μέγα Γιορτή
Από το 1988 οι Έλληνες της περιοχής Μαριούπολης εκτός από την Ημέρα του χωριού άρχισαν να οργανώνουν τη Μέγα Γιορτή, η οποία με τα χρόνια ξεπέρασε τα ώρια της Αζοφικής και έγινε Φεστιβάλ Πανουκρανικής σημασίας. Από το 1995 η Μέγα Γιορτή οργανώνεται από την Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων της Ουκρανίας. Ο εμπνευστής της Μέγα Γιορτής ήταν συγγραφέας, ποιητής, συνθέτης και πρωτεργάτης του ελληνικού κοινωνικού κινήματος στην Ουκρανία Ντόνατ Πατρίτσα.
Από την ίδρυση της Ομοσπονδίας των Ελληνικών Κοινοτήτων της Ουκρανίας εκλέγεται συνέχεια ως πρόεδρός της η Αλεξάνδρα Προτσένκο-Πιτσατζή.
Το πρώτο Φεστιβάλ «Μέγα Γιορτή» του 1988 πραγματοποιήθηκε στο χωριό Σαρτανά. Το 2021 η Μέγα Γιορτή έλαβε χώρα στη Μαριούπολη. Η Γιορτή πραγματοποιείται κάθε 2 χρόνια ταξιδεύοντας από χωριό σε χωριό της περιοχής.
Τα ιστορικά ελληνικά χωριά της Αζοφικής είναι Γιάλτα, Ουρζούφ, Σαρτανά, Τσερμαλίκ, Μάλι (Μικρό) Γιανισόλ, Μπολσόι (Μεγάλο) Γιανισόλ, Τσερντακλί, Στίλα και Κωνσταντινούπολη, Μανγκούς, Στάρι (Παλιά) Κριμ (Κριμαία), Καράν, Λάσπα, Καμάρ, Κερμεντσίκ, Μπογκατίρ και Μπέσεφ.
Κάποια από αυτά χωριά άλλαξαν ονομασίες τους τη σοβιετική περίοδο. Σε κάποια από αυτά γύρισε η παλιά τους ονομασία. Όπως και η Μαριούπολη από το 1948 μέχρι το 1989 λεγόταν Ζντάνοφ προς τιμή ενός επαναστάτη.
Η ιστορία των Ελλήνων της Μαριούπολης συνεχίζεται παρά τους πολιτικούς και οικονομικούς κατακλυσμούς στο διάβα των αιώνων. Και όλοι οι Μαριουπολίτες περιμένουν το Φθινόπωρο της επόμενης χρονιάς για να ξανανιώσουν τη ζεστασιά της φιλοξενίας των διπλανών χωριών και τα γενέθλια του πατρικού τους χωριού.
Βασίλης Τσενκελίδης, ιστορικός
