pontosnews.gr
Κυριακή, 22/11/2026
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
pontosnews.gr
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων

Ποντιακή διάλεκτος: Ιδιαίτερη ταυτότητα και πλούσιες αποχρώσεις

8/07/2016 - 3:22μμ
Ποντιακή διάλεκτος: Ιδιαίτερη ταυτότητα και πλούσιες αποχρώσεις - Cover Image

Σκίτσο του Χρήστου Δημάρχου από το βιβλίο «Ο ελληνικός Πόντος – Μορφές και εικόνες ζωής»

Κοινοποίηση στο FacebookΜοιράσου το στο TwitterΜοιράσου το στο Whatsapp
Στηρίξτε το Pontos News Επιλέξτε μας ως προτιμώμενη πηγή στην Αναζήτηση Google
Προσθήκη πηγής

Η ποντιακή διάλεκτος είναι γνωστή για την πληθώρα λέξεων της αρχαίας που κράτησε ακέραιες ή ελαφρά παραλλαγμένες, αλλά και για την πολυδιάστατη σχέση της με την αρχαία ελληνική και κυρίως με την ιωνική διάλεκτο, από την οποία προέρχεται.

Μια σειρά από χαρακτηριστικά της ποντιακής, άλλωστε, πιστοποιούν την καταγωγή της και καθιστούν ενδιαφέρουσα τη μελέτη της σε σύγκριση με την αρχαία.

Όπως έχουμε επισημάνει σε προηγούμενο άρθρο, στην ποντιακή διάλεκτο διατηρήθηκε η αρχαία προφορά του «η» ως «ε» σε πολλές λέξεις, γι’ αυτό και στην ποντιακή διάλεκτο λέμε «κρενίν», «ζελεύω», «νύφε», «μενύω», «θελ’κός». Εκτός από την προφορά, η ποντιακή διασώζει πολλές λέξεις της αρχαίας ελληνικής, ορισμένες από τις οποίες έχουν χαθεί από τη νεοελληνική και αυτό της προσδίδει ιδιαίτερη αξία.

Αρχαία ελληνική προέλευση έχουν οι λέξεις «δείσα» (ομίχλη), «λείχω», «συρίζω», «εγκαλώ» «απαντώ», «αναλύω» (με τη σημασία του μουσκεύω), «κρωπή» (<κρώπιον), «δικέλλιν» (<δικέλλα), «βιντάουμαι» (<βινητιάω -ω), «κορδύλιν» (<κορδύλη), «αλαχτόριν» (<αλέκτωρ) και πλήθος άλλων.

Ένα επιπλέον στοιχείο στη γραμματική της ποντιακής που μας παραπέμπει στη γραμματική της αρχαίας ελληνικής είναι η διατήρηση της αύξησης «ε» στον παρατατικό και τον αόριστο, ακόμη κι αν τα ρήματα είναι τρισύλλαβα. Ενώ, λοιπόν, στον αόριστο της αρχαίας ελληνικής λέμε «εκαλέσαμεν» και στην ποντιακή «εκάλεσαμεν», ο αόριστος της νεοελληνικής γίνεται «καλέσαμε» και το ρήμα χάνει το «ε» της αύξησης, επειδή δεν τονίζεται.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, η χρήση της ποντιακής διαλέκτου συρρικνώθηκε σημαντικά στο πέρασμα των χρόνων. Η προσπάθεια για ομαλή και λειτουργική ένταξη των Πόντιων προσφύγων στη νεοελληνική κοινωνία και η προσπάθεια της δεύτερης και της τρίτης γενιάς Ποντίων για μόρφωση και σπουδές περιόρισαν σημαντικά τη χρήση της. Ίσως σήμερα να βρισκόμαστε στην πιο κρίσιμη και καθοριστική στιγμή για το μέλλον της ποντιακής διαλέκτου. Η επιβίωσή της είναι ζωτικής σημασίας για πολλούς λόγους, και όχι μόνο γιατί η ποντιακή είναι εγγύτερα στην αρχαία ελληνική απ’ ό,τι είναι η κοινή νεοελληνική.

Η γλώσσα δεν είναι ένας απλός κώδικας επικοινωνίας ή μέσο που χρησιμοποιούμε για να συνεννοηθούμε. Η γλώσσα είναι πρώτα και κύρια ταυτότητα.

Μέσα από αυτήν φανερώνεται η ιστορική πορεία ενός λαού και οι προαιώνιες καταβολές του. Η ύπαρξη λέξεων της αρχαίας που έχουν διανύσει μια διαδρομή χιλιετιών, στην ποντιακή είναι ο αδιάψευστος μάρτυρας της καταγωγής των ομιλητών της. Ακόμη, με αυτήν προσδιορίζουν οι ίδιοι την καταγωγή και το «είναι» τους. Τι άλλο θα μπορούσαν να είναι οι ακρίτες του ελληνισμού παρά τραντέλλενες; Η ονομασία με την οποία αυτοπροσδιορίζονταν στην ιστορική τους πατρίδα οι Πόντιοι δήλωνε τόσο μια ιδιαίτερα ισχυρή εθνική συνείδηση, αλλά και τη σιγουριά για την καταγωγή τους.

Η γλώσσα, πέρα από ταυτότητα, είναι και πολιτισμός, και οι εκφράσεις που έχει είναι εκφάνσεις του πολιτισμού της. Ο σεβασμός στα θεία και στον συνομιλητή, όταν η κουβέντα φτάνει σε κάτι άσεμνο ή υβριστικό, αποδίδεται με τη φράση «παρέξ’ και των τιμίων προσώπων» ή «παρέξ’ και τη προσωπί’ σ’». Όταν διακόπτουμε κάποιον, στον οποίο θέλουμε, ωστόσο, να δείξουμε τον σεβασμό μας, λέμε τη φράση «τον λόγο σ’ με το μέλ’ έκοψα».

Εκτός από ταυτότητα και πολιτισμό, η γλώσσα απηχεί συναισθηματικές διαστάσεις και δηλώνει τις αξίες ενός πολιτισμού. Κάθε λέξη και φράση έχει το δικό της συναισθηματικό φορτίο, που μπορεί να μεταφραστεί, αλλά είναι δύσκολο να αποδοθεί επακριβώς σε μια άλλη γλώσσα.

Όσοι είναι Πόντιοι, θα ξέρουν πόση αγάπη και τρυφερότητα περιέχουν οι λέξεις «τσικάρι μ’» και «γιαβρί μ’» και την υπέρμετρη αγάπη που εκφράζεται με τη φράση «γουρπάν-ι-σ’ να ’ίνουμαι».

Εμείς οι Πόντιοι δεν λέμε «βαπτίζω» αλλά «φωτίζω», καθώς θεωρούμε τη βάπτιση φώτιση για τη μετέπειτα ζωή του ανθρώπου. Η γιαγιά, χάρη στον σημαντικό ρόλο που έχει στην ποντιακή οικογένεια ονομάζεται «καλομάνα», γιατί συμπαραστέκεται στα παιδιά καλύτερα κι από μητέρα. Σ’ εμάς τους Πόντιους, ακόμη, είναι έντονος ο σεβασμός προς τους ηλικιωμένους και τα μεγαλύτερα άτομα. Η λέξη «μειζετέρ’» δεν σημαίνει μόνο τους μεγαλύτερους ηλικιακά, αλλά δηλώνει και τον πρέποντα σεβασμό που οφείλουμε στα άτομα αυτά.

Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως το δέσιμο ενός λαού με τη γλώσσα του είναι σαν τον ομφάλιο λώρο που συνδέει το έμβρυο με τη μητέρα. «Λαός που έχει χάσει τις λέξεις του, παύει να είναι λαός» προειδοποιεί ο βασιλιάς της Σερβίας Στέφανος Νεμάνια τον γιο του ήδη από τον 13ο αιώνα. Όλα αυτά ας μας προβληματίσουν και ας μας παρακινήσουν για το μέλλον της ποντιακής.

Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου 
Φιλόλογος

ΚοινοποίησηTweetSend
google news

Ακολουθήστε μας στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ορφανά κορίτσια που διασώθηκαν αποβιβάζονται στον Πειραιά, με προορισμό το ορφανοτροφείο της Near East Relief (πηγή: neareastmuseum.com)
ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ

«Στείλετε να με πάρουν» – Η βία κατά των γυναικών στη Γενοκτονία των Ποντίων

22/11/2026 - 11:47πμ
Ο Ιωσήφ Τσαμουρλίεβ με τη σύζυγό του Πελαγία Ελεφτέροβα (πηγή: Αχιλλεύς Ζαφειρίδης, «Расстрелять. НКВД против греков Грузии», εκδ. Μαυρογένης, 2018)
ΠΟΝΤΟΣ

Ιωσήφ Τσαμουρλίεβ: Ο Πόντιος ήρωας του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου που χάθηκε στα γκουλάγκ

21/11/2026 - 9:04μμ
Τα παιδιά παρακολουθούν την παρασκευή του περέκ στο πρώτο ποντιακό εργαστήρι του συλλόγου (φωτ.: Facebook / Ένωση Ποντίων Μενεμένης «Ο Eύξεινος Πόντος»)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Μενεμένη: Τα παιδιά γνώρισαν την ποντιακή κουζίνα με περέκ και ταν

21/11/2026 - 7:36μμ
(Φωτ.: Γρ. Τύπου Περιφέρειας Αττικής)
ΠΟΝΤΟΣ

Διεθνές Συνέδριο Ποντιακού Ελληνισμού: Ισχυρό μήνυμα για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων και τη θωράκιση του Ελληνισμού

21/11/2026 - 3:30μμ
Στιγμιότυπο από τη φετινή κεντρική εκδήλωση για τη 19η Μαΐου στο Σύνταγμα που έγινε υπό καταρρακτώδη βροχή (φωτ.: Γεωργία Βορύλλα)
ΠΟΝΤΟΣ

Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος: Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν προσφέρεται για πολιτική εκμετάλλευση και επικοινωνιακές φιέστες

21/11/2026 - 12:53μμ
Δρόμος στην αγορά των Σουρμένων, γύρω στα 1900 (πηγή: searchculture.gr/aggregator/edm/EPontMel/000076-31352/Αθηνά Μακρίδου-Καλλιγά)
ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Εισόδια της Θεοτόκου: Η μεγάλη γιορτή της 21ης Νοεμβρίου και η παράδοση στον Πόντο

21/11/2026 - 10:50πμ
(Φωτ. αρχείου: Βασίλης Καρυοφυλλίδης)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Μικροχώρι, Μαυρόβατος, Γλυφάδα, Αλμωπία: Οι ποντιακοί σύλλογοι δείχνουν ένα νέο πρόσωπο μέσα από συνέδρια, σεμινάρια και ημερίδες

20/11/2026 - 8:26μμ
(Φωτ.: Ποντιακός Πολιτιστικός Σύλλογος Ποντοηράκλειας «Διγενής Ακρίτας»/Facebook)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Ποντοηράκλεια: Η Παρθένα Κουρτίδου στο τιμόνι του «Διγενή Ακρίτα» – Η σύνθεση του νέου Διοικητικού Συμβουλίου

20/11/2026 - 7:35μμ
(Ιερά Μητρόπολις Ξάνθης και Περιθεωρίου/Facebook)
ΠΟΝΤΟΣ

Πετροχώρι Ξάνθης: Η Παναγία Σουμελά ένωσε τις καρδιές των Ποντίων σε μια επέτειο μνήμης και πίστης

20/11/2026 - 7:10μμ
Τα μέλη των χορευτικών του σωματείου «Παναγία Σουμελά» Σίδνεϊ, Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026 (φωτ.: Facebook / Sophia Tsipidis)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Σίδνεϊ: Ο σέρρα χορός που ξεχώρισε στο αντάμωμα της «Παναγίας Σουμελά»

20/11/2026 - 11:59πμ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Ναυτεμπορική TV

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

(Φωτ. αρχείου: Eurokinissi/Βάιος Χασιάλης)

Βασίλης Σπανάκης: Εκπτώσεις σε κρέατα, γλυκά και παιχνίδια – Το πρόγραμμα «Γιορτές για όλους»

13 λεπτά πριν
Ακτιβιστές του Διεθνούς Δικτύου Δράσης για το Κλίμα (CAN) κρατούν πλακάτ με το σύνθημα «ECO Shame!» σε διαμαρτυρία κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στην COP31. Αττάλεια, 20 Νοεμβρίου 2026 (φωτ.: EPA / Antonio Bat)

COP31: Ναυάγησε το σχέδιο πολιτικής συμφωνίας στην Αττάλεια

37 λεπτά πριν
(Φωτ.: spotify.com. Ένθετη φωτ.: Το Ρεμπέτικο Φόρουμ/Facebook)

Τάκης Μπίνης: Οι ρίζες από το Αϊβαλί, η προσφυγιά και μια ζωή μέσα στο ρεμπέτικο

1 ώρα πριν
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνομιλίας, στο Οβάλ Γραφείο (φωτ.: The White House / Joyce N. Boghosian)

Με δισεκατομμυριούχους για τρισεκατομμύρια

1 ώρα πριν
Στο ναό της Παναγίας Δέξιας στη Θεσσαλονίκη, τελέστηκε μνημόσυνο για τον Κυριάκο Μάτση. Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026 (φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Κυριάκος Μάτσης: Μνημόσυνο στη Θεσσαλονίκη με μήνυμα για την επανένωση της Κύπρου

2 ώρες πριν
Μέλη του θιάσου των Μωμόγερων της Ευξείνου Λέσχης Αθηνών, στο Σύνταγμα. 20 Δεκεμβρίου 2025 (φωτ.: Κώστας Κατσίγιαννης)

Έτοιμοι για χαμό στο κέντρο της Αθήνας, οι Μωμόγεροι της Ευξείνου Λέσχης

2 ώρες πριν
pontosnews.gr

Ειδήσεις και άρθρα για τον Πόντο και τη Μ. Ασία, αλλά και την επικαιρότητα στην Ελλάδα, τον Κόσμο και την Ομογένεια. Πλούσια θεματολογία ποικίλης ύλης με έμφαση σε πολιτιστικά δρώμενα.

Copyright © 2025 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

  • TAYTOTHTA
  • ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • VIDEOS
  • ΚΥΠΡΟΣ
  • ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΠΕΡΙΕΡΓΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΠΙΣΤΗ
  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
  • ΤΑΞΙΔΙ
  • ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
  • PONTOS BLOG

Copyright © 2024 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

Ναυτεμπορική TV
Ναυτεμπορική TV