Το αγγείο ήταν το πλέον αγαπημένο και διαδεδομένο όργανο μετά τον κεμεντζέ στον Ανατολικό Πόντο. Μαζί με τον ζουρνά αποτελεί το κατ’ εξοχήν μουσικό όργανο για ανοιχτούς κυρίως χώρους, χωρίς να αποκλείονται και οι κλειστοί.
Έχει αρχαίες καταβολές και ανήκει στη οικογένεια των πνευστών. Παιζόταν κυρίως στην περιοχή της Ματσούκας. Το όργανο αυτό το κατασκεύαζε συνήθως ο ίδιος ο οργανοπαίχτης – και απαιτούσε ιδιαίτερες γνώσεις και μεγάλη υπομονή. Το καταλληλότερο δέρμα για την κατασκευή του ήταν της κατσίκας.
Αποτελείται από τα εξής μέρη:
Τη στομωτήρα ή φυσερόν (επιστόμιο)
Ένα κωνικό ξύλο που στην βάση του είναι δεμένο ή καρφωμένο ένα κομμάτι δέρμα (αλεπόν) λίγο μεγαλύτερο από την οπή, έτσι ώστε όταν φυσάει ο οργανοπαίχτης αυτό ανοίγει και επιτρέπει στον αέρα να περάσει. Όταν πιέζεται ανάποδα φράζει την οπή και δεν επιτρέπει στον αέρα να φύγει. Αυτό του δίνει τη δυνατότητα να τραγουδάει χωρίς να χρειάζεται να φουσκώνει το όργανο συνεχώς. Όταν δεν υπάρχει ο αλεπόν, είναι υποχρεωμένος να φράζει την οπή με την γλώσσα, κάτι που του αφαιρεί τη δυνατότητα να τραγουδάει.
Το ποστ’ (δέρμα ζώου, ασκί)
Το δέρμα όπου λειτουργεί σαν θάλαμος και συγκρατεί τον αέρα. Αφού γδέρνουν το ζώο με προσοχή για να μην κοπεί το δέρμα, το βγάζουν ολόκληρο, το ξύνουν εσωτερικά να καθαρίσει όσο το δυνατόν καλύτερα και το πασαλείβουν με αλάτι και στύψη ώστε να μην βρωμίσει και να σφίξει. Αφού το αφήσουν μερικές ημέρες για να “ψηθεί” το βάζουν μέσα σε διάλυμα στάχτης (σαχτάρ) και νερού, το οποίο ονομάζουν “κατενή”, ή σε διάλυμα χωνεμένου ασβέστη με νερό, και το αφήνουν περίπου μία εβδομάδα.
Το αγγόξυλον ή ναβ
Το κάτω μέρος του κώνου, εξωτερικά στη διάμετρο, έχει μία εσοχή (αυλάκι) μέσα στην οποία φωλιάζει το δέρμα με το δέσιμο για να μην γλιστράει και να έχει καλή εφαρμογή. Στην απέναντι οπή στερεώνουν το αγγόξυλον. Αυτό είναι πάντα δεμένο εξωτερικά με ένα σπάγγο, στην μέση του οποίου είναι δεμένο ένα κουμπί. Πρώτα ο οργανοπαίχτης τυλίγει τον σπάγγο 4-5 φορές γύρω από το αγγόξυλο στο αυλάκι που υπάρχει γύρω από τη διάμετρο, ώστε τα τσιμπόνια να βρίσκονται μέσα στον ασκό, και δένει γερά το δέρμα. Μετά τυλίγει τον υπόλοιπο σπάγγο γύρω από το κουμπί για μπορεί να το λύσει εύκολα όταν θα θελήσει να αλλάξει τσιμπόνια ή να κουρντίσει.
Τσιμπονια
Στην κάτω πλευρά του οργάνου στην τελευταία άκρη του τοποθετούνται τα “τσιμπόνια”. Είναι σαν μικρές φλόγερες 2 στον αριθμό κουρδισμένες στον ίδιο τόνο όπου εκεί τοποθετούνται τα χέρια του παίχτη του οργάνου και παράγεται η μελωδία. Ο ήχος του οξύς και δυνατός.
Το αγγείο τοποθετείται κάτω από την μασχάλη και πιέζετε ελαφρά με τον αγκώνα για να παράγεται ο ήχος, ενώ ο οργανοπαίχτης φυσά διακεκομμένα για να υπάρχει αρκετός αέρας μέσα σ’ αυτό και να μπορεί να παράγει ήχο.
