Ο μαρτυρικός Ιούνιος του 1921 στην Αμισό – Οι εξορίες των Ελλήνων στο πλαίσιο του σχεδίου γενοκτονίας

Μία από τις ελληνικές πόλεις του Εύξεινου Πόντου που πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ποντίων ήταν η Σαμψούντα (Αμισός), η οποία ήδη από το 1914 βρέθηκε στο στόχαστρο, με προγραφές των εμπόρων της πόλης –κυκλοφόρησαν αφίσες με απειλητικό περιεχόμενο–, αλλά και με μετεγκαταστάσεις Τουρκαλβανών από το Κοσσυφοπέδιο και Τούρκων από τα Βαλκάνια σε ελληνικά χωριά.

Oι κεμαλικοί είχαν ιδιαίτερους λόγους να τιμωρήσουν την Αμισό, γιατί στα απάτητα βουνά της περιοχής της αναπτύχθηκε το ηρωικό αντάρτικο των Ελλήνων του Πόντου.

Οι εξορίες των κατοίκων στα βάθη της Ανατολίας, οι συλλήψεις και οι λεηλασίες των σπιτιών που εγκαταλείφθηκαν άρον-άρον ήταν ήδη κοινή πρακτική από το τέλος του 1916 – μάλιστα, καταρτίστηκαν κατάλογοι ανά συνοικίες ώστε η εξόντωση να πάρει πιο συστηματική μορφή. Μέχρι τις 30 Οκτωβρίου 1918, οπότε η Τουρκία υπέγραψε ανακωχή μαζί με τους άλλους ηττημένους του Α’ Παγκοσμίου, τα δύο τρίτα των εξορισθέντων κατοίκων της Αμισού είχαν χάσει τη ζωή τους από τις κακουχίες και την πείνα.

Ιδιαιτέρως σκληρός, όμως, θεωρείται ο Ιούνιος του 1921, χωρίς στο μεταξύ να έχουν σταματήσει οι διώξεις. Τον Μάιο διατάχθηκε η απομάκρυνση όλων των κατοίκων, απόφαση που έμεινε στα χαρτιά εξαιτίας της παρέμβασης των Ευρωπαίων αρμοστών στην Κωνσταντινούπολη και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Στις 3 Ιουνίου 1921, όμως, αστυνομικοί περικύκλωσαν την αγορά της Αμισού και συνέλαβαν 1.300 Έλληνες. Από αυτούς, οι 1.040 οδηγήθηκαν στο Καβάκ – επέζησαν οι 700 και άλλοι 340 έφεραν σοβαρά τραύματα. Στις 5 Ιουνίου συνελήφθησαν άλλοι 420 και εξορίστηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας· ακολούθησε νέα αποστολή 1.085 Ελλήνων, στις 7 Ιουνίου. Οι 700 εκτελέστηκαν στη θέση Τζουμπούς και άλλοι 120 στο Μαχμούτ Νταγ – όσοι επέζησαν συνέχισαν την πορεία προς τη Μαλάτεια.

Στις 12 Ιουνίου ένα νέο καραβάνι ξεκινά από την Αμισό: 580 άτομα αφήνουν αναγκαστικά τα σπίτια τους· στην Κάβζα χωρίζονται σε δύο ομάδες, οι 350 στέλνονται στην Αμάσεια και οι 230 στο Τσόρουμ. Οι τελευταίοι Αμισηνοί, μαζί με άλλους 400 Έλληνες από άλλα μέρη του Πόντου, οδηγούνται στην κοιλάδα Σεϊτάν Ντερεσί όπου σφάζονται.

Στις 15 Ιουνίου νέα αποστολή με 365 άνδρες φεύγει από την Αμισό. Τα μέλη της οδηγούνται στην Τοκάτη, μαζί με 1.000 Οινοείς και 600 Κερασούντιους. Έκτη αποστολή φεύγει από την πόλη, στις 11 Αυγούστου, με 265 άνδρες. Τα μέλη των δύο τελευταίων εξορίστηκαν στο Ντιαρμπακίρ, τη Μαλάτεια, το Χαρπούτ, κ.α.

Άλλη αποστολή, στις 17 Σεπτεμβρίου, περιλάμβανε 206 άνδρες. Από αυτούς, 166 πέθαναν από την πείνα καθ’ οδόν προς το Βιτλίς, και 40 από το κρύο όταν διανυκτέρευσαν στο ύπαιθρο στο Ντελίκ Τας.

• Με πληροφορίες από την Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού / Θ. Ελισαίος.