Τον τελευταίο καιρό νιώθω πως η νοοτροπία κι ο ψυχισμός μας πάσχουν γενικώς. Αν κάνω λάθος, συγχωρήστε με που σας βαραίνω με τέτοια συμπεράσματα και πικρά λόγια. Μήπως όμως είμαι μόνον εγώ που βλέπω έτσι τα πράγματα; Μήπως είμαι επηρεασμένος από την κούραση, την παραζάλη της δουλειάς στο πανεπιστήμιο; Τα τελευταία χρόνια της κρίσης, βλέπετε, έχει μειωθεί πολύ το προσωπικό κι όσοι απομείναμε έχουμε φορτωθεί πολλά κι εξαντλούμαστε. Όταν βρίσκεται κανείς λοιπόν σε χρόνια υπερκόπωση, μπορεί να κάνει λάθη. Μ’ ενοχλεί λίγο αυτό∙ σε ποιον αρέσει να κάνει λάθη, να ξεχνάει και να μπερδεύεται πάνω στη δουλειά του; Αρχίζω βέβαια σιγά-σιγά να τ’ αποδέχομαι – δεν ξέρω να σας πω αν είναι για καλό ή για κακό αυτή η παραδοχή.
Πάντως, αν μου πει κανείς πως κάνω λάθος στην εκτίμηση των πραγμάτων και πως βλέπω τα πράγματα γύρω μου πιο σκοτεινά απ’ ότι είναι στην πραγματικότητα, μπορεί να μην βρω το κουράγιο για να τον αντικρούσω σθεναρά.
Ίσως πάλι να φταίει κι η γενικότερη κατάσταση, με τα σύννεφα του πολέμου που μαζεύονται στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή στη γειτονιά μας. Οι ηγέτες και οι ισχυροί του κόσμου πάντοτε έχουν σχέδια μυστικά και στρατηγικές που δεν τις μοιράζονται με τον κοσμάκη. Πάντοτε υπήρχαν και υπάρχουν τα παρασκήνια και πράγματα που συνήθως βγαίνουν στο φως αργότερα – ή ίσως ποτέ. Είναι άραγε απλώς η ιδέα μου; Ή μήπως κι εσείς βλέπετε πως τον τελευταίο καιρό το κακό έχει παραγίνει; Υπάρχουν συμπεριφορές, ενέργειες και γεγονότα στο διεθνές γίγνεσθαι που φαντάζουν περίεργα, ολωσδιόλου δυσερμήνευτα, ακόμα κι αλλοπρόσαλλα θα μπορούσε να τα πει κανείς. Αυτό επιτείνει την αίσθηση της αδιαφάνειας και δημιουργεί υποσυνείδητα ένα αίσθημα ανασφάλειας. Υφέρπει στο μυαλό μου, λοιπόν, η ιδέα ότι είμαι τελείως αμέτοχος ως πολίτης σε σημαντικές αποφάσεις. Αναρωτιέμαι αν είμαστε τελείως ανίδεοι για τεκταινόμενα που θα επηρεάσουν όχι μόνο τη δική μας ζωή, αλλά κι αυτήν των παιδιών μας. Ίσως κι αυτό το γεγονός να μ’ επηρεάζει ώστε να βλέπω τα πράγματα χειρότερα απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Είναι μήπως η φαντασία μου που βλέπει γύρω μου όλο και λιγότερους ανθρώπους που θα μπορούσε κανείς να εμπιστευτεί; Ιδιοτέλεια, αναξιοπιστία, ψευτιά, μεθοδεύσεις, πονηριές, συνωμοσίες κι αδικίες. Το δίκιο του ισχυροτέρου αρχίζει να εμπεδώνεται ως αρχή και να γίνεται μοιρολατρικά αποδεκτό ως πραγματικότητα αναπότρεπτη. Το τσαλαπάτημα του άλλου γίνεται όχι μόνο για το μεγάλο, αλλά τώρα πια και για το κάθε μικρό συμφέρον. Το παρατηρείτε κι εσείς γύρω σας πως η συνεννόηση μεταξύ των ανθρώπων έχει γίνει εξαιρετικά δύσκολη, ή είναι μόνο η δική μου ιδέα; Έχετε κι εσείς την εντύπωση πως έχει γίνει αρκετά δύσκολο να βρει κανείς υπεύθυνο επαγγελματία και ειδήμονα κάθε είδους, για να λύσει κάποιο ζήτημά του;
Ή μήπως το βλέπω μόνον εγώ, επειδή μεγαλώνοντας αρχίζω να μοιάζω ολοένα και περισσότερο μ’ εκείνους τους γερογκρινιάρηδες στο Μάπετ Σόου που κάθονταν στον εξώστη και σχολίαζαν με σχόλια πικρόχολα τα πάντα;
Είναι λέτε μια ψευδαίσθηση δική μου ότι οι θλίψεις, οι καταθλίψεις, τα άγχη και οι αγχώδεις διαταραχές ταλαιπωρούν περισσότερους ανθρώπους γύρω μας, σε σχέση με παλιότερα. Δεν κρατώ στατιστικά, αλλά αυτήν την εντύπωση έχω από την εμπειρία μου με τους φοιτητές της πανεπιστημιακής σχολής στην οποία υπηρετώ. Δεν έχει έρμα πνευματικό το καράβι της ζωής πολλών ανθρώπων στην εποχή μας, και κλυδωνίζεται επικίνδυνα στις τρικυμίες. Φαίνεται πως στις μέρες μας ο άνθρωπος δεν προσπαθεί να αναγνωρίσει την αξία του με στροφή προς τα έσω, ενδοσκόπηση, περίσκεψη, και με την επώδυνη προσπάθεια της αυτογνωσίας. Μοιάζει μάλλον να ετεροκαθορίζει την αξία του ανάλογα με την αποδοχή της εικόνας που επιχειρεί να προβάλλει προς τα έξω, προς το κοινωνικό του περιβάλλον. Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας προσέγγισης όμως είναι αναξιόπιστο, ασταθές, ετερόκλητο, και τελικά αποκαρδιωτικό.
Ναι… μπορεί να κάνω λάθος – κι εδώ που τα λέμε μακάρι να είναι έτσι∙ μακάρι να πέφτω έξω. Ιδέα δεν έχω για το τι σχεδιάζουν οι κυβερνήτες μας και της υφηλίου οι σπουδαίοι εξουσιαστές. Μπορεί, βέβαια, να μην υπάρχει ενημέρωση, αλλά η καλή νονά νεράιδα της δημοκρατίας εξοπλίζει τον κάθε απλό πολίτη μ’ ένα κρυφό αισθητήριο. Και νά που το δικό μου ένστικτό χτυπάει τώρα σαν συναγερμός! Νά που η διαίσθησή μου ωρύεται! Κοντεύει η ώρα που η νοοτροπία, ο ψυχισμός και το ηθικό μας θα δοκιμαστούν σκληρά. Πώς θα αντεπεξέλθουμε;
Ο καθένας πάνω σ’ αυτό έχει και μια γνώμη. Θα σας πω κι εγώ τη δικιά μου, ότι δεν θέλω αύριο να το ’χω βάρος.
Ένας νομίζω πως είν’ ο δρόμος: η ορθόδοξη πίστη μας κι η ανασυγκρότηση της Αγιοπνευματικής μας ενότητας μέσα σε μια εκκλησία ως σώμα Χριστού και ως «άθροισμα των αγίων, το εξ ορθής πίστεως και πολιτείας αρίστης συγκεκροτημένον».1 Τότε δεν έχουμε πια φόβο ότι «είναι αδύνατες οι θέσες κ’ εμείς, όμως είναι δυνατός ο Θεός οπού μας προστατεύει».2
______
1. Αγίου Ισιδώρου Πηλουσιώτου, Επιστολαί I-V, PG 78, 785.
2. Ιωάννης Μακρυγιάννης / Γιάννης Βλαχογιάννης, Στρατηγού Μακρυγιάννη απομνημονεύματα, εκδ. Γαλαξία, Αθήνα 1965.
