Παραμονή Χριστουγέννων, και σχεδόν αχάραγα οι μικροί καλαντιστές ανά ομάδες επικοινωνούν το μήνυμα της γέννησης του Χριστού, επισκεπτόμενοι κάθε σπίτι στις γειτονιές των χωριών του Έβρου. «Κόλιαντα μπάμπου τσιτσί» ήταν η φράση που ηχούσε από τα ξημερώματα, με τους μικρούς καλαντιστές να τραγουδούν και τις νοικοκυρές να τους προσφέρουν κυρίως στρόγγυλα κουλουράκια, τα οποία περνούσαν σ’ ένα μακρόστενο ξυλάκι, την κολιαντίνα, αλλά και σύκα και καρύδια που στην πάροδο των ετών αντικαταστάθηκαν από χρήματα και γλυκίσματα.
Το βράδυ τη σκυτάλη έπαιρναν, σύμφωνα με τον Γιώργο Ζιώγα (χοροδιδάσκαλο του πολιτιστικού συλλόγου παραδοσιακών χορών «Ο Έβρος»), τα παλικάρια, αρραβωνιασμένα και νιόπαντρα, που με τα όργανα γύριζαν κι έλεγαν τα κάλαντα από σπίτι σε σπίτι, ακόμη κι αν έπρεπε να καλαντίζουν δύο ή και τρεις μέρες, αν το χωριό ήταν μεγάλο.
Ποτέ δεν έλεγαν τα κάλαντα έξω από το σπίτι αλλά μόνο μέσα σε αυτό και παρουσία της οικογένειας, καθώς οι στίχοι αναφέρονταν αρχικά στη γέννηση του Χριστού και συνέχιζαν με παινέματα, με το περιεχόμενό τους να διαφοροποιείται από χωριό σε χωριό και προσαρμοσμένο στην κάθε οικογένεια που επισκέπτονταν οι καλαντιστές, καθώς γίνονταν αναφορές σε νεογέννητα, σε ηλικιωμένους που ασθενούν, ή σε μέλος της οικογένειας που ήταν σε ηλικία γάμου.
Εάν δεν τους άνοιγαν σε κάποιο σπίτι, τότε οι στίχοι ήταν σκωπτικοί.
Η παραμονή των Χριστουγέννων είναι και η μέρα θυσίας του χοίρου, που ακόμη και τώρα πολλές οικογένειες στα χωριά –κυρίως του βόρειου Έβρου– μεγαλώνουν στο σπίτι τους. Σήμερα βέβαια το μόνο που χρησιμοποιούν είναι το κρέας, που παλαιότερα έδινε τροφή στην οικογένεια καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα. Τότε το λίπος του ζώου αντικαθιστούσε το λάδι, από τις τρίχες του γίνονταν βούρτσες, από το δέρμα τσαρούχια, και το έντερό του χρησιμοποιούνταν στην παρασκευή των λουκάνικων.
Στο τραπέζι, το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, οι γυναίκες εξακολουθούν να φροντίζουν να υπάρχουν τα «εννιά φαϊά» (εννέα φαγητά), όσοι και οι μήνες κύησης της Παναγιάς, και όλα νηστίσιμα.
Ανήμερα της γέννησης του Χριστού, με τη λήξη της νηστείας, στο εορταστικό τραπέζι υπάρχει κότα, συνήθως μαγειρεμένη με λάχανο τουρσί, γιατί το συγκεκριμένο πουλερικό σκαλίζει το χώμα προς τα πίσω, όπως προς τα πίσω θα μείνει, εντός των επόμενων ημερών, και ο παλιός χρόνος.
Η περίοδος του Δωδεκαημέρου, που αρχίζει από την παραμονή των Χριστουγέννων και τελειώνει την παραμονή των Θεοφανίων, ήταν πάρα πολύ σημαντική από άποψη εθιμικής και λαογραφικής παρουσίας των κατοίκων των χωριών της Θράκης, κυρίως στο βόρειο τμήμα του Έβρου. Σχεδόν σε όλα τα χωριά του νομού εξακολουθούν να υπάρχουν ομάδες καλαντιστών που μεταμφιεσμένοι (έθιμα της «Καμήλας», του «Πουρπούρη», του «Αράπη» και του «Μπαμπούσιαρου»), περιφέρονται σε όλες τις γειτονιές αυτοσχεδιάζοντας.
Οι μεταμφιέσεις του Δωδεκαημέρου συνδέονται με την έκκληση των γεωργών για γονιμότητα.
Άνδρες μεταμφιεσμένοι με προβιές, ή κάπα τσομπάνη, με μάσκα από νεροκολοκύθα στο πρόσωπο και κουδούνια στη μέση, πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, συνοδεία νέων του χωριού και εύχονταν για την καλή σοδειά της άνοιξης.
Στο πέρασμα των χρόνων οι Εβρίτες εξακολουθούν να διαφυλάττουν όλα εκείνα που θεωρούν σημαντικά, τις παραδόσεις που κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά, τα αρώματα, τις εικόνες και τους ήχους που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς τους.
«Χριστούγιαννα, Χριστούγιαννα, τώρα Χριστός γεννιέτι, γιεννιέτι κι ανατρέφετι στο μέλι και στο γάλα…».
- Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Λ. Παπαδημητρίου.
