Ο Τσόρτσιλ συνήθιζε να λέει ότι «το καλύτερο επιχείρημα εναντίον της δημοκρατίας είναι μια συζήτηση με τον μέσο ψηφοφόρο για πέντε λεπτά». Υποστήριζε ταυτόχρονα, όμως, ότι «η δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα, αν εξαιρέσεις όλα τα υπόλοιπα».
Η θεμελίωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα έχει περάσει «διά πυρός και σιδήρου», και σίγουρα ουδέποτε έφτασε σε επίπεδα επιθυμητά από τους υγιείς και ανυστερόβουλους. Οι αιτίες είναι πολλές και έχουν αναλυθεί σε διαφορετικά επίπεδα. Γι’ αυτό, άλλωστε, στους σπουδαίους μελετητές των αιτιών περιλαμβάνονται ιστορικοί, διεθνολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, συνταγματολόγοι κ.ά.
Για παράδειγμα, δεν μπορεί να μην υπογραμμιστεί η υψηλή γεωπολιτική αξία της χώρας, η οποία ήταν πολλαπλάσια ιδιαίτερα κατά τον πρώτο αιώνα της ύπαρξής της, όταν ευημερούσαν τα ιστορικά κέντρα του εξωελλαδικού ελληνισμού. Αυτή η διακριτή σημασία κατέστησε εκ των ων ουκ άνευ την προσπάθεια των Μεγάλων Δυνάμεων να ποδηγετήσουν το σύστημα λήψης αποφάσεων, αλλά το βασικότερο είναι ότι βρήκαν πρόθυμους συνομιλητές εντός της χώρας, οι οποίοι δεν εμφορούνταν από «εθνική διάθεση» και αίσθημα του ανήκειν σε μια κοινή πολιτειακή συγκρότηση. Ως εκ τούτου προτίμησαν να πορευτούν ως μεταπράτες των Μεγάλων Δυνάμεων, όπως μεταπρατικά λειτουργούσαν και οι τοπικοί προύχοντες ως προς την Υψηλή Πύλη επί οθωμανοκρατίας.
Αμφότεροι ιστορικά κάνουν μια «βρόμικη δουλειά», απλώς οι κοτζαμπάσηδες της οθωμανικής περιόδου εν πολλοίς προλάβαιναν και τα χειρότερα. Οι «κοτζαμπάσηδες» όμως των τελευταίων δύο αιώνων είναι μια τελείως διαφορετική ιστορία.
Ουδείς κατηγορεί την ανάγκη σύναψης συμμαχιών, αλλά το θέμα είναι ποιο συμφέρον θέτεις πρώτο: το ελληνικό ή το αγγλικό-γαλλικό-ρωσικό; Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια διακρατική συμμαχία στο πλαίσιο ενός θεμιτού «δούναι και λαβείν» ή για μια εξαρτησιακή λογική με μοναδικό γνώμονα την εξυπηρέτηση ιδιωτικών συμφερόντων;
Τα παραπάνω συνδέονται απολύτως με το αρχικό ερώτημα περί δημοκρατίας. Συμφέρει κάποιον από τα κυρίαρχα μέρη να εμπεδωθεί η δημοκρατία στη χώρα, υπό την έννοια της ύπαρξης θεσμικών δικλίδων ελέγχου, κάθαρσης και λογοδοσίας; Ποιο είναι το εκτιμώμενο όφελος ενός διεθνούς πόλου ισχύος, με θέση πάτρωνα της Ελλάδας, από έναν ουσιαστικό εκδημοκρατισμό του συστήματος εξουσίας ο οποίος θα οδηγούσε σε χειραφέτηση στο πεδίο εφαρμογής των διεθνών σχέσεων; Ρητορικό το ερώτημα…
Η αρχή πρέπει να γίνει από τους πολιτικούς ή τους πολίτες; Η κότα θα κάνει το αυγό ή το αυγό την κότα; Οι πολίτες είτε επιλέγουν να μεταναστεύσουν (το δυνητικό μέλλον μιας υγιούς μεσαίας τάξης και ενός Δυτικού αστικού κράτους: νέοι υψηλής ειδίκευσης επιστήμονες) είτε καταθλίβονται (η κινητήριος δύναμη της οικονομίας: επαγγελματίες και εμπορικός κόσμος) είτε άγονται και φέρονται απογοητευμένοι και δικαιολογημένοι με άξονα την ικανοποίηση των προσωπικών τους συμφερόντων.
Σε αυτόν τον ορυμαγδό προκύπτουν τα πολιτικά κόμματα. Τι να «πρωτοδιαλέξουμε»; Ας μην υπεισέλθουμε σε ονοματολογία.
Εξάλλου, η κριτική είναι συνολική και αφορά το πολιτικό σύστημα, με το κύριο ζήτημα να αφορά την εκ βάθρων αλλαγή των δομών. Είμαστε όμως έτοιμοι να δεχτούμε μια τέτοια «επαναστατικού τύπου» περιπέτεια; Αν όχι, οφείλουμε να πορευτούμε με ό,τι έχουμε στη διάθεσή μας, προσπαθώντας να το βελτιώσουμε. Σε αυτό το πλαίσιο, ποιες προτάσεις κατατίθενται;
Θυμάμαι, επί παραδείγματι, τον διαφαινόμενο επόμενο πρωθυπουργό να υποστηρίζει τη μείωση των βουλευτών από 300 σε 200, όντας υπουργός τον Μάιο του 2014. Έχει αλλάξει κάτι τώρα; Απλή πρόταση νόμου μεγάλης συμβολικής αξίας.
Είναι αλήθεια ότι το πολιτικό παιχνίδι έχει αλλάξει τις τελευταίες δεκαετίες, με τον πολλαπλασιασμό των ΜΜΕ και την ελεύθερη πρόσβαση σε διαύλους ενημέρωσης. Ωστόσο, προς ποια κατεύθυνση; Ο πολίτης μπορεί να αισθάνεται ενημερωμένος όταν τα μέσα καθίστανται «όπλα» δολοφονίας χαρακτήρων και γελοιοποίησης κάθε διαφορετικής άποψης; Θυμόμαστε όλοι πώς μεταχειρίστηκαν τον αείμνηστο Νεοκλή Σαρρή, για παράδειγμα. Παραδέχθηκε κανείς από τη δημοσιογραφική νομενκλατούρα ότι υπήρξε ο σπουδαιότερος γνώστης της Τουρκίας και τα κείμενά του αποτελούν παρακαταθήκη για όλους εμάς τους νεότερους; Ήταν ο «περίεργος φωνακλάς»… Λες και ιδιαιτερότητες ως προς την ιδιοσυγκρασία τους δεν έχουν τόσοι και τόσοι που κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο εδώ και δεκαετίες. Φευ!
