Ιστορικής σημασίας είναι η απόφαση του Βρετανικού Ανώτατου Δικαστηρίου, όπου άνοιξε τον δρόμο για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων 34 Ελληνοκυπρίων από τη Βρετανία, για τα βασανιστήρια και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις βρετανικές αποικιακές δυνάμεις στη Κύπρο κατά τη διάρκεια του αγώνα της ΕΟΚΑ τη δεκαετία του 1950.
Στην απόφαση αναφέρεται ότι ένα κράτος δεν θα πρέπει να αποφεύγει την ανάληψη της ευθύνης με βάση αποικιακό νόμο που το ίδιο δημιούργησε.
Ο δικαστής Τζάστις Κερ απέρριψε μάλιστα το επιχείρημα της βρετανικής κυβέρνησης ότι θα πρέπει να εφαρμοστεί το κυπριακό και όχι το βρετανικό δίκαιο, κάτι που θα έθετε φραγμό στη διεκδίκηση αποζημιώσεων, λόγω παραγραφής των αδικημάτων. «Θεωρώ πως όταν ένα κράτος πρέπει να ελεγχθεί και να λογοδοτήσει για πράξεις βίας εναντίον πολιτών, θα πρέπει να λογοδοτήσει στα δικά του δικαστήρια, με τους δικούς του νόμους και δεν πρέπει να αποφύγει την ανάληψη της ευθύνης επικαλούμενο έναν αποικιακό νόμο που έκανε το ίδιο», ανέφερε ο δικαστής στην απόφασή του.
Ως σημαντική δικαστική νίκη χαρακτήρισαν την εν λόγω απόφαση οι δικηγόροι των πρώην αγωνιστών της ΕΟΚΑ. Ο δικηγόρος Χάουαρτν Σέλεϊ επισήμανε πως οι 34 Ελληνοκύπριοι έχουν πλέον τη δυνατότητα να διεκδικήσουν το δίκαιο τους στη βρετανική δικαιοσύνη.
«Αυτή είναι μια σημαντική νίκη για τους ανθρώπους που αγωνίζονται για την αναγνώριση των βασανιστηρίων και των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράχθηκαν εναντίον τους πριν από περίπου 60 χρόνια», δήλωσε ο επικεφαλής δικηγόρος της ομάδας των Ελληνοκυπρίων Κέβιν Κόνροϊ.
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Δεν έχω καμία αμφιβολία στο μυαλό μου» τόνισε «ότι η βρετανική κυβέρνηση έθεσε το προκαταρκτικό ζήτημα για εφαρμογή του κυπριακού δικαίου ως μια σκόπιμη προσπάθεια να αποθαρρύνει τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ από τη συνέχιση της προσπάθειας τους. Πολλοί από αυτούς εξακολουθούν να υποφέρουν από τα σωματικά και ψυχολογικά τραύματα».
Οι περισσότεροι από τους 34 αγωνιστές της ΕΟΚΑ που είναι σε προχωρημένη ηλικία, εμφανίστηκαν στο δικαστήριο με μπαστούνια και υποβασταζόμενοι από τα παιδιά και τους συγγενείς τους. Ήταν έφηβοι όταν υπέστησαν τα βασανιστήρια από τους Βρετανούς στρατιώτες.
«Αισθάνομαι πολύ δυνατός σήμερα και πιστεύω έντονα ότι μετά από τόσα χρόνια η δικαιοσύνη τελικά μπορεί να αποδοθεί», δήλωσε ο Χρήστος Σωκράτους στην εφημερίδα Guardian έξω από τα δικαστήρια. «Δεν μου μένουν ακόμα πολλά χρόνια. Είμαι 79 ετών. Για ένα ολόκληρο μήνα, με χτυπούσαν, με κλωτσούσαν, με βασάνισα και ελπίζω ότι δεν θα βρουν άλλη δικαιολογία για να μην κάνουν αυτό που πρέπει αν κάνουν και είναι σωστό και δίκαιο. Οι Άγγλοι είναι πονηροί, όσο οι λύκοι», συμπλήρωσε.
Μεταξύ των 34 Ελληνοκυπρίων είναι και δύο γυναίκες. Η αγωγή έγινε το 2015 μετά την απολογία του τότε υπουργού Εξωτερικών της Βρετανίας προς τους Κενυάτες της φυλής των Μάου Μάου, για τα βασανιστήρια που είχαν υποστεί από τις βρετανικές αποικιακές δυνάμεις τη δεκαετία του 1950 και 1960. Η Βρετανία είχε πληρώσει ως αποζημιώσεις στους Μάου Μάου σχεδόν 20 εκατομμύρια στερλίνες σε περισσότερους από 5.000 Μάου Μάου που υπήρξαν θύματα βασανισμών και κακοποιήσεων.
Οι Ελληνοκύπριοι επικαλούνται προς απόδειξη των ισχυρισμών τους για βασανιστήρια και τα αρχείου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού που περιέχουν καταθέσεις μαρτύρων.
Το 2012 το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε απελευθερώσει απόρρητα έγγραφα που έριξαν περαιτέρω φως στην περίοδο του αγώνα της ΕΟΚΑ στη Κύπρο, καθώς υπάρχουν καταγεγραμμένα στοιχεία για βασανιστήρια και κακοποιήσεις πολιτών από Βρετανούς στρατιωτικούς. Μεταξύ άλλων αναφέρεται η δολοφονία ενός τυφλού Ελληνοκύπριου, η επιβολή σε κάποιον άλλον να σκάψει τον τάφο του και ο ξυλοδαρμός εγκύου γυναίκας, η οποία απέβαλλε. Σε ένα περιστατικό το 1958, αναφέρεται πως οι βρετανικές αποικιακές δυνάμεις στη Κύπρο επιτέθηκαν σε 300 άμαχους Ελληνοκύπριους εκ των οποίων κάποιοι σκοτώθηκαν.
Μία από τις γυναίκες, που αναφέρεται με τα αρχικά Χ.Υ. περιέγραψε πως, στην ηλικία των 16 ετών, βιάστηκε σε δάσος που έκαναν επιχειρήσεις οι Βρετανοί και στη συνέχεια υποβλήθηκε σε βάναυση ανάκριση για τον ρόλο της στην ΕΟΚΑ και τον αγώνα για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Ο Χρήστος Σωκράτους και άλλοι συναγωνιστές τους κατήγγειλαν ότι υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια όσο ήταν κρατούμενοι. «Ήμουν 18 ετών τότε. Με κρατούσαν σε ένα κελί και μετά με πέρασαν από κάποιο ειδικό τμήμα που δεν υπήρχαν στρατιώτες αλλά άντρες με πολιτικά οι οποίοι με ξυλοκοπούσαν. Άκουσα ότι ο επικεφαλής ατών των ανθρώπων πέθανε πριν λίγα χρόνια. Θα ήθελα πολύ να τον συναντήσω», δήλωσε.
Πλέον οι 34 Ελληνοκύπριοι μπορούν να διεκδικήσουν δικαστικά αποζημιώσεις, με τους δικηγόρους να μην αποκλείουν την επίτευξη κάποιου εξωδικαστικού συμβιβασμού. «Δημιουργείται αντιπαλότητα με τη Κυπριακή κυβέρνηση αναγκάζοντας πολλούς ηλικιωμένους Κύπριους να πάνε στο δικαστήριο και να ξαναζήσουν ότι έζησαν. Μπορεί να μην είναι η καλύτερη διαδρομή που πρέπει να ακολουθήσουμε σε μια εποχή που χρειαζόμαστε όσο περισσότερους φίλους μπορούμε να έχουμε στην Ευρώπη», σημείωσε ο Χάουαρντ Σέλεϊ.
- ΠΗΓΗ: Guardian
