Τέσσερις είναι οι μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα σε μια εποχή που οι δυνατότητες ανταπόκρισής της βρίσκονται στο ναδίρ. Η πρώτη είναι η οικονομική, κοινωνική, πολιτική και κάθε άλλου είδους εσωτερική κρίση. Η δεύτερη, η αναγκαία αναδιαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η τρίτη οι σχέσεις με την Τουρκία και η τέταρτη οι μεγάλες αλλαγές στην αρχιτεκτονική του ευρύτερου γεωπολιτικού περιβάλλοντός της.
Τις αντιμετωπίζει με τη δύναμη της αδράνειας. Κανείς δεν κάνει τίποτε, αλλά ο μεγάλος Θεός της Ελλάδας φροντίζει για τα τέκνα του.
Η γεωπολιτική θέση της χώρας και η ιστορική και πολιτισμική της παράδοση την καθιστούν χρήσιμη για τις ισχυρές δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν, κάθε φορά, τον κόσμο.
Όπως υποστηρίζουν ειδικοί επιστήμονες, τα μνημόνια περιέχουν πολλά μέτρα που αν τα ελάμβαναν οι κυβερνήσεις εδώ και καιρό, δεν θα χρειάζονταν ούτε οι σημερινές πιέσεις και απειλές για έξοδο από το ευρώ, ούτε και η απειλή για περαιτέρω μείωση των συντάξεων και των μισθών των Ελλήνων, η πλειονότητα των οποίων έχει φθάσει στο έσχατο όριο επιβίωσης.
Το ερώτημα είναι γιατί οι κυβερνήσεις, μέχρι τη σημερινή, αλλά και η σημερινή με τη σειρά της, δεν έλαβαν αυτά τα μέτρα. Και η απάντηση που δίνουν άνθρωποι που γνωρίζουν, είναι πως καλύπτονται συμφέροντα. Τα οποία, προφανώς, είναι ισχυρότερα και σημαντικότερα από τη διατήρηση της σύνταξης ή του μισθού των εργαζομένων, τους οποίους η κάθε κυβέρνηση –και η σημερινή– μπορεί να διαχειριστεί με πολλούς τρόπους στην εποχή της μετα-αλήθειας. Το διαδίκτυο, επί παραδείγματι, βρίθει ανθρώπων που αντί ελαχίστου ποσού επιτελούν το έργο του κομματικού τρολ.
Αλλά και ο επαρχιωτισμός με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίζεται τη δήθεν αντίστασή της στις πιέσεις των δανειστών είναι στο πλαίσιο αυτής της μετα-αλήθειας η οποία δεν δίνει και μεγάλη σημασία στην πειθώ, αλλά στο φαίνεσθαι.
Το αποτέλεσμα των καθυστερήσεων θα είναι περισσότερο επώδυνο για τους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους. Αυτό είναι το τίμημα που θα πληρώσουν – άλλη μια φορά– για να δείξει η κυβέρνηση πως αντιστέκεται και οι οπαδοί της να αναπτερώσουν το ηθικό τους. Γνωρίζουμε καλά, όμως, πως υπήρχαν και υπάρχουν πολλά περιθώρια για λήψη άλλων μέτρων που θα σπάσουν το κατεστημένο ετών και θα βοηθήσουν τη χώρα. Δεν επιθυμεί να τα λάβει ούτε η σημερινή κυβέρνηση. Για τις προηγούμενες δεν γίνεται λόγος.
Έτσι όμως η χώρα δύσκολα θα μπορέσει να παραμείνει στον σκληρό πυρήνα της ΕΕ – παραμονή την οποία έχει απόλυτη ανάγκη, και όχι μόνο για οικονομικούς λόγους. Ας γίνει συνείδηση πως με τη συμμετοχή μας στον πυρήνα των ευρωπαϊκών μεταμορφώσεων, εκτός από την οικονομία, αγοράζουμε ασφάλεια. Την οποία, στη σκληρή της μορφή (hard power) ακόμη και όταν την έχουμε, δεν την χρησιμοποιούμε. Ή, καλύτερα, την χρησιμοποιούμε με τρόπο που δεν γίνεται πολύ πειστικός, άρα περιορίζεται η αποτρεπτικότητά της.
Την ασφάλεια αυτή χώρες σαν την Ελλάδα την έχουν ανάγκη σε περιόδους μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, όπως η σημερινή.
Αυτή η Ευρώπη θα αλλάξει. Και η Ελλάδα θα πρέπει να επιδιώξει να παραμείνει στον σκληρό της πυρήνα.
Το σύστημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων είναι πολύπλοκο και ως πολύπλοκο περιέχει στοιχεία που αλληλοεπηρεάζονται.
Σε διπλωματικό επίπεδο διατηρούνται οδοί επαφής (ευτυχώς). Σε κρατικό, η Τουρκία προβαίνει, καθημερινώς, σε ιταμές προκλήσεις. Αλλά σε κοινωνικό, υπάρχουν ενδείξεις εντυπωσιακής ώσμωσης που στο μέλλον θα επηρεάσει τις διμερείς σχέσεις. Τα πλέον μορφωμένα και δυτικοστραφή τμήματα της τουρκικής κοινωνίας που έχουν αποδεσμευτεί και από τις ισλαμικές και από τις κεμαλικές αγκυλώσεις αναζητούν κάθε είδους διεξόδους προς την Ελλάδα. Αυτή η σχέση, τα φαινόμενα της οποίας θα πολλαπλασιαστούν στο μέλλον, δεν πρέπει να εγείρει φοβικά σύνδρομα αλλά να αντιμετωπιστεί θετικά. Χρειάζεται κατάλληλη ελληνική πολιτική ώστε στον δημόσιο λόγο της γειτονικής χώρας να αρχίσει να εκλείπει η αρνητική εικόνα για την Ελλάδα.
Η Τουρκία με τις επιλογές της σημερινής πολιτικής ηγεσίας της στον μεσανατολικό βάλτο θα βγει πληγωμένη από τη νεοοθωμανική περιπέτειά της. Μια άλλη Τουρκία θα αναδυθεί από τη νέα μεσανατολική αρχιτεκτονική, με σημαντικό ρόλο και πάλι στην περιοχή. Το ρόλο αυτόν, όπως φαίνεται, θα τον επιβλέπει ο τοπάρχης των ΗΠΑ, καθώς η υπερδύναμη ετοιμάζεται για άλλες περιπέτειες σε μακρινές, από τις δικές μας, θάλασσες.
Και ο τοπάρχης αυτός είναι η Βρετανία. Αυτός ο ρόλος ακόμη διαμορφώνεται. Οι ενδείξεις, όμως, τον αχνοφωτίζουν.
Οι δύο παραδοσιακές δυνάμεις στις οποίες βασίστηκε η βρετανική και στη συνέχεια η αμερικανική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο ήταν η Τουρκία και το Ισραήλ. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε σε ιδιαίτερο ρόλο την Κύπρο αλλά και την Ελλάδα. Το παζλ γίνεται σύνθετο και το ερώτημα που αναδύεται είναι τι θα κάνει η Γερμανία.
Η Γερμανία δεν μπορεί να απουσιάσει από την περιοχή. Και υπάρχουν πολλοί λόγοι που θα την αναγκάσουν να τονίσει την παρουσία της μέσω της ΕΕ. Αυτό ενοχλεί τις ΗΠΑ (και τη Βρετανία). Αλλά χωρίς την ΕΕ η Γερμανία είναι πολιτικός νάνος. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι: θα χρειαστεί την Ελλάδα στην περιοχή αυτή η Γερμανία; Αν ναι, την συμφέρει η έξοδος της χώρας από την Ευρωζώνη; Νά λοιπόν που κάπου αρχίζει να αχνοφωτίζει η μορφή του καλού Θεού της Ελλάδας. Που πάντοτε τη σώζει. Αλλά, συν Αθηνά και χείρα κίνει. Το πολύπλοκο του συστήματος δεν πειράζει. Μη γίνει και χαοτικό…
