Η είδηση έκανε το γύρο του κόσμου: στην περιοχή Κουμράν στο σημερινό Ισραήλ ανακαλύφθηκε σπηλιά, η 12η συνολικά, που κάποτε φιλοξενούσε χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Η σπηλιά πρέπει να συλήθηκε τη δεκαετία του 1950, μάλλον από Βεδουίνους. Σύμφωνα με τον επικεφαλής αρχαιολόγο δρ Όρεν Γκάτφελντ πρόκειται για μια από τις πιο εντυπωσιακές αρχαιολογικές ανακαλύψεις, και η πιο σημαντική τα τελευταία 60 χρόνια στις σπηλιές του Κουμράν.
Γιατί όμως είναι τόσο σημαντική η ανακάλυψη, τη στιγμή μάλιστα που δεν εντοπίστηκαν χειρόγραφα;
Όπως εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Βάλια Παπαναστασοπούλου, αρχαιολόγος-θεολόγος, με ειδικότητα σε θέματα Παλαιάς Διαθήκης, τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας είναι ένας μεγάλος αριθμός χειρογράφων που ανακαλύφθηκαν τυχαία το 1947, και στη συνέχεια με συστηματικές ανασκαφές σε ερείπια και σπηλιές σε περιοχές στην έρημο της Ιουδαίας.
Το χώμα στις σπηλιές κοσκινίζεται για τυχόν ευρήματα (φωτ.: EPA / Casey L. Olson, Oren Gutfeld)
«Έχουν ταξινομηθεί σε διάφορες συλλογές αναλόγως ως προς τον τόπο της εύρεσής τους. Μεταξύ αυτών των συλλογών περιλαμβάνονται και τα χειρόγραφα της κοινότητας του Κουμράν (Qumran), τα οποία περιέχουν χειρόγραφα στην εβραϊκή, αραμαϊκή και ελληνική γλώσσα και βρέθηκαν σε 11 σπήλαια. Χρονικά τοποθετούνται λίγο πριν από την καταστροφή της περιοχής από τους Ρωμαίους, δηλαδή τον 1ο αι. μ.Χ.», σημειώνει.
Κοινότητα της ελληνιστικής περιόδου, με μοναστική ζωή
Η κοινότητα του Κουμράν είχε ιδρυθεί κατά την ελληνιστική περίοδο (περίπου μέσα 2ου αι. π.Χ.), κατά τη διάρκεια της οποίας στην Παλαιστίνη κυβερνούσαν οι Σελευκίδες. Την εποχή εκείνη πολλοί Ιουδαίοι είχαν ενστερνιστεί τον ελληνιστικό τρόπο ζωής, και κυρίως οι αρχιερατικές οικογένειες και οι ανώτερες κοινωνικές τάξεις.
Αυτό δημιούργησε ιδιαίτερη δυσαρέσκεια σε μεγάλη μερίδα του λαού, προκαλώντας εξεγέρσεις, όπως η λεγόμενη Μακκαβαϊκή επανάσταση, ενώ άλλοι ορθόδοξοι Ιουδαίοι ωθούνται προς την οργάνωση διαφόρων κινημάτων.
Μεταξύ αυτών είναι και η κίνηση της ίδρυσης της κοινότητας του Κουμράν. «Ιδρυτής της ήταν ο λεγόμενος Διδάσκαλος της Δικαιοσύνης, ο οποίος ήρθε σε άμεση ρήξη με το ιερατείο της Ιερουσαλήμ», αναφέρει η Βάλια Παπαναστασοπούλου.
Αρχαιολόγοι στις σπηλιές του Κουμράν (φωτ.: EPA / Casey L. Olson, Oren Gutfeld)
Η κοινότητα στο απομονωμένο περιβάλλον του Κουμράν ζούσε με έναν αυστηρό τρόπο, που θυμίζει κατά κάποιο τρόπο τις σημερινές μοναστικές κοινότητες. Διέθετε εγκαταστάσεις μελέτης και αντιγραφής των ιερών κειμένων, τράπεζα, εργαστήρια και δεξαμενές καθαρμών. «Όταν πλέον η κοινότητα εγκαταλείπεται εξαιτίας της κατάκτησης τους εβραϊκού κράτους από τους Ρωμαίους (68 π.Χ.), τα μέλη της φαίνεται πως φροντίζουν να κρύψουν τα πολύτιμα χειρόγραφά τους στις γύρω σπηλιές», σημειώνει η ειδική σε θέματα Παλαιάς Διαθήκης.
Τα χειρόγραφα κλειδί για τη μελέτη της Παλαιάς Διαθήκης
Μέχρι στιγμής έχουν βρεθεί περίπου 900 χειρόγραφα, τα οποία μπορούν να χρονολογηθούν από τον 3ο π.Χ. μέχρι και τον 1ο μ.Χ. αι., και τα οποία έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη Βιβλική επιστήμη, καθώς, πέρα από τους κανόνες διαβίωσης, βρέθηκαν και χειρόγραφα που περιέχουν βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.
«Πρόκειται τόσο για μεγαλύτερα όσο και για μικρότερα αποσπάσματα, και η σημασία τους έγκειται πως είναι αρχαιότερα από την επεξεργασία του κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης η οποία έγινε από τους Μασορίτες», τονίζει η Βάλια Παπαναστασοπούλου.
Ύφασμα στο οποίο ήταν τυλιγμένα τα χειρόγραφα της 12ης σπηλιάς (φωτ.: EPA / Casey L. Olson, Oren Gutfeld)
Στη σπηλιά, ωστόσο, δεν βρέθηκαν χειρόγραφα. Γιατί η ανακάλυψή της κρίθηκε τόσο σημαντική; «Η πρόσφατη ανακάλυψη του 12ου σπηλαίου στην περιοχή του Κουμράν αναμφίβολα έχει μεγάλη σημασία για την επιστήμη της μελέτης των κουμρανικών χειρογράφων. Βέβαια μας αφήνει με τη γεύση του μισού, καθώς το σπήλαιο είχε ήδη συληθεί και δεν βρέθηκαν τα χειρόγραφα. Όμως, δεν παύει να μας δίνει την ελπίδα πως ίσως να υπάρχουν και άλλα ασύλητα σπήλαια που η αρχαιολογική έρευνα θα καταφέρει να εντοπίσει», σημειώνει η ειδικός.
Επιπλέον τονίζει ότι, όπως γίνεται συνήθως, αυτά τα χειρόγραφα αργά ή γρήγορα θα διοχετευθούν στην παράνομη αγορά των αρχαιοτήτων και θα φτάσουν κάποια στιγμή προς μελέτη και στα κατάλληλα επιστημονικά χέρια.
