Ορφανός από πατέρα ο Άγιος Ελευθέριος ήρθε στον κόσμο τον 2ο αιώνα μ.Χ., στη Ρώμη και μόλις 15 ετών χειροτονήθηκε διάκονος από τον επίσκοπο Ρώμης Ανίκητο. Τα βασανιστήρια που υπέστη μέχρι το θάνατό του, η στάση που κράτησε προς τους διώκτες του αλλά και το φιλανθρωπικό έργο που άφησε πίσω του ως ιερωμένος συγκινούσαν πάντα τους πιστούς, οι οποίοι τον τιμούν στις 15 Δεκεμβρίου στην Ορθόδοξη και στις 18 Απριλίου στην Καθολική Εκκλησία.
Στον Πόντο τιμούσαν τη μνήμη του, ενώ οι εγκυμονούσες προσεύχονταν για να «ελευθερωθούν γρήγορα». «Ας σον Αε-Λευτέρ’ έρθα, ο Θεός να ελευθερών’ τσε» έλεγαν στις εγκύους.
Στην Ελλάδα υπάρχει η ίδια άποψη, ότι ο άγιος βοηθά τις εγκύους και τους δίνει «καλή λευτεριά». Οι γυναίκες που θέλουν βοήθεια ακουμπούν στην κοιλιά τους ένα εικόνισμα του αγίου και προσεύχονται.
Στα 20 έγινε επίσκοπος
Ο Άγιος Ελευθέριος, αν και καταγόταν από πλούσιους γονείς ανατράφηκε με τις επιταγές του Ευαγγελίου από την μητέρα του Ανθία, που είχε γίνει χριστιανή από μαθητές του Αποστόλου Παύλου. Γρήγορα ξεχώρισε για την πίστη του και τη θεολογική του επάρκεια. Στο αξίωμα του διακόνου έμεινε μέχρι τα 18 και στη συνέχεια χειροτονήθηκε ιερέας. Από τη θέση αυτή ο Ελευθέριος αγωνίστηκε με ζήλο για τη διδαχή του ποιμνίου του, και σε έργα φιλανθρωπίας. Αργότερα και σε ηλικία είκοσι ετών, με κοινή ψήφο κλήρου και λαού έγινε επίσκοπος Ιλλυρικού, σημερινής Αλβανίας με έδρα την Αυλώνα.
Ο Άγιος μαρτύρησε όταν ο αυτοκράτορας της Ρώμης Ανδριανός, τον υπέβαλε σε σειρά φρικτών βασανιστηρίων για να απαρνηθεί την πίστη του, χωρίς αποτέλεσμα.
Στο τέλος τον αποκεφάλισε ενώπιον της μητέρας του και πλήθους κόσμου. Η Ανθία έτρεξε να τον αγκαλιάσει για τελευταία φορά και οι δήμιοι αποκεφάλισαν και εκείνη. Για αυτό και την ημέρας της εορτής του, η Εκκλησία τιμά τη μνήμη της μητέρας του, του Αγίου Κορέμονος (επάρχου της Ρώμης) αλλά και των δημίων που τον αποκεφάλισαν και αποκεφαλίστηκαν γιατί πίστεψαν στον Χριστό. Τα λείψανα του Αγίου Ελευθερίου βρίσκονται στον ομώνυμο ναό στο Ριέτι της Ιταλίας.
