Είναι απίστευτο τι μπορεί να ανακαλύψει κανείς σε οργανωμένες ή και σε τυχαίες ενίοτε ανασκαφές. Στην περίπτωση της Αρμενίας μάλιστα ο πλούτος που κρύβεται στη γη της είναι βέβαιον ότι παραμένει ακόμα εν πολλοίς ανεξερεύνητος. Το pontos-news.gr παρουσιάζει σήμερα 5 από τις αρχαιότερες ανακαλύψεις και σε νεότερη ανάρτηση θα επανέλθει για ακόμα πέντε, εξίσου εντυπωσιακές.
Υπόδημα 5.500 ετών
Ένα τέλεια διατηρημένο υπόδημα, 1.000 χρόνια παλαιότερο από τη Μεγάλη Πυραμίδα στη Γκίζα της Αιγύπτου και 400 χρόνια παλαιότερο από το Στόουνχεντζ στο Ηνωμένο Βασίλειο, βρέθηκε σε μια σπηλιά στην Αρμενία. Το παλαιότερο δερμάτινο παπούτσι του κόσμου είναι κατασκευασμένο από ένα ενιαίο κομμάτι τομάρι αγελάδας (βακέτα), σε δύο στρώσεις, βαμμένο και με κορδόνια, και είναι 5.500 χιλιάδων χρόνων.
Περιείχε άχυρο, αν και οι αρχαιολόγοι δεν είναι βέβαιοι αν αποσκοπούσε στη διατήρηση του ποδιού ζεστού ή στη διατήρηση του σχήματος του παπουτσιού.
«Δεν είναι γνωστό αν το υπόδημα ανήκε σε άνδρα ή γυναίκα», είπε ο επικεφαλής της έρευνας, δρ Πινχάζι. «Νομίζαμε, αρχικά, ότι το παπούτσι και τα λοιπά ευρήματα ήταν περίπου 600-700 ετών, λόγω της πολύ καλής τους κατάστασης. Μόνο όταν το υλικό χρονολογήθηκε από τα δύο εργαστήρια ραδιενεργού άνθρακα, στην Οξφόρδη και στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, συνειδητοποιήσαμε ότι το παπούτσι ήταν μερικές εκατοντάδες χρόνια παλαιότερο από αυτά που φορούσε ο Ότζι, ο άνθρωπος των πάγων».1 Τρία δείγματα λήφθηκαν για να προσδιοριστεί η ακριβής ηλικία του υποδήματος, και όλες οι μετρήσεις έδωσαν το ίδιο αποτέλεσμα.
Είναι αρκετά ενδιαφέρον το γεγονός ότι το παπούτσι μοιάζει πολύ με το παραδοσιακό παπούτσι «Τσαρόχ», ένα είδος μοκασινιού που είναι ακόμα δημοφιλές στην Αρμενία.
Αστεροσκοπείο 7.500 ετών
Το «Καραχούντζ» ή «Ζοράτς Καρέρ», γνωστό και ως το Αρμενικό Στόουνχεντζ, είναι ένα μεγαλιθικό κυκλικό δόμημα, 200 χλμ. περίπου από την πρωτεύουσα Ερεβάν, όχι μακριά από την πόλη Σισιάν. Το όνομα προέρχεται από το «Καρ», που σημαίνει λίθος, και το «Χουντζ», που σημαίνει ήχος ή φωνή, και εννοεί «οι πέτρες που τραγουδούν». Η κατασκευή θεωρείται ότι ήταν ένα παρατηρητήριο του ουρανού, λόγω των αινιγματικών οπών που είναι ανοιγμένες στην πέτρα και δείχνουν ουράνια σώματα, όπως τον ήλιο, τη Σελήνη και τα άστρα. Είναι ιδιαίτερα ευθυγραμμισμένο με τον αστερισμό του Κύκνου και το λαμπρότερό του αστέρι, τον Ντενέμπ.
Όντας πάνω από 2.000 χρόνια παλαιότερο από το Στόουνχεντζ, πιστεύεται ότι είναι το παλαιότερο γνωστό παρατηρητήριο του ουρανού μέχρι σήμερα.
Ωστόσο, το «Καραχούντζ» θεωρήθηκε ένα αρχαίο αστρονομικό μνημείο για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 και μελετήθηκε από τους καθηγητές Ε. Σ. Παρσαμιάν (1999) και Π. Μ. Χερουνί (1998), που το χρονολόγησαν γύρω στο 5.500 π.Χ. Υπάρχουν 222 λίθοι με συνολικό μήκος πάνω από 250 μέτρα, συμπεριλαμβανομένων και των 84 με τις οπές, διαμέτρου 4-5 εκ. εκάστη.
Ανθρώπινος εγκέφαλος 6.000 ετών
Σε ένα σπήλαιο που υψώνεται πάνω από τον ποταμό Αρπά, στη Νοτιοανατολική Αρμενία, διεθνής ομάδα επιστημόνων ανακάλυψε τρία ανθρώπινα κρανία από την Εποχή του Χαλκού, καθένα θαμμένο σε χωριστό διαμέρισμα. Τα κρανία ανήκαν σε κορίτσια ηλικίας 12-14 ετών. Η ομάδα, που αποτελούνταν από 26 ειδικούς από την Ιρλανδία, τις ΗΠΑ και την Αρμενία, είχε αρχίσει τις ανασκαφές στο σπήλαιο όπου βρέθηκε ο εγκέφαλος, από το 2007.
«Τα πρώτα αποτελέσματα της εργαστηριακής ανάλυσης αποδεικνύουν ότι είναι ο παλαιότερος ανθρώπινος εγκέφαλος του κόσμου που έχει βρεθεί», είπε ο Μπόρις Κασπαριάν, ένας από τους υπεύθυνους της ανασκαφής και αρχαιολόγος της Εθνικής Ακαδημίας Αρχαιολογίας και Εθνολογίας στο Ερεβάν.
«Ασφαλώς οι μούμιες της φαραωνικής Αιγύπτου περιλάμβαναν τον εγκέφαλο, αλλά ο συγκεκριμένος είναι παλαιότερος από τους αιγυπτιακούς κατά περίπου 1.000-1.200 χρόνια».
Οι συνθήκες υγρασίας μέσα στο σπήλαιο βοήθησαν στη διατήρηση ερυθρών και λευκών αιμοσφαιρίων στα κατάλοιπα του εγκεφάλου.
Ένδυμα 5.900 ετών
Ένα κομμάτι από φούστα φτιαγμένη από καλαμιές βρέθηκε στη διάρκεια ανασκαφών στη σπηλιά Αρενί στη νότια Αρμενία. Ο Πάβελ Αβεντισιάν, πρόεδρος του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας και Εθνολογίας στο Ερεβάν, δήλωσε ότι το χειροτέχνημα ανακαλύφθηκε το 2010 και ενώ είχε ήδη ανακοινωθεί εκείνη την εποχή, το ενδιαφέρον γύρω του μεγάλωσε μόλις πρόσφατα.
«Το γυναικείο αυτό ρούχο χρονολογείται από το 39ο αιώνα π.Χ. Έως τώρα έχουμε ανακαλύψει μόνο κομμάτια της φούστας που είναι τέλεια διατηρημένα. Είναι ένα καταπληκτικό υλικό, σε ρυθμικές αποχρώσεις. Τέτοια ανακάλυψη καταγράφεται για πρώτη φορά στην Αρμενία» σημείωσε ο Αβεντισιάν. Θεωρείται το παλαιότερο κομμάτι αχυρόπλεκτου ρουχισμού.
Οινοποιείο 6.100 ετών
Σε μια σπηλιά στη νότια Αρμενία, διεθνής ομάδα αρχαιολόγων ανέσκαψε ένα πατητήρι, μαζί με αγγεία για τη ζύμωση και τη φύλαξη του κρασιού, κούπες και πατημένα τσαμπιά, φλοιούς και κουκούτσια.
Από την εγκατάσταση συμπεραίνεται ότι οι οινοποιοί της Εποχής του Χαλκού πίεζαν το σταφύλι παραδοσιακά, με τα πόδια.
Ο χυμός από τα πατημένα σταφύλια έρεε σε έναν κάδο όπου παρέμενε για να ζυμωθεί. Κατόπιν, το κρασί αποθηκευόταν σε δοχεία. Η δροσερή και ξηρή ατμόσφαιρα της σπηλιάς πρέπει να αποτελούσε το τέλειο κελάρι.
Ο Πάτρικ Ε. ΜακΓκόβερν, ειδικός στην αρχαία οινοποιία και βιομοριακός αρχαιολόγος στο Μουσείο του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνιας στη Φιλαδέλφεια, αποκάλεσε την ανακάλυψη «σημαντική και μοναδική, διότι αποκαλύπτει την παραγωγή κρασιού σε μεγάλη κλίμακα εκείνη την εποχή, πράγμα που, κατά τη γνώμη μου, θα σήμαινε ότι το σταφύλι είχε ήδη εξημερωθεί και καλλιεργούνταν». Και επιπρόσθετα ανέφερε: «Το προφανές συμπέρασμα ότι η πιθανή χρήση εξημερωμένων σταφυλιών για την παραγωγή οίνου γινόταν εκεί όπου σήμερα είναι η Αρμενία φαίνεται να συμπληρώνει προηγούμενες μελέτες γενετικού υλικού από καλλιεργημένες ποικιλίες σταφυλιού».
Τα υψίπεδα της Αρμενίας θεωρούνται ο τόπος γέννησης της αμπελουργίας. Λέγεται ότι το κρασί χρησιμοποιούνταν για θρησκευτικούς και τελετουργικούς σκοπούς. Η ομάδα μελέτης θεωρεί σπουδαία την ανακάλυψη, διότι η οινοπαραγωγή είναι μια σημαντική καμπή στις προϊστορικές κοινωνίες, τόσο κοινωνικά όσο και τεχνολογικά.
Η καλλιέργεια του σταφυλιού, για παράδειγμα, προανήγγειλε την εμφάνιση νέων, εξελιγμένων μορφών καλλιέργειας.
Έπρεπε να μάθουν και να κατανοήσουν τον κύκλο ανάπτυξης του φυτού, να καταλάβουν πόσο νερό χρειάζεται, να αποτρέψουν την καταστροφή της σοδειάς από μύκητες, να αντιμετωπίσουν τις μύγες που ζουν στα σταφύλια.
Η χημική ανάλυση των υπολειμμάτων τοποθέτησε την εγκατάσταση στο 4.100 π.Χ. «Αυτή είναι η παλαιότερη, πιο αξιόπιστη μαρτυρία παραγωγής οίνου», εξήγησε ο αρχαιολόγος Γκρέγκορι Αρεσιάν του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, στο Λος Άντζελες (UCLA).
______
1. Ο Ότζι, γνωστός ως «ο άνθρωπος των πάγων», είναι η αρχαιότερη μούμια της Ευρώπης, που βρέθηκε μέσα σε έναν παγετώνα στις Άλπεις το 1991. Έζησε πριν από 5.000 χρόνια.
- Πηγή: peopleofar.com / περ. Αρμενικά (μτφρ.: Μίκυ Μοβσεσιάν).
