Μια ταινία μικρού μήκους, την οποία επεξεργάστηκε ο καθηγητής λογοτεχνίας και κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο Tor Vergata της Ρώμης Τζοβάνι Λα Ρόζα, προσέλκυσε το ενδιαφέρον των συνέδρων κατά την πρώτη ημέρα του συνεδρίου για τον Πιερ Πάολο Παζολίνι που διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη.
Ο τίτλος της (Η Σφίγγα στην Άβυσσο) είναι και ο τίτλος του συνεδρίου. Στην ταινία περιλαμβάνεται επιστολή της Φαλάτσι προς τον Παζολίνι (είναι γνωστός ο θαυμασμός του Ιταλού δημιουργού προς τον Αλέξανδρο Παναγούλη*), ποιήματα του Παζολίνι για τον Παναγούλη και την Μέριλιν Μονρόε, και αποσπάσματα από τη Μήδεια. Μουσικά είναι επενδεδυμένη με αποσπάσματα τραγουδιών του Χατζιδάκι από την ταινία Sweet Movie.
Το στίγμα της σχέσης του Παζολίνι με την Ελλάδα διέγραψε αδρά ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεράσιμος Ζώρας, στην εισήγησή του με θέμα: «Ο Παζολίνι για την Ελλάδα του σήμερα». Όλα τα έργα του Παζολίνι, είπε ο καθηγητής, έχουν πολιτικά νοήματα τα οποία όμως υποδηλώνονται. Μίλησε για το θαυμασμό του Ιταλού δημιουργού για την αρχαία Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι το 1959 πρότεινε τη διδασκαλία στα ιταλικά σχολεία της αρχαίας ελληνικής, ακόμη και σε βάρος των λατινικών.
Με παρότρυνση του Βιτόριο Γκάσμαν, ο Παζολίνι μετέφρασε στα ιταλικά την «Ορέστεια» του Αισχύλου.
Έγραψε, επίσης, το έργο Pilade. Ο Πυλάδης ήταν φίλος και πρώτος εξάδελφος του Ορέστη. Μεγάλωσαν μαζί στην αυλή του πατέρα του Πυλάδη, βασιλέα της Φωκίδας, και εκεί ενθαρρύνθηκε να σκοτώσει τον Αίγισθο. Στο πρόσωπο του Ορέστη ο Παζολίνι περιγράφει την αστικοποίηση της επανάστασης, ενώ τον Πυλάδη τον θεωρεί ιδιαίτερα επαναστάτη. Με τη στάση του αποδεικνύει ότι η επανάσταση είναι μια έννοια ουτοπική. Οι πολίτες τον εγκαταλείπουν, προτιμώντας την αστικοποίηση της επανάστασης. Το Άργος μετατρέπεται σε κέντρο του καπιταλισμού· πίσω από το προσωπείο του Πυλάδη κρύβεται ο ίδιος ο Παζολίνι.
Ο Γ. Ζώρας θεώρησε ευφυές το ακροατήριό του, ώστε να μην χρειαστεί να κατονομάσει ο ίδιος σε ποια σύγχρονα πρόσωπα αντιστοιχούν τα πρόσωπα της Αρχαιότητας στα οποία αναφέρθηκε.
_____
* Ο Παζολίνι, ο οποίος έγραψε ποιήματα για τον Αλέξανδρο Παναγούλη, εκθείαζε την απόφασή του για αυτοθυσία, θεωρούσε ότι ένας Ιταλός κομμουνιστής δεν θα κατανοούσε τον ηρωισμό του, και το 1974 είχε προλογίσει την ιταλική μετάφραση των ποιημάτων του.
