Σοφία Ιβανίδης. Ακριβώς έτσι μου ανέφερε το όνομά της η παρουσιάστρια της Κρατικής Τηλεόρασης του Ναγκόρνο Καραμπάχ (ή Αρτσάχ στα αρμενικά) στην πρώτη συνάντησή μας στην Αθήνα. Η ασυνήθιστη ανδρική κατάληξη στο όνομά της περισσότερο αγγλόφερνε παρά θύμιζε τις προφορές του Καυκάσου. Όπως και να είναι, το ασυνήθιστο έλκει και βοηθά τα επαγγέλματα που έχουν σχέση με τηλεοπτικές εκπομπές…
Η Σοφία Ιβανίδης λοιπόν συνόδευσε την αποστολή παιδιών της Αρμενίας από το Ναγκόρνο Καραμπάχ για να παρουσιάσει στην εκπομπή της ένα αφιέρωμα σε αυτήν την επίσκεψη που έφερε τα παιδιά στο Χατζηκυριάκειο Ίδρυμα στο Πειραιά αλλά και στη Σύρο.
Είκοσι χρόνια κάνουν αυτό το ταξίδι αρμενόπαιδα από το Αρτσάχ.
Με τη Σοφία βρεθήκαμε την πρώτη μέρα της πρώτης επίσκεψής της στην Ελλάδα. Ευχάριστος χαρακτήρας, μας μίλησε με θέρμη για τις ελληνικές της ρίζες, την εθνική της συνείδηση και το ελληνικό ποντιακό χωριό Μεχμανά του Ναγκόρνο Καραμπάχ.
«Γεννήθηκα στην πόλη Γκιουμρί, στην Αρμενία. Εκεί σπούδασε, παντρεύτηκε και έζησε κάποια χρόνια ο πατέρας μου Κωνσταντίνος Ιβανίδης. Είχε γεννηθεί σε μικτή ελληνοαρμενική οικογένεια. Από την άλλη, “καθαρός” Έλληνας στην οικογένειά μας είναι ο παππούς Κόλιας (Νίκος).
»Ο παππούς ζει στο ιστορικό ελληνικό χωριό Μεχμανά. Είναι 91 χρόνων. Στα 80 του επιχείρησε να φύγει στην Ελλάδα. Έζησε για λίγο στη Θεσσαλονίκη, όμως δεν άντεξε τη νοσταλγία και γύρισε πίσω. “Πάντα σκεφτόμουν το χωριό και ήθελα να γυρίσω”, λέει. Μόνο στο Μεχμανά νιώθει καλά και όλο μας επαναλαμβάνει να μην ξεχάσουμε να τον επισκεφτούμε στα 100ά γενέθλιά του!».
Το χωριό δεν είναι σήμερα όπως παλιά. «Το 1993 οι περισσότεροι Πόντιοι του χωριού έφυγαν για μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα», λέει η Σοφία. «Σήμερα κατοικούν αρμενικές και μικτές ελληνοαρμενικές οικογένειες.»
Σε ό,τι την αφορά… «Γνωρίζω και είμαι περήφανη για τις ελληνικές μου ρίζες, όμως νιώθω Αρμένισσα. Ακόμα και τώρα που πάτησα την ελληνική γη, καταλαβαίνω πως σκέπτομαι, ονειρεύομαι και ζω σαν Αρμένισσα του Καραμπάχ.»
Τι σημαίνει να ονειρεύεσαι σαν τους Αρμένιους του Καραμπάχ και ποιοι είναι οι Αρμένιοι του Καραμπάχ;
«Οι κάτοικοι του Καραμπάχ έχουν ένα όνειρο: να ζουν ελεύθεροι. Οι Αρμένιοι αυτής της περιοχής κατάφεραν να κατακτήσουν την ελευθερία και είναι έτοιμοι να την υπερασπιστούν. Πριν μετακομίσουμε στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, άκουγα συχνά για τους σοφούς, ανοιχτόκαρδους και ντόμπρους ανθρώπους που ζουν σε αυτήν την περιοχή.
»Μένω στην πρωτεύουσα, την πόλη Στεπανακέρτ. Εργάζομαι στην Κρατική Τηλεόραση του Αρτσάχ. Ασχολούμαι με την επιμέλεια και την παρουσίαση των εκπομπών στην αρμενική γλώσσα. Με την ελληνική πλευρά της καταγωγής μας έχει περισσότερη σχέση ο πατέρας μου. Είναι πρόεδρος του Κέντρου Ελληνοαρμενικής Φιλίας».
Στην κουβέντα μας, ως Πόντιο και ιστορικό με ενδιέφερε να μάθω εάν σε όλη τη ιστορική διαδρομή της οικογένειας «Ιβανίδης» είχαν διατηρηθεί αναφορές από το ελληνικό παρελθόν. Δεν μπορούσε να χαθεί ο πλούτος του ελληνικού πολιτισμού χωρίς να αφήσει βαθιά ίχνη.
«Έμαθα τις βασικές ελληνικές λέξεις από τον παππού μου και θυμάμαι πως παιδί ακόμα έτρωγα και φαγητά από την παραδοσιακή ποντιακή κουζίνα», μας λέει η Σοφία. «Μου αρέσουν οι ελιές και τα ψάρια. Και το ένα και το άλλο δεν συνηθίζονται στην Αρμενία. Αυτό σημαίνει πως η συνήθεια αυτή είναι ριζωμένη γονιδιακά μέσα μου. Και ακόμα ένα πράγμα…
»Θυμάμαι πως την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ο παππούς έβαζε έναν κουβά με νερό έξω από το σπίτι και μετά τα μεσάνυχτα μας έστελνε να φέρουμε το “νέο” νερό στο σπίτι!».
Η Σοφία σταματά τη διήγησή της για να σιγουρευτεί ότι το έθιμο είναι ελληνικό, και χαίρεται όταν μαθαίνει ότι το νερό που έφερνε στο σπίτι του παππού, στα ποντιακά λέγεται «καλαντόνερον»!
Με τη Σοφία Ιβανίδης βρεθήκαμε για δεύτερη φορά μετά την επιστροφή της αρμενικής αποστολής από τη Σύρο. Οι κινήσεις της ήταν πια πιο σίγουρες και ήταν εμφανής η εξοικείωση στο ελληνικό περιβάλλον. Δεν ξέρω αν δυνάμωσε η ελληνική της συνείδηση. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Αρμένισσα με τις ελληνικές ρίζες θα μεταφέρει στον Καύκασο την αλήθεια για τους Αρμένιους της διασποράς, για την ελληνική φιλοξενία και τη χώρα μητέρα-πατρίδα του ηλικιωμένου παππού της, φύλακα της ελληνικής παράδοσης στα ψηλά βουνά της Υπερκαυκασίας.
Κείμενο-φωτογραφίες: Βασίλης Τσενκελίδης
