Για ένα ακόμη πρωινό στη σχεδόν δισχιλιόχρονη ιστορία του, λούζεται στο χρυσάφι που του δίνει απλόχερα ο ήλιος κάνοντας το αυστηρό μπορντοκόκκινο χρώμα του να φαίνεται πιο… γελαστό. Στη μεγαλοπρεπή σκιά του, πολλά χρόνια τώρα, μεσήλικες κατηφορίζουν με βήμα ταχύ για να είναι συνεπείς στις δουλειές τους, επιχειρηματίες προσμένουν τους πελάτες στο κατώφλι των μαγαζιών τους, μακρυμάλληδες νεαροί γρατζουνάνε τις κιθάρες τους, ζευγάρια ανταλλάσσουν ερωτικά φιλιά.
(Φωτ.: Ρωμανός Κοντογιαννίδης)
Το επιβλητικότερο ίσως μνημείο της Θεσσαλονίκης, η Ροτόντα, που είδε αυτοκράτορες και σιδερόφρακτους πολεμιστές να παρελαύνουν μπροστά του, ένιωσε το ζεστό αίμα Χριστιανών να ποτίζει τους τοίχους του, που άλλαξε στους αιώνες χρήση και αφέντες, κατάφερε να κρατήσει τη μεγαλοπρέπειά του και συνεχίζει να αποτελεί σημείο αναφοράς μιας γειτονιάς του κέντρου της πόλης· μιας γειτονιάς που σφύζει από ζωή.
Τους μήνες που λειτουργεί το πανεπιστήμιο, τα ελεύθερα τραπεζάκια σπανίζουν… (φωτ.: Ρωμανός Κοντογιαννίδης)
Στο κατώφλι της πανεπιστημιούπολης, του μεγαλύτερου και αξιολογότερου ακαδημαϊκού campus των Βαλκανίων βρίσκεται η Ροτόντα, καλωσορίζοντας τους νέους φοιτητές που καταφθάνουν στην πόλη. Λες και θέλουν να την ευχαριστήσουν οι περισσότεροι, στήνουν το νέο τους νοικοκυριό στην περιοχή της, δίνοντάς της ζωή και χρώμα. Δεκάδες καφέ, μπαρ, γυράδικα, εστιατόρια, τοστάδικα, ίντερνετ καφέ, ταβερνάκια, κρασάδικα και άλλα καταστήματα που συγκεντρώνουν νεολαία έχουν ριζώσει στην περιοχή της Ροτόντας.
Συνυπάρχουν εκεί ο ήχος από τα πούλια στο τάβλι και οι ζωηρές νεανικές συζητήσεις με τις ποικίλες γλώσσες των τουριστών που με δέος επισκέπτονται και φωτογραφίζουν το μνημείο. Μια περιοχή του κέντρου της Θεσσαλονίκης που σπάνια κοιμάται.
Στα χρόνια του καίσαρα Γαλέριου, τον 4ο αι. μ.Χ., κτίστηκε η Ροτόντα, η οποία πήρε το όνομά της από το περίκεντρο σχήμα της και είναι όμοια με το Πάνθεον της Ρώμης. Η διάμετρος του μνημείου είναι 24,50 μ. και το ύψος του φτάνει τα 29,80 μ.
Δεν είναι ξεκάθαρο αν κατασκευάστηκε για να χρησιμοποιηθεί ως ναός του Δία ή για να αποτελέσει μαυσωλείο του Γαλέριου. Η μετατροπή του σε χριστιανικό ναό, ο οποίος ήταν πιθανότατα αφιερωμένος στους Ασωμάτους ή Αρχαγγέλους, συντελέστηκε στη διάρκεια των παλαιοχριστιανικών χρόνων, άγνωστο πότε ακριβώς. Την ίδια περίοδο διανοίχθηκε και διευρύνθηκε η ανατολική κόγχη και κατασκευάστηκε το ιερό βήμα, ένας ορθογώνιος χώρος με ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά. Τότε κατασκευάστηκαν και τα εξαίρετης ποιότητας ψηφιδωτά, με τα πολύ λαμπερά χρώματα.
Χαρακτηριστικό ψηφιδωτό του μνημείου: Τμήμα του κεντρικού μεταλλίου στην κορυφή του τρούλου, με παράσταση της σφαίρας του Κόσμου*
Οι μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις που έγιναν στο μνημείο κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο επιβάρυναν τη στατική του επάρκεια. Οι σεισμοί των αρχών του 7ου αι. προκάλεσαν την καταστροφή της αψίδας του ιερού και του υπερκείμενου τμήματος του θόλου. Η αψίδα, μετά την αποκατάστασή της, ενισχύθηκε εξωτερικά με δύο αντηρίδες και διακοσμήθηκε τον 9ο αι. με την τοιχογραφία της Αναλήψεως.
Το μνημείο μετατράπηκε σε μουσουλμανικό ναό το 1590/1 από τον σεΐχη της μονής των δερβίσηδων Σουλεϊμάν Χορτατζή Εφέντη. Από τότε σώζεται και το επιβλητικό πανύψηλο τζαμί του, που ορθώνεται δεξιά της εισόδου του οθωμανικού περιβόλου του μνημείου.
(Φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Νίκος Αρβανιτίδης)
Οι σεισμοί που έπληξαν την πόλη της Θεσσαλονίκης το 1978 προξένησαν σοβαρές βλάβες στο μνημείο που από το 1917 είχε ανακηρυχτεί από τον Ελευθέριο Βενιζέλο Μακεδονικό Μουσείο και αποτελούσε εκθετήριο χριστιανικών γλυπτών. Με το σεισμό έπεσε και η μύτη του μιναρέ, χωρίς ποτέ να αποκατασταθεί. Οι αναστηλωτικές εργασίες απαίτησαν μεγάλες επεμβάσεις στο κτήριο και τον διάκοσμό του, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων έχει περατωθεί.
Σήμερα στη Ροτόντα κάποιες μέρες του χρόνου, σε μεγάλες γιορτές και με την άδεια των αρχαιολόγων, τελούνται λειτουργίες. Ως χριστιανικός ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
*Η φωτογραφία του ψηφιδωτού παραχωρήθηκε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ από τον εκδοτικό οίκο «Καπόν».
