Τι δουλειά έχει μια νεαρή ποντιακή οικογένεια σε έναν τόπο που πολλοί από εμάς δεν γνωρίζουμε όχι μόνο το όνομά του αλλά ούτε καν την ύπαρξή του; Την απάντηση πήραμε όταν γνωρίσαμε τον Δημήτρη και τη Χριστίνα Νακαχίδη στη Μαϊκόπ, πρωτεύουσα της Αντιγκέας.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή…
Οι Έλληνες κατοικούν στον Καύκασο από την Αρχαιότητα. Άλλωστε έχουν διατυπωθεί επιστημονικές εκδοχές που λένε ότι ο Καύκασος ήταν αρχέγονη κοιτίδα του ελληνισμού. Η ελληνική παρουσία διατηρείται ακόμα και σήμερα και σε απομακρυσμένες περιοχές, και μάλιστα στη λαϊκή παράδοση ορισμένων εθνοτήτων οι Έλληνες αναφέρονται ως «σοφοί». Οι Γεωργιανοί π.χ. αποκαλούν τους Έλληνες «μπερτζένι», δηλαδή σοφούς!
Οι μελέτες που έχουν σχέση με τους Έλληνες του Εύξεινου Πόντου τοποθετούν τις ελληνικές παροικίες κυρίως στα παράλια αλλά και στην ενδοχώρα. Αν έγιναν γνωστές ελληνικές «γειτονιές» της περιοχής στον ευρύτερο ελληνισμό, είναι χάρη στην έντονη ελληνική συνείδηση των Ποντίων του Καυκάσου και στη σχέση που διατηρούν με την Ελλάδα. Υπάρχουν όμως και τόποι όπου οι Έλληνες είναι… αφανείς σ’ εμάς αν και κρατούν τη σημαία ψηλά. Μια τέτοια περίπτωση είναι η Δημοκρατία της Αντιγκέας.
Σύμφωνα με την απογραφή του 2002, κυρίαρχες εθνότητες της Δημοκρατίας της Αντιγκέας (μιας αυτόνομης δημοκρατίας της ρωσικής ομοσπονδίας) είναι οι Αντίγκε (24,2%) και οι Ρώσοι (64,5%). Κατεγράφησαν όμως και 1.726 κάτοικοι (0,4%) που δήλωσαν Έλληνες!
Πρωτεύουσα της Αντιγκέας είναι η πόλη Μαϊκόπ. Η ελληνική κοινότητα αυτής της πόλης στην ενδοχώρα του Καυκάσου αποτελείται από ανθρώπους οι οποίοι δηλώνουν με κάθε ευκαιρία την καταγωγή τους, κρατώντας ζωντανό τον ποντιακό πολιτισμό.
Το βίωσα όταν επισκέφθηκα τη Μαϊκόπ και συνάντησα τον Δημήτρη και τη Χριστίνα Νακαχίδη, στο γένος Σοφιάνοβα, ένα ζευγάρι νέων ανθρώπων που παντρεύτηκαν το 2009 και απέκτησαν έναν γιο. Ο Παναγιωτάκης, παρόλο που μεγαλώνει εκτός της ελληνικής επικράτειας, μιλάει και τις δύο γλώσσες, την ελληνική και τη ρωσική. Γνωρίζει μάλιστα και την κοινή ελληνική και την ποντιακή διάλεκτο!
Η μαμά του η Χριστίνα, ξεπερνώντας την αμηχανία μπροστά στην κάμερα του pontos-news.gr, αναφέρθηκε στην οικογένειά της και στην προσπάθειά της ως γυναίκα του σπιτιού να κρατήσει ζωντανή την παράδοση.
Ο Δημήτρης, που είναι 38 χρονών, προσπάθησε κάποτε να ριζώσει στην Ελλάδα αλλά λίγο η οικονομική κρίση και λίγο οι συνήθειες στη γενέτειρά του τον γύρισαν πίσω στην Αντιγκέα. Η ελληνικότητά του όμως και ο Πόντος παραμένουν ακμαία, όπως αποδεικνύουν τα μικροαντικείμενα και τα έργα τέχνης που δημιουργεί καθημερινά στο εργαστήριό του.
Η γαλανόλευκη με τον μονοκέφαλο αετό του Πόντου, χαραγμένο μέσα στο σταυρό, δεσπόζει στο πλαίσιο των πινακίδων του αυτοκινήτου του. Σε όλο το μήκος της πινακίδας εκτείνεται η λέξη «Τραπεζούντα».
Στο εργαστήριο του Δημήτρη οι πίνακες, ζωγραφισμένοι από τον ίδιο, ζωντανεύουν εικόνες από την τραγική αλλά και την όμορφη καθημερινότητα των Ποντίων στις αρχές του 20ού αιώνα. Έχει μάλιστα διαρκώς παραγγελίες από όλο τον Καύκασο. Περιγράφοντας τα εκθέματα του «ελληνικού τμήματος» του εργαστηρίου του, ευχαρίστησε τους ερευνητές στην Ελλάδα, τα βιβλία των οποίων τον βοηθούν στο έργο του.
Μεγάλο μέρος των εκθεμάτων είναι αφιερωμένο και στην παράδοση των Καυκασίων. Με αυτό τον τρόπο η οικογένεια Νακαχίδη αναδεικνύει την αλληλεπίδραση των πολιτισμών. Το μεγαλύτερο μέρος των Αντίγκε, μετά τον πόλεμο του Καυκάσου με την τσαρική Ρωσία (1829-1864), έφυγε προς την επικράτεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και δη την περιοχή του Πόντου. Μεγάλο μέρος των απογόνων τους κατοικούν εκεί ακόμα και σήμερα, επιχειρώντας δειλά-δειλά να επιστρέψουν. Καυκάσιοι διαφόρων φυλών και Πόντιοι, ωστόσο, όπου κι αν βρίσκονται συμβιώνουν καλά παρά τις πολιτικές και πολιτιστικές αλλαγές γύρω τους στη διάρκεια των τελευταίων δύο αιώνων.
Πίνακας του Δημήτρη Νακαχίδη: Καυκάσιος με παραδοσιακή στολή
Η νοσταλγία για οτιδήποτε ελληνικό έφερε τον Δημήτρη στην παρέα με τους φλογερούς Έλληνες της περιοχής, τον Σεργκό Ντεμτίροφ και τον Νίκο Αλετζάνοφ. Οι τρεις πατριώτες δημιούργησαν την Ποντιακή Λέσχη Νέων «Τραπεζούντα» και ανέπτυξαν σχέσεις με τους Έλληνες και με ελληνικές οργανώσεις της νότιας Ρωσίας. Μαϊκόπ και Κράσνονταρ, όπου μένουν οι φίλοι του Δημήτρη, απέχουν 127 χιλιόμετρα. Η επικοινωνία όμως δεν διακόπτεται αφού ζητούμενο είναι η διατήρηση του ελληνικού ποντιακού πολιτισμού.
Βίντεο & φωτογραφίες: Βασίλης Τσενκελίδης
