Ο Αύγουστος είναι για τους Έλληνες ο μήνας της Παναγιάς, γιατί η Κοίμησή της τιμάται με μεγαλοπρέπεια σε ολόκληρη την επικράτεια. Η Εκατονταπυλιανή της Πάρου και η Μεγαλόχαρη της Τήνου είναι οι δύο διασημότερες και εμβληματικότερες εκκλησίες αφιερωμένες στην Παναγία.
Η θαυματουργή εικόνα της Τήνου
Χτισμένος σε περίοπτη θέση πάνω σε ένα ύψωμα στο βορειότερο σημείο της Χώρας της Τήνου δεσπόζει ο Ναός της Παναγίας της Μεγαλόχαρης. Ο ναός κτίστηκε στο σημείο όπου βρέθηκε εικόνα της Παναγίας, κατά τη θρησκευτική παράδοση, μετά από σχετικά οράματα της μοναχής Αγίας Πελαγίας.
Η εικόνα ανακαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές στις 30 Ιανουαρίου 1823. Η είδηση της εύρεσης της εικόνας κατά την περίοδο της Επανάστασης του 1821 θεωρήθηκε καλός οιωνός, και πολλοί οπλαρχηγοί –αναμεσά τους οι Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Νικηταράς και Μακρυγιάννης– επισκέφτηκαν το νησί για να την προσκυνήσουν.
Ο ναός της Παναγίας της Τήνου είναι ένα επιβλητικό οικοδόμημα από λευκό μάρμαρο, που αποτελεί το πρώτο αξιόλογο αρχιτεκτονικό μνημείο του απελευθερωμένου ελληνικού έθνους. Οι εργασίες για την ανοικοδόμηση ξεκίνησαν το 1823 και η ανέγερση του ναού ολοκληρώθηκε το 1880. Ο ρυθμός της εκκλησίας είναι τρίκλιτη βασιλική με τρούλο. Στα αριστερά της εισόδου από την κεντρική πύλη βρίσκεται το εικονοστάσι στο οποίο φυλάσσεται η εικόνα της Παναγίας, η οποία είναι γεμάτη από αφιερώματα (τάματα) των πιστών, όπως και παντού στο εσωτερικό. Στο προαύλιο του Ιερού Ναού ήδη από τις αρχές Αυγούστου γίνονται καθημερινά παρακλήσεις.
Την παραμονή της γιορτής το νησί στολίζεται εορταστικά και πλήθος πιστοί συρρέουν για να προσκυνήσουν τη Μεγαλόχαρη, ενώ καταφθάνουν και οι εκπρόσωποι της πολιτικής ηγεσίας καθώς και τα στρατιωτικά αγήματα που θα αποδώσουν τιμές.
Το βράδυ τελείται Μεγάλος Αρχιερατικός Εσπερινός και στη συνέχεια Παράκληση και Θεία Λειτουργία. Ανήμερα τελείται η Αρχιερατική Λειτουργία στον Ναό της Μεγαλόχαρης. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης, ο αρχηγός του Ναυτικού και οι άλλοι επίσημοι επιβαίνουν σε τορπιλάκατο του Πολεμικού Ναυτικού και ρίχνουν στεφάνια, έξω από το λιμάνι, στο σημείο που τορπιλίστηκε το «Έλλη» στις 15 Αυγούστου 1940.
Μετά το τέλος της λειτουργίας ακολουθεί μεγαλοπρεπής λιτάνευση στους κεντρικούς δρόμους της Τήνου. Το ιερό κουβούκλιο που φέρει την εικόνα της Μεγαλόχαρης υποβαστάζεται από άνδρες του Πολεμικού Ναυτικού, ενώ ακολουθούν τιμητικά αγήματα από όλα τα όπλα και τα σώματα ασφαλείας, οι αρχιερείς και οι επίσημοι.
Την περιφορά της εικόνας παρακολουθούν με ευλάβεια, συγκίνηση και σεβασμό οι κάτοικοι και πλήθος επισκέπτες, Έλληνες και ξένοι.
Το «ανάκτορο» της Πάρου με τις 100 πύλες
Η Παναγία η Εκατονταπυλιανή (ή Καταπολιανή) στην Πάρο, μνημείο παλαιοχριστιανικό που κτίστηκε πιθανότατα κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ., είναι ένα από τα γνωστότερα ορθόδοξα προσκυνήματα στο Αιγαίο. Βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το λιμάνι της Παροικιάς.
Ο θρύλος θέλει την Αγία Ελένη –κατά τη σύντομη παραμονή της στο νησί καθ΄ οδόν προς τους Αγίους Τόπους– να υπόσχεται την ανέγερση ενός μεγάλου ναού στη θέση ενός μικρότερου, σε περίπτωση που κατάφερνε να βρει τον Τίμιο Σταυρό. Το όνειρό της πραγματοποιήθηκε και η Αγία Ελένη εκπλήρωσε το τάμα της ή, κατ’ άλλους, έβαλε τον γιο της Μεγάλο Κωνσταντίνο να το εκπληρώσει.
Η αρχικά ξυλόστεγη βασιλική εκκλησία καταστράφηκε πιθανότατα από πυρκαγιά. Ο Ιουστινιανός την ανακατασκεύασε προσθέτοντας θόλους και τρούλους. Το μνημείο υπέστη πολλές ζημιές από επιδρομείς και κατακτητές, ωστόσο τη σημαντικότερη καταστροφή την προκάλεσε ο σεισμός του 1773, ενώ η επισκευή που ακολούθησε αλλοίωσε την αρχική του μορφή. Η πιο σημαντική ανακατασκευή, που έφερε το ναό στη μορφή που είχε κατά την εποχή του Ιουστινιανού, έγινε την πενταετία 1959-1964.
Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει αρχαία γλυπτά που προέρχονται από προγενέστερο ναό της Δήμητρας, καθώς και να απολαύσει το αρχαιότερο και καλύτερα διατηρημένο Βαπτιστήριο.
Στους χώρους και στα κελιά της Εκατονταπυλιανής φυλάσσονται δύο ενδιαφέρουσες συλλογές. Η πρώτη αφορά παλαιοχριστιανικά γλυπτά και επιγραφές από το σύνολο των ναών της Πάρου κι αποτελεί σημαντική συλλογή του είδους στις Κυκλάδες. Η δεύτερη, που στεγάζεται στα κελιά του συγκροτήματος, είναι το Βυζαντινό Μουσείο της Παροικιάς, όπου εκτίθεται μια μικρή (αλλά ενδεικτική για την τέχνη των Κυκλάδων) συλλογή από μεταβυζαντινές εικόνες και κειμήλια.
Ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο τελείται Αρχιερατική Λειτουργία με τη συμμετοχή εκπροσώπων της πολιτικής ηγεσίας. Κατόπιν ακολουθεί και εδώ μεγαλοπρεπής περιφορά της εικόνας της Παναγίας στους κεντρικούς δρόμους της Παροικιάς από άγημα του Πολεμικού Ναυτικού, ενώ ακολουθούν οι αρχιερείς, οι επίσημοι και πλήθος κόσμου.
