Ολοκληρώθηκαν τα μαθήματα Ιστορίας και Διαλέκτου περιόδου 2013-2014, που ξεκίνησε τα τελευταία χρόνια η Ένωση Ποντίων Πιερίας.
Οι ενήλικες μαθητές που παρακολούθησαν τα μαθήματα είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε ένα ταξίδι εξερεύνησης και γνωριμίας με τον πλούτο της γλωσσικής μας παράδοσης και ειδικότερα με τη γλώσσα και την ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού.. Είχαν τη χαρά να ανασύρουν βιώματα και να ζωντανέψουν μνήμες από αφηγήσεις ανθρώπων που έφυγαν, να γνωρίσουν και να γευθούν τις μυρωδιές, τα χρώματα και τις γεύσεις, που γενναιόδωρα προσφέρει η γλώσσα και ο Ποντιακός πολιτισμός και να στρατευθούν στην προσπάθεια διάσωσης και διάδοσης της Ποντιακής Διαλέκτου.
Σε μια μικρή τελετή, που έγινε στα γραφεία του Συλλόγου, οι μαθητές έλαβαν τις Βεβαιώσεις παρακολούθησης και στη συνέχεια παρακολούθησαν την ταινία «Ρώτα την καρδιά σου» (Υur egine Sor),του Τούρκου σκηνοθέτη Γιουσούφ Κουρτσενλί, με θέμα τους Κρυπτοχριστιανούς του Πόντου.
Η ποντιακή διάλεκτος αποτελεί μία από τις τέσσερις διαλέκτους της νέας ελληνικής γλώσσας και είναι άμεση απόγονος της Ιωνικής διαλέκτου της αρχαίας ελληνικής, καθώς Ίωνες από τη Μίλητο αποίκησαν τα παράλια του Εύξεινου Πόντου ξεκινώντας από τη Σινώπη και συνεχίζοντας με τα Κοτύωρα, την Κερασούντα και την Τραπεζούντα. Είναι μία κιβωτός της ελληνικής γλώσσας που διαφυλάσσει ακέραιες τις αρχαίες ελληνικές λέξεις και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία και την παράδοση των Ελλήνων του Πόντου.
Χάρη στη γεωγραφική απόσταση του Πόντου από τη μητροπολιτική Ελλάδα, δεν επηρεάστηκε η ποντιακή από την κοινή νεοελληνική, διασώζοντας έτσι πολλούς τύπους της αρχαίας ελληνικής είτε ατόφιους είτε ελαφρά παραλλαγμένους.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα: αντίθετα με τη λατινική λέξη «τσεκούρι», που χρησιμοποιείται στη νέα ελληνική, η ποντιακή χρησιμοποιεί τη λέξη «αξινάριν», η οποία προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «αξίνη». Επίσης, για τη λέξη κόσα, που σημαίνει το μεγάλο δρεπάνι με το οποίο θερίζει κανείς όρθιος και είναι λέξη σλαβικής προέλευσης, η ποντιακή χρησιμοποιεί τη λέξη «κερεντή», η οποία βγαίνει από το ρήμα «κείρω» (κουρεύω). Η ποντιακή κρατώντας τη λέξη «μακέλιν», αντί για τη λέξη κασμάς, που χρησιμοποιούμε σήμερα, διατηρεί την αρχαία ελληνική λέξη «μακέλη», κι όχι τη λέξη «κασμάς» που είναι τουρκικής προέλευσης.
Το ίδιο συμβαίνει και με τη λέξη «ρούχο». Ενώ, δηλαδή, η ποντιακή χρησιμοποιεί τη λέξη «λώμα», που προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «λώπη» (ένδυμα), η νεοελληνική χρησιμοποιεί τη σλαβική λέξη «ρούχο». Τέλος, για τη λέξη «τσουκνίδα», η οποία δεν είναι σίγουρο πώς προέκυψε ετυμολογικά στη νέα ελληνική, η ποντιακή χρησιμοποιεί τη λέξη «κνιδέα» και «κιντέα», διατηρώντας την αρχαία ελληνική ονομασία «κνίδη».
Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με αρκετά ρήματα που διασώθηκαν στην ποντιακή, τα οποία η νέα ελληνική δεν τα κράτησε ή τα αντικατέστησε με άλλα. Π.χ. το ρήμα «κλοτσώ» αντικατέστησε το αρχαίο «λακτίζω», ενώ στην ποντιακή υπάρχει ως «λαχτίζω». Το «ριγώ», που παρέμεινε αυτούσιο στην ποντιακή από την αρχαία, στη νέα ελληνική αντικαταστάθηκε από το «κρυώνω». Ακόμη, το «κρούω» διατηρήθηκε ακέραιο στην ποντιακή, ενώ στη νέα ελληνική χρησιμοποιείται κυρίως το «χτυπάω».
Το ρήμα «ικανέω-ώ» και «ικανέομαι-ούμαι», που δεν διατηρήθηκε στη νέα ελληνική, διατηρήθηκε στην ποντιακή και είναι το πολύ γνωστό μας «κανείται» (=φτάνει, είναι αρκετό).
Αυτά είναι μερικά παραδείγματα από το πλήθος των γλωσσικών τύπων που διασώζει η Ποντιακή Διάλεκτος , αφού το 70% των λέξεων προέρχονται από την αρχαία Ελληνική.
Ως Δ.Σ. πιστεύουμε ότι ο αφανισμός των διαλέκτων και ιδιωμάτων φτωχαίνει τη μητρική μας γλώσσα, επειδή της στερεί μια πηγή, από την οποία αντλεί γλωσσικά στοιχεία και την πλουτίζει σε λέξεις, γραμματικούς τύπους και συντακτικές δομές.
Για το λόγο αυτό θεωρούμε σημαντική την προσπάθεια διάσωσης, μέσω της διδασκαλίας της, της Ποντιακής Διαλέκτου που σήμερα, ακόμη, ομιλείται από πολλούς στην περιοχή μας και ελπίζουμε να συνεχίσει να ομιλείται και στο μέλλον.
Για τα μαθήματα της νέας περιόδου θα ακολουθήσουν ανακοινώσεις.
Ο Έφορος Διαλέκτου
Χαράλαμπος Αργυρόπουλος
