Ταξίδι στην ιστορία με τον Σύλλογο Ποντίων Σύρου
Ο Σύλλογος Ποντίων και Βορειοελλαδιτών Σύρου συμμετείχε στο πρόσφατο φεστιβάλ παραδοσιακών χορών που πραγματοποιήθηκε στην πλατεία Μιαούλη την Κυριακή 15 Σεπτεμβρίου.
Το χορευτικό τμήμα του συλλόγου χόρεψε μεταξύ άλλων ποντιακών χορών και τους χορούς πυρρίχειο (ή Σέρρα) και τα μαχαίρια.
Τα μαχαίρια (πιτσάκι) , πολεμικός χορός: Ο Ξενοφών περιγράφει στην ”Κύρου ανάβαση” τη δεξίωση που έδωσε για τους Παφλαγόνες καθώς και τους χορούς όπου δυο Θράκες χορέψανε ένα χορό με συνοδεία φλογέρας, φορτωμένοι με τον οπλισμό τους, επέδειξαν δε μεγάλη ευλυγισία στα πηδήματα και στο χειρισμό των σπαθιών τους. Στο τέλος ένας από τους δυο , όπως πίστεψαν οι καλεσμένοι, χτύπησε θανατηφόρα τον άλλο, ο οποίος έπεσε καταγής , μιμούμενος , με πολλή πειστικότητα τον πεθαμένο. Οι Παφλαγόνοι πολύ ενθουσιάστηκαν με τους χορούς . Οταν είδαν πως εντυπωσιάστηκαν με την επίδειξη, έπεισαν έναν από τους Αρκάδες, που κατείχε μια σκλάβα, καλή χορεύτρια από την Αρκαδία, να της επιτρέψει να χορέψει τον πυρρίχιο, δίνοντάς της ένα καλό φόρεμα και μια ασπίδα. Χόρεψε με μεγάλη ευλυγισία το χορό αυτό και καταχειροκροτήθηκε. Τότε οι Παφλαγόνοι ρώτησαν αν και γυναίκες μάχονται κοντά στους άνδρες και οι Ελληνες απάντησαν ότι ”οι γυναίκες διώξανε το βασιλιά από το στρατόπεδο”. Ο ποντιακός χορός χορεύεται πανομοιότυπα με το χορό που περιγράφει ο Ξενοφών, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι δυο χοροί έχουν άμεση σχέση και ότι ο ένας αποτελεί συνέχεια του άλλου.
Πυρρίχιος : ”ο χορός των θεών” που οι ρίζες του χάνονται στα βάθη των αιώνων. Για τον πυρρίχιο υπάρχουν τρεις μυθικές εκδοχές: α. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κρόνου, πριν τις Τιτανομαχίες και ενώ ο Ζευς ήταν ακόμα βρέφος, οι Κουρήτες χόρευαν τον πυρρίχιο γύρω του κάνοντας δυνατό θόρυβο με τα όπλα και τις ασπίδες τους για να μην ακούσει ο παιδοκτόνος Κρόνος το κλάμα του. Β. Στην πολιορκία της Τροίας, ο Αχιλλέας, πριν κάψει το νεκρό του Πατρόκλου, χόρεψε τον Πυρρίχιο πάνω στην πλατφόρμα των καυσόξυλων πριν παραδώσει τον Πάτροκλο στη νεκρική πυρά (πυρά – Πυρρίχιος). γ. Ο Πύρρος (γιος του Αχιλλέα) κάτω από τα τείχη της Τροίας, χόρεψε σε αυτό τον ρυθμό, από τη χαρά του για το θάνατο του Ευρύπυλου (Πύρρος – Πυρρίχιος).
Όποια και αν ήταν η μυθική «καταγωγή» του Πυρρίχιου, το σίγουρο είναι ότι τον χόρευαν από τον Εύξεινο Πόντο μέχρι την Κρήτη, ενώ οι Σπαρτιάτες τον θεωρούσαν ένα είδος πολεμικής προπόνησης και τον μάθαιναν από μικρά παιδιά. Για τον Πυρρίχιο βρίσκουμε αναφορές στον Όμηρο και τον Ξενοφώντα. Ο δεύτερος δε, κάνει λόγο και για μια άλλη, πιο «ελαφριά» ή «εκφυλισμένη» εκδοχή του Πυρρίχιου, την «πύρριχη». Αυτή η νεότερη εκδοχή του χορού υποβιβάζεται σε χορό συμποσίων, δε χορεύεται από ομάδες πολεμιστών χωρισμένους σε αμυνόμενους και επιτιθέμενους αλλά από μία ομάδα χορευτών (ανδρών και γυναικών) σε κύκλο.
Τον πυρρίχιο διασώζουν σήμερα οι Πόντιοι και τον ονομάζουν και Σέρρα από τον ποταμό Σέρρα, ανατολικά της Τραπεζούντας. Κατά τον καθηγητή Ευγ. Δρεπανίδη προήλθε από τη φράση “όρχησις εις ιερά” και από αυτό Σιέρα-Σέρρα. Στον χορό Σέρρα δείχνει ο χορευτής την τέχνη του.
Στην αρχή η κίνηση του χορού είναι αργή. ΑΤΣΑΠΑΤ λέγεται το αργό μέρος του. Πάντα με το κεφάλι ψηλά οι χορευτές εκτελούν το κάθε βήμα. Είναι χαρακτηριστικές οι κινήσεις των ώμων.
Στο δεύτερο μέρος του χορού βλέπουμε τον ρυθμό να ανεβαίνει. Και εκεί οι χορευτές κρατούν το κεφάλι τους ψηλά. Το δεύτερο μέρος του χορού ονομάζεται ΤΡΟΜΑΧΤΟΝ.
Λένε ότι οι ποντιακοί χοροί είναι δύσκολοι. Λέμε ότι τους ποντιακούς χορούς για να τους χορέψει κανείς θα πρέπει – πρώτα – να κάνει ένα ταξίδι στην ιστορία.
Στο ταξίδι αυτό θα μάθουμε για την αργοναυτική εκστρατεία και το χρυσόμαλλο δέρας στην Κολχίδα, σε μυθολογικό επίπεδο, ή, σε ιστορικό επίπεδο, μαθαίνουμε για τον αποικισμό και τις ελληνικές αποικίες γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα: τη Σινώπη, την Αμισό, την Τραπεζούντα, το Παντικάπαιο, τη Φαναγόρεια, την Ολβία, την Ίστρια, την Μεσημβρία και τόσες άλλες, μέχρι τα ΒΑ πέρατα του γνωστού κόσμου.
Δυστυχώς ο παρευξείνιος χώρος έτυχε να βρίσκεται για πολλές δεκαετίες μοιρασμένος ανάμεσα σε τέσσερα και αργότερα σε έξι διαφορετικά κράτη, σε συχνά δύσκολες ιστορικές καταστάσεις.
Η στρατηγική-πολιτική ιδιαιτερότητα της περιοχής, μοιρασμένης ανάμεσα στα δυο ψυχροπολεμικά μπλοκ, με σοβιετικές και νατοικές βάσεις και επικίνδυνες συνοριακές ζώνες, οι πολιτικές εσωστρέφειας μέχρι το 1989 και ‘’εθνικής σκοπιμότητας’’, τα περιορισμένα κρατικά κοδνύλια για αρχαιολογική έρευνα και η απουσία μεγάλων ευρωπαικών αρχαιολογικών σχολών και η δράση τους μόνο στην Τουρκία, τη μόνη νατοική χώρα της περιοχής, είναι μερικοί από τους λόγους που παρέμεινε άγνωστος ο χώρος όπου μεγαλούργησε ο ελληνισμός.
Σ΄ αυτόν το χώρο , στις αλησμόνητες πατρίδες των παππούδων μας , τις οποίες αναγκάστηκαν βιαίως να εγκαταλείψουν το 1922, μας οδηγεί ο δάσκαλός μας Γιάννης Ευφραιμίδης, κατά τη διάρκεια των μαθημάτων ποντιακών χορών που διοργανώνει ο σύλλογός μας. Η γνώση αυτής της ιστορίας μας κάνει ν΄ αγαπήσουμε τους ποντιακούς χορούς, οι οποίοι, λέμε, δεν είναι δύσκολοι, θέλουν όμως ψυχή για να τους χορέψει κανείς.
Τα μαθήματα ποντιακών χορών θα πραγματοποιηθούν το Σάββατο 28 και την Κυριακή 29 Σεπτεμβρίου
Για πληροφορίες Φολεγάνδρου 3 τηλ. 22810-80448, 6932 411 950.
Με εκτίμηση
Υποπλοίαρχος(ε.α.)
Ουρανία Πανταζή Π.Ν.
Σύλλογος Ποντίων & Βορειοελλαδιτών Σύρου “Μέγας Αλέξανδρος”
Δείτε τα στοιχεία του Συλλόγου
Τμήμα σύνταξης
Pontos-News.Gr
