Οι αυξήσεις στα καύσιμα πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, βγάζουν διαδηλωτές στους δρόμους και ενισχύουν την ακροδεξιά ενόψει των εκλογών του 2027, μεταξύ άλλων στη Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία.
Κόμματα που άλλοτε βρίσκονταν στο περιθώριο προσελκύουν ψηφοφόρους που αναζητούν εναλλακτικές, από οδηγούς στην αγροτική Γαλλία έως νεαρούς άνδρες στην πρώην κομμουνιστική ανατολική Γερμανία, καταγράφει ανάλυση του Reuters.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν, που ξέσπασε τον Φεβρουάριο, προσέθεσε ένα ενεργειακό σοκ στις πιέσεις που συσσωρεύονται μετά την πανδημία και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Οι κυβερνήσεις καλούνται ταυτόχρονα να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό, να στηρίξουν την ανάπτυξη και να περιορίσουν τις δαπάνες.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο απολογισμός της σύγκρουσης περιλαμβάνει:
• Περίπου 100 δισ. ευρώ κόστος για την Ευρώπη, λόγω διαταραχών στο εμπόριο και στις αγορές ενέργειας.
• Αύξηση περίπου 140% στις τιμές του αερίου.
•Διπλασιασμό των τιμών του ντίζελ.
Η κοινωνική οργή στους δρόμους
Γαλλία: Οι κινητοποιήσεις για την επιδείνωση των συνθηκών στα σχολεία των βόρειων προαστίων του Παρισιού εξελίχθηκαν σε ορισμένες από τις χειρότερες ταραχές εδώ και δεκαετίες, με λεηλασίες καταστημάτων, εμπρησμούς κτηρίων και καταστροφή από φωτιά του δημαρχείου του 19ου αιώνα στη Λιμόζ.
Ο 21χρονος διαδηλωτής Κεντέν Λεβιλού, στη Νάντη, περιγράφει ως «τρομακτικό» το κόστος ζωής, ιδίως για όσους μόλις εξασφαλίζουν τον κατώτατο μισθό και αντιμετωπίζουν τις αυξήσεις σε τρόφιμα, καύσιμα και άλλα προϊόντα.
Στο διάγγελμα του σαββατοκύριακου, ο Εμανουέλ Μακρόν αναγνώρισε τα «θεμιτά αιτήματα» για την ακρίβεια και τα καύσιμα, ζητώντας να διαχωρίζονται οι διαδηλωτές από όσους καταστρέφουν και λεηλατούν.
Ιταλία: Στο Μιλάνο, διαμαρτυρίες για την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών και την ακρίβεια συνοδεύτηκαν από συγκρούσεις με την αστυνομία, πετροπόλεμο και λεηλασίες καταστημάτων.
Στη Γέλα, στο νότιο άκρο της Σικελίας και της Ευρώπης, τα τρακτέρ μεταφέρουν διαμαρτυρόμενους αγρότες αντί για σοδειές, με τη σημαία του νησιού: Μέδουσα, τρισκέλιο και στάχυα, υπενθύμιση του ρόλου του ως σιτοβολώνα από τη ρωμαϊκή εποχή.
Οι αγρότες χαρακτηρίζουν απαγορευτικό το κόστος λειτουργίας των μηχανημάτων. «Καλλιεργούμε τη γη, θερίζουμε χρέη», γράφει πανό. «Είμαστε εντελώς σε τέλμα», λέει ο εκπρόσωπός τους στην επαρχία Καλτανισέτα, Αρκάντζελο Γκαμπίνο, σημειώνοντας ότι τα καύσιμα έχουν υπερδιπλασιαστεί. Μπλόκα φορτηγατζήδων, αγροτών και χαλυβουργών δυσχεραίνουν τις μετακινήσεις στη νότια Ιταλία, επιτείνουν τις τοπικές ελλείψεις καυσίμων και προκαλούν ανησυχία για τον ανεφοδιασμό των σούπερ μάρκετ.
Πορτογαλία: Δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν το Σάββατο στη Λισαβόνα για τους χαμηλούς μισθούς, τη στέγαση και την ακρίβεια, αυξάνοντας την πίεση στην κεντροδεξιά κυβέρνηση.
Ισπανία: Η έξωση μιας 87χρονης πυροδότησε πανεθνικές διαδηλώσεις για την έλλειψη κατοικιών και τα υψηλά ενοίκια, οδηγώντας στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών τον επόμενο μήνα.
Βέλγιο: Αντίστοιχες κινητοποιήσεις καταγράφονται και στη χώρα.
Αλβανία: Μεγάλες διαδηλώσεις τροφοδοτούνται από την οργή για την κυβερνητική διαφθορά, όπως καταγγέλλουν οι συμμετέχοντες, την έλλειψη θέσεων εργασίας και το χαμηλό επίπεδο της εκπαίδευσης.
Οι κινητοποιήσεις αποτυπώνουν οικονομικές ανησυχίες που επηρεάζουν όλο και περισσότερο την πολιτική στην Ευρώπη. Η αγοραστική δύναμη έχει γίνει «βασικός μοχλός λαϊκιστικών πολιτικών», επισημαίνει ο πολιτικός επιστήμονας Ζιλ Ιβαλντί του Sciences Po.
Γαλλία: Τα καύσιμα στο επίκεντρο της εκλογικής μάχης
Οι ανατιμήσεις δημιουργούν εκρηκτικό φόντο για τις προεδρικές εκλογές του Απριλίου, ενώ η κυβέρνηση Μακρόν αντιμετωπίζει διογκούμενο δημοσιονομικό έλλειμμα και πιέσεις από τις αγορές ομολόγων.
Πώς διαμορφώνεται το πολιτικό σκηνικό:
• Η Μαρίν Λεπέν, του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού, και ο βετεράνος της άκρας αριστεράς Ζαν-Λικ Μελανσόν έχουν αναδείξει τις τιμές των καυσίμων σε κεντρικό θέμα των εκστρατειών τους.
• Οι αυξήσεις ευνοούν σαφώς τη Λεπέν, εκτιμά ο Ιβαλντί. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Elabe, από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν τα ποσοστά της έχουν βελτιωθεί, ενώ του Μακρόν έχουν υποχωρήσει.
• Η πρότασή της για δραστική μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα συγκεντρώνει ευρεία υποστήριξη. Αναλυτές διαπιστώνουν ιδιαίτερη απήχηση στον σκληρό πυρήνα των ψηφοφόρων της, σε αγροτικές και ημιαγροτικές περιοχές όπου το αυτοκίνητο είναι συχνά απαραίτητο.
Το επιχείρημα της επιστροφής στη ρωσική ενέργεια
Πολιτικοί της άκρας δεξιάς και της άκρας αριστεράς προβάλλουν ολοένα περισσότερο την αποκατάσταση των ενεργειακών δεσμών με τη Ρωσία ως λύση στην ακρίβεια, αμφισβητώντας την ευρωπαϊκή συναίνεση για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Γερμανία
Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις, μετά τα ισχυρά κέρδη της στις τοπικές εκλογές. Έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο κατατάσσει το κόστος ζωής στην κορυφή των ανησυχιών των Γερμανών για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά.
Τον Σεπτέμβριο, ο πληθωρισμός πλησίασε σε υψηλό τριετίας και ο ενεργειακός πληθωρισμός έφθασε το 14,9%, προσφέροντας επιχειρήματα στην AfD κατά του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Το κόμμα ζητά αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Μόσχα και υποστηρίζει ότι η βοήθεια στην Ουκρανία πλήττει άσκοπα τη Γερμανία, ενώ η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομία και πολλές ενεργοβόρες επιχειρήσεις της δυσκολεύονται.
Ιταλία
Η Τζόρτζια Μελόνι αντιμετωπίζει αυξανόμενο ανταγωνισμό από το Εθνικό Μέλλον, το νέο ακροδεξιό κόμμα του πρώην στρατηγού Ρομπέρτο Βανάτσι, που υποστηρίζει την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Ρωσία στο φυσικό αέριο.
Πολωνία
Ακόμη και σε έναν από τους πιστότερους υποστηρικτές της Ουκρανίας, η ανησυχία για τους ενεργειακούς λογαριασμούς ενισχύει την ακροδεξιά Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος. Ο επικεφαλής της, Γκρζεγκόρζ Μπράουν, ζητά επιστροφή στις αγορές ρωσικού πετρελαίου και αερίου. Προέβαλε τη θέση μαζί με πολιτικούς της AfD στο Λουμπμίν, όπου καταλήγουν στη Γερμανία οι κατεστραμμένοι αγωγοί Nord Stream, δηλώνοντας: «Μου αρέσει η μυρωδιά του ρωσικού αερίου το πρωί».
Η προηγούμενη εμπειρία δείχνει σύνδεση ανάμεσα στις υψηλές τιμές ενέργειας και στην ψήφο υπέρ της AfD, σημειώνει ο Γιάν Στέκελ, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας της Κλιματικής Αλλαγής στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου.
Όπως εξηγεί, τα λαϊκιστικά κόμματα παρουσιάζουν συχνά το ενεργειακό κόστος ως αποτρέψιμο αποτέλεσμα κυβερνητικών επιλογών, αντί να το συνδέουν με τα γεωπολιτικά σοκ που το τροφοδοτούν. Αυτά είναι δυσκολότερο να εξηγηθούν στους ψηφοφόρους, γεγονός που δυσχεραίνει τη θέση των κυβερνώντων.
