Εκατό χρόνια ζωής, αλλά 90 διοργανώσεις. Μέσα στη διαφορά των δύο αριθμών χωρά σχεδόν ολόκληρη η νεότερη ιστορία της Ελλάδας: ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Κατοχή, ο Εμφύλιος και, πολλές δεκαετίες αργότερα, η πανδημία.
Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης δεν υπήρξε απλώς μια μεγάλη εμπορική διοργάνωση. Υπήρξε τόπος πολιτικών εξαγγελιών, τεχνολογικών επιδείξεων, λαϊκής ψυχαγωγίας και ιστορικών γεγονότων.
Στους χώρους της παρουσιάστηκε η πρώτη τηλεοπτική εικόνα στην Ελλάδα, γεννήθηκε ο φραπές, γυρίστηκαν κινηματογραφικές ταινίες και καταγράφηκε ένα ρεκόρ επισκεπτών που παραμένει ακατάρριπτο.
Το 2026, η ΔΕΘ συμπληρώνει έναν αιώνα από την πρώτη διοργάνωση του 1926. Η επετειακή 90ή ΔΕΘ θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως τις 13 Σεπτεμβρίου, με τιμώμενη χώρα την Ιαπωνία και τη Θεσσαλονίκη να κινείται ήδη σε εκθεσιακούς ρυθμούς.
1926: Μια πόλη 180.000 κατοίκων υποδέχτηκε 150.000 επισκέπτες
Η ιδέα για την ίδρυση της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης γεννήθηκε το 1925 από τον επιστήμονα και πολιτικό Νικόλαο Γερμανό. Η Θεσσαλονίκη είχε ενσωματωθεί στο ελληνικό κράτος μόλις 12 χρόνια νωρίτερα και είχε ήδη μεταμορφωθεί από την εγκατάσταση των προσφύγων.
Παρά τα σοβαρά οργανωτικά εμπόδια, τα εγκαίνια της πρώτης ΔΕΘ πραγματοποιήθηκαν το πρωί της Κυριακής 3 Οκτωβρίου 1926, στο Πεδίο του Άρεως, λίγα μέτρα από τη σημερινή θέση της Έκθεσης.
Στην πρώτη διοργάνωση συμμετείχαν περισσότεροι από 600 εκθέτες, ενώ οι επισκέπτες έφτασαν τους 150.000 – αριθμός εντυπωσιακός για μια πόλη που τότε δεν ξεπερνούσε τους 180.000 κατοίκους. Η έκταση των εγκαταστάσεων ήταν περίπου 7.000 τ.μ.
Στις επόμενες προπολεμικές διοργανώσεις το πρόγραμμα δεν περιοριζόταν στα εμπορικά περίπτερα. Το κοινό έβλεπε επιδείξεις όπως το «φλεγόμενο αερόστατο», τον «άνθρωπο-κανόνι», ακόμη και μια εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας. Στην 3η ΔΕΘ περιηγήθηκε για πρώτη φορά στους χώρους της Έλληνας πρωθυπουργός, ο Ελευθέριος Βενιζέλος.
Το 1940 οι εκθέτες δεν πρόλαβαν να πάρουν τα εκθέματά τους
Η Έκθεση παρέμεινε στο Πεδίο του Άρεως μέχρι το 1939. Το 1940 μεταφέρθηκε στον μεγαλύτερο χώρο όπου λειτουργεί μέχρι σήμερα.
Η 15η ΔΕΘ ήταν η τελευταία προπολεμική. Σε αυτήν συμμετείχαν επίσημα η Γερμανία, η Γιουγκοσλαβία, η Βουλγαρία και η Τουρκία. Λίγες ημέρες μετά το τέλος της κηρύχθηκε ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος και αρκετοί εκθέτες δεν πρόλαβαν να απομακρύνουν ούτε τα εκθέματά τους.
Στη διάρκεια της Κατοχής, τα κτήρια της ΔΕΘ χρησιμοποιήθηκαν από τους Γερμανούς ως αποθήκες. Ακολούθησε μια δεκαετία χωρίς διοργάνωση, εξαιτίας του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και του Εμφυλίου.
Η Έκθεση επέστρεψε το 1951 και η ανταπόκριση του κόσμου ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
Από τη ΔΕΘ εξέπεμψε ο πρώτος τηλεοπτικός σταθμός στην Ελλάδα
Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 η ΔΕΘ έγινε μια πραγματική βιτρίνα του μέλλοντος. Μέσα στο ψυχροπολεμικό κλίμα, οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση χρησιμοποιούσαν τα περίπτερά τους για να παρουσιάσουν τα επιτεύγματά τους, ιδιαίτερα στον τομέα της διαστημικής τεχνολογίας.
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1960, το βράδυ των εγκαινίων της 25ης ΔΕΘ, άρχισε να λειτουργεί στις εγκαταστάσεις της Έκθεσης ο πρώτος πειραματικός τηλεοπτικός σταθμός στην Ελλάδα, με μέριμνα της ΔΕΗ.
Το πρόγραμμα μεταδιδόταν κάθε βράδυ από τις 19:30 έως τις 22:00. Περίπου 100 τηλεοπτικές συσκευές είχαν τοποθετηθεί στη ΔΕΘ και σε κεντρικά σημεία της Θεσσαλονίκης, όπου συγκεντρώνονταν πλήθη για να γνωρίσουν το καινούργιο μέσο. Ήταν η πρώτη δοκιμή, έξι χρόνια πριν από την επίσημη έναρξη της ελληνικής τηλεόρασης.
Το ακατάρριπτο ρεκόρ των 1.634.542 επισκεπτών
Από το 1951 έως το 1966 οι επισκέπτες της ΔΕΘ τριπλασιάστηκαν. Το 1966 πέρασαν από τις πύλες της 1.634.542 άνθρωποι, αριθμός που παραμένει μέχρι σήμερα το απόλυτο ρεκόρ επισκεψιμότητας.
Το μέγεθος γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακό αν αναλογιστεί κανείς ότι η Θεσσαλονίκη είχε τότε περίπου 300.000 κατοίκους. Δηλαδή, οι επισκέπτες της ΔΕΘ ήταν περισσότεροι από πέντε φορές τον πληθυσμό της πόλης.
Την ίδια περίοδο κατασκευάστηκε το Αλεξάνδρειο Μέλαθρο, γνωστό ως Παλέ ντε Σπορ, ενώ το 1969 προστέθηκε στο τοπίο της Θεσσαλονίκης ο Πύργος του ΟΤΕ, ύψους 65 μέτρων.
Ο φραπές, το ράλι και ο ελληνικός κινηματογράφος
Η ΔΕΘ συνδέθηκε και με στιγμές που πέρασαν στη σύγχρονη ελληνική καθημερινότητα. Η πιο χαρακτηριστική είναι η «γέννηση» του φραπέ στην 22η διοργάνωση, το 1957.
Το 1965 πραγματοποιήθηκε το πρώτο Ράλι ΔΕΘ, ενώ η Έκθεση είχε ήδη γίνει αγαπημένο σκηνικό του ελληνικού κινηματογράφου. Στους χώρους της γυρίστηκαν σκηνές από ταινίες όπως το Κάτι να καίει του Γιάννη Δαλιανίδη και ο Ανακατωσούρας του Γρηγόρη Γρηγορίου.
Πολιτικές ομιλίες, περίπτερα, λούνα παρκ, συναυλίες και επιδείξεις συνέθεσαν σταδιακά ένα γεγονός πολύ μεγαλύτερο από μια εμπορική έκθεση.
Από το περίπτερο της Κύπρου στις τελευταίες συναλλαγές με δραχμή
Το 1974, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το κυπριακό περίπτερο μετατράπηκε σε χώρο προσκυνήματος και συμπαράστασης για τους Θεσσαλονικείς.
Το 2001, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ, το αμερικανικό περίπτερο έκλεισε προσωρινά και επαναλειτούργησε τρεις ημέρες αργότερα με αυξημένα μέτρα ασφαλείας. Η ίδια διοργάνωση ήταν και η τελευταία στην οποία πραγματοποιήθηκαν συναλλαγές με τη δραχμή.
Το 2020, εξαιτίας της πανδημίας του κορονοϊού, η ΔΕΘ δεν πραγματοποιήθηκε και αντικαταστάθηκε από το «Thessaloniki Helexpo Forum». Επέστρεψε το 2021, με αυστηρά υγειονομικά μέτρα.
Η Ιαπωνία παίρνει τη σκυτάλη στην επετειακή ΔΕΘ
Στην 90ή ΔΕΘ η Ιαπωνία θα αναπτύξει τη συμμετοχή της στο περίπτερο 13, παρουσιάζοντας εταιρείες και φορείς από τους κλάδους της τεχνολογίας, της καινοτομίας, του τουρισμού, της αυτοκίνησης, της ενέργειας και της Υγείας.
Η παρουσία της βασίζεται στη φιλοσοφία «Takumi», η οποία παραπέμπει στον τεχνίτη, στη δεξιοτεχνία και στην αφοσίωση στην τελειοποίηση μιας τέχνης.
Έναν αιώνα μετά το πρώτο της άνοιγμα, η ΔΕΘ εξακολουθεί να επιχειρεί αυτό που έκανε από το 1926: να συγκεντρώνει σε λίγα τετραγωνικά μέτρα τις αλλαγές, τις αντιθέσεις και τις προσδοκίες μιας ολόκληρης εποχής.
