Η σημερινή υποδοχή της εικόνας της Παναγίας Γουμερά και του ιστορικού Ευαγγελίου της ομώνυμης μονής στο ναό Αγίων Πάντων Καλλιθέας δεν αποτελεί απλώς ένα εκκλησιαστικό γεγονός. Για χιλιάδες Πόντιους και απογόνους προσφύγων είναι μια συνάντηση με ένα κομμάτι της ιστορίας τους, καθώς πρόκειται για δύο από τα ελάχιστα κειμήλια που κατάφεραν να διασωθούν από την ιστορική μονή στον Πόντο και να φτάσουν σώα στην Ελλάδα μετά τον ξεριζωμό.
Η Παναγία Γουμερά υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μονές της εκκλησιαστικής επαρχίας Χαλδίας. Βρισκόταν απέναντι από την Τσίτη, στην περιοχή της Αργυρούπολης, χτισμένη σε μια απόκρημνη πλαγιά πάνω από το ομώνυμο ποτάμι.
Για αιώνες αποτέλεσε θρησκευτικό, πνευματικό και εκπαιδευτικό κέντρο για τους Έλληνες της περιοχής, ενώ η φήμη της ξεπερνούσε τα όρια της Χαλδίας. Η πανήγυρή της συγκέντρωνε πλήθη προσκυνητών από ολόκληρο τον Πόντο και η μονή ήταν γνωστή σε όλους ως «ση Τσίτες την Παναΐαν».
Η εικόνα της Παναγίας Γουμερά κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη των Ποντίων. Πρόκειται για φορητή εικόνα της Θεοτόκου, η οποία διασώθηκε από τους πρόσφυγες. Σήμερα φυλάσσεται στη νέα Μονή Παναγίας Γουμερά στη Μακρυνίτσα Σερρών, η οποία ιδρύθηκε ακριβώς για να συνεχίσει την πνευματική παρακαταθήκη του ιστορικού μοναστηριού του Πόντου.
Η αξία της εικόνας δεν βρίσκεται μόνο στην παλαιότητά της. Είναι ένα από τα ελάχιστα αντικείμενα που συνδέουν άμεσα τους σημερινούς Πόντιους με τον τόπο όπου επί αιώνες χτυπούσε η καρδιά της Γουμεράς. Όταν οι πρόσφυγες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα χωριά και τα μοναστήρια τους, δεν μπόρεσαν να πάρουν μαζί τους βιβλιοθήκες, αρχεία ή κτήια. Κατάφεραν όμως να σώσουν ορισμένα ιερά κειμήλια, τα οποία έγιναν οι πιο πολύτιμοι φορείς της μνήμης τους.
Εξίσου σημαντική είναι η ιστορία του Ευαγγελίου που συνοδεύει την εικόνα. Η μονή διέθετε κάποτε πλούσια βιβλιοθήκη με χειρόγραφα, εκκλησιαστικά βιβλία και σπάνια κείμενα. Τίποτα σχεδόν δεν σώθηκε. Ανάμεσα στα μεγαλύτερα κειμήλιά της ήταν ένα χειρόγραφο Ευαγγέλιο του 15ου αιώνα, το οποίο χάθηκε κατά την ταραγμένη περίοδο των πολέμων και των διωγμών.
Σώθηκε όμως ένα δεύτερο Ευαγγέλιο, του 18ου αιώνα, γραμμένο σε μεμβράνη και δωρεά Πατριάρχη Ιεροσολύμων προς τη μονή.
Για χρόνια φυλασσόταν στην Αδελφότητα Ποντίων Καλλιθέας, πριν παραδοθεί στη Μητρόπολη Σιδηροκάστρου και στη συνέχεια στη νέα Μονή Παναγίας Γουμερά, όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα και εκτίθεται σε μεγάλες εορτές και προσκυνήματα.
Η έλευση των δύο αυτών κειμηλίων στην Καλλιθέα αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς η περιοχή υπήρξε ένας από τους τόπους εγκατάστασης χιλιάδων προσφύγων από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Άλλωστε φέτος οι Άγιοι Πάντες γιορτάζουν τα 100 χρόνια τους – θα παραμείνουν στον καθεδρικό ναό έως τις 9 Ιουνίου, ενώ την Κυριακή μετά την περιφορά θα ακολουθήσει εκδήλωση με ποντιακούς χορούς.
