Σε μια από τις πιο κρίσιμες –και πιο αδιαφανείς– διαπραγματεύσεις των τελευταίων ετών φαίνεται πως έχουν μπει Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν, με την Τεχεράνη να ανακοινώνει ότι εξασφάλισε ένα αρχικό, ανεπίσημο πλαίσιο για τη σύνταξη μνημονίου συνεννόησης με την Ουάσινγκτον.
Η εξέλιξη έρχεται λίγες μόλις ώρες μετά τη δήλωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ότι συμφωνία «μπορεί να υπάρξει μέσα σε λίγες ημέρες», αλλά και εν μέσω νέων αμερικανικών επιθέσεων στο νότιο Ιράν, τις οποίες η Ουάσινγκτον χαρακτηρίζει «αμυντικές».
Το παρασκήνιο είναι εξαιρετικά πυκνό: πόλεμος, αποκλεισμοί, πυρηνικά, πετρέλαιο, το Ισραήλ, ο Λίβανος και –πάνω απ’ όλα– τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Τι προβλέπει το σχέδιο συμφωνίας
Σύμφωνα με όσα μετέδωσε η κρατική τηλεόραση του Ιράν, το αρχικό πλαίσιο προβλέπει:
• Αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ στα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.
• Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού κατά του Ιράν.
• Απόσυρση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιφέρεια γύρω από το Ιράν.
• Διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά από το Ιράν σε συνεργασία με το Ομάν.
• Πιθανή επικύρωση της συμφωνίας μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, εφόσον υπάρξει τελική συμφωνία εντός 60 ημερών.
Η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει πάντως ότι δεν πρόκειται να εφαρμόσει τίποτα χωρίς «έμπρακτη επαλήθευση», δείχνοντας πως το επίπεδο δυσπιστίας παραμένει τεράστιο.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι το «κλειδί»
Στην πραγματικότητα, σχεδόν όλα περιστρέφονται γύρω από το Ορμούζ.
Τα Στενά θεωρούνται μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται τεράστιο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Για το Ιράν, ο έλεγχος της περιοχής είναι βασικός μοχλός πίεσης. Για τις ΗΠΑ, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα είναι στρατηγική «κόκκινη γραμμή».
Το πιθανό άνοιγμα των Στενών με αντάλλαγμα την άρση του αποκλεισμού θεωρείται η πρώτη –και πιο άμεση– αποκλιμάκωση μετά τον πόλεμο που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου.
Τι έχει συμφωνηθεί μέχρι τώρα
Παρότι οι δύο πλευρές εμφανίζονται επιφυλακτικές, υπάρχουν σημεία στα οποία φαίνεται να υπάρχει πρόοδος:
• Τερματισμός των εχθροπραξιών.
• Προσωρινό πλαίσιο ασφαλούς ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.
• Σταδιακή οικονομική ανακούφιση του Ιράν.
• Συζητήσεις για αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
• Πιθανή απομάκρυνση ή περιορισμός αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αμερικανός αξιωματούχος φέρεται μάλιστα να υποστήριξε ότι η Τεχεράνη αποδέχθηκε «επί της αρχής» να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ και να περιορίσει το πυρηνικό της απόθεμα.
Το μεγάλο αγκάθι: Τα πυρηνικά
Εδώ βρίσκεται και η πιο δύσκολη εξίσωση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι το Ιράν βρίσκεται πολύ κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Η Τεχεράνη το αρνείται κατηγορηματικά, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Το βασικό πρόβλημα αφορά:
• το βαθμό εμπλουτισμού του ουρανίου,
• τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου υλικού,
• τις προηγμένες φυγοκεντρικές εγκαταστάσεις,
• αλλά και το πόσο θα «παγώσει» το πυρηνικό πρόγραμμα.
Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, εξετάζεται ακόμη και σενάριο κατά το οποίο μέρος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου θα μετατραπεί σε ουράνιο 5% σε φιλική χώρα και θα επιστραφεί στο Ιράν.
Ωστόσο, προς το παρόν, η Τεχεράνη επιμένει ότι το αρχικό μνημόνιο δεν περιλαμβάνει δεσμεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι και το Ισραήλ
Ένα ακόμη τεράστιο πεδίο σύγκρουσης αφορά το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι ΗΠΑ ζητούν εδώ και καιρό περιορισμό του βεληνεκούς των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων ώστε να μην μπορούν να πλήξουν το Ισραήλ. Η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε τέτοια συζήτηση, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για δικαίωμα αυτοάμυνας.
Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκεται και ο πόλεμος στον Λίβανο, με πληροφορίες να αναφέρουν ότι το πιθανό πλαίσιο συμφωνίας προβλέπει αποκλιμάκωση «σε όλα τα μέτωπα».
Η σκιά της συμφωνίας του 2015
Πίσω από τις σημερινές συνομιλίες βρίσκεται διαρκώς η σκιά της διεθνούς πυρηνικής συμφωνίας του 2015, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ εγκατέλειψε κατά την πρώτη του θητεία.
Παρόλο που ο Αμερικανός πρόεδρος με διαδοχικές αναρτήσεις «ακύρωσε» τον Μπαράκ Ομπάμα και τη συμφωνία που υπέγραψε, ως τη «χειρότερη όλων των εποχών», αναλυτές σημειώνουν ότι η Ουάσινγκτον μοιάζει τώρα να επιστρέφει –έστω καθυστερημένα– σε μια αντίστοιχη λογική, έπειτα από έναν πόλεμο που κόστισε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, προκάλεσε αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία και άλλαξε δραματικά τους συσχετισμούς στη Μέση Ανατολή.
