Δεν μετράμε πια απλώς τον χρόνο που περνάμε μπροστά από μια οθόνη – τον ζούμε. Η καθημερινότητα έχει μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό στο ψηφιακό περιβάλλον, με τον μέσο άνθρωπο να βρίσκεται σχεδόν επτά ώρες την ημέρα online και να αφιερώνει πέντε φορές περισσότερο χρόνο στα social media απ’ ό,τι στις πραγματικές κοινωνικές επαφές.
Σε βάθος ζωής, αυτή η συνήθεια μεταφράζεται σε πέντε χρόνια και τέσσερις μήνες μέσα σε feeds, ειδοποιήσεις και ατελείωτο scrolling, χρόνος που –σύμφωνα με ανάλυση της Bank of America– θα αρκούσε ακόμη και για 32 ταξίδια προς τη Σελήνη και πίσω.
Στις ΗΠΑ, μάλιστα, ο μέσος ενήλικας εκτιμάται ότι θα περάσει συνολικά 44 χρόνια της ζωής του μπροστά σε οθόνες.
Η μελέτη «Tech care of yourself – Future Wellness Primer» περιγράφει με σαφήνεια τη διττή φύση της τεχνολογίας.
Από τη μία πλευρά, αποτελεί καταλύτη για την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την καθημερινή διευκόλυνση.
Από την άλλη, η υπερβολική χρήση της συνδέεται όλο και πιο έντονα με σωματικές, ψυχικές και κοινωνικές επιβαρύνσεις, από τη μοναξιά και το άγχος έως την παχυσαρκία, τη μυωπία και την κατάθλιψη. Το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα αυτών των επιπτώσεων εκτιμάται στα 7 τρισ. δολάρια ετησίως, δηλαδή περίπου στο 6% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Η διείσδυση της τεχνολογίας είναι πλέον σχεδόν καθολική. Σύμφωνα με την έκθεση, το 66% των ανθρώπων παγκοσμίως χρησιμοποιεί ήδη τεχνητή νοημοσύνη σε τακτική βάση, ενώ σχεδόν 1,8 δισεκατομμύρια έχουν δοκιμάσει εργαλεία AI.
Την ίδια ώρα, η νέα ψηφιακή πραγματικότητα συνοδεύεται και από νέες απειλές, όπως η εκρηκτική αύξηση των deepfakes, που πολλαπλασιάστηκαν κατά 500 φορές την περίοδο 2018-2024.
Οι επιπτώσεις στο σώμα
Η επίδραση της υπερέκθεσης στην οθόνη δεν είναι αφηρημένη – είναι απολύτως μετρήσιμη. Όταν το κεφάλι γέρνει προς τα εμπρός σε γωνία 60 μοιρών, το φορτίο στον αυχένα γίνεται έξι φορές μεγαλύτερο, σαν να κουβαλά κανείς ένα παιδί οκτώ ετών για σχεδόν 50 ώρες την εβδομάδα.
Την ίδια στιγμή, το ανοιγοκλείσιμο των ματιών μειώνεται περίπου στο ένα τρίτο, πέφτοντας σε μόλις πέντε φορές ανά λεπτό, κάτι που επιβαρύνει σημαντικά την όραση.
Στο ίδιο κάδρο, η καθιστική ζωή που συνοδεύει την ψηφιακή καθημερινότητα ενισχύει τον κίνδυνο παχυσαρκίας, με τις σχετικές οικονομικές επιπτώσεις να εκτιμάται ότι έως το 2035 θα ξεπεράσουν ακόμη και το σημερινό ΑΕΠ της Ιαπωνίας.
Μόνιμη υπερδιέγερση και μοναξιά
Οι συνέπειες όμως δεν περιορίζονται στο σώμα. Σε ψυχολογικό επίπεδο, η συνεχής ροή από notifications, emails, ειδήσεις και μηνύματα δημιουργεί ένα περιβάλλον μόνιμης υπερδιέγερσης. Η προσοχή διασπάται, η γνωστική κόπωση αυξάνεται και, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, μπορεί να χρειαστούν έως και 23 λεπτά για να επανέλθει πλήρως η συγκέντρωση έπειτα από μία μόνο διακοπή.
Στις ΗΠΑ, το 44% των εφήβων δηλώνει ότι η απουσία κινητού τηλεφώνου τούς προκαλεί άγχος.
Εξίσου ανησυχητική είναι και η κοινωνική διάσταση. Η μοναξιά, όπως επισημαίνεται, εμφανίζεται πλέον με συχνότητα αντίστοιχη με εκείνη της παχυσαρκίας και του διαβήτη, ενώ η κοινωνική αποσύνδεση έχει επιπτώσεις στην υγεία συγκρίσιμες με το κάπνισμα έως και 15 τσιγάρων ημερησίως.
Το ποσοστό των ενηλίκων στις ΗΠΑ που δηλώνουν ότι δεν έχουν στενούς φίλους έχει τετραπλασιαστεί από το 1990, ενώ η γενιά Ζ εμφανίζει τα υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, δεν είναι τυχαίο ότι αυξάνονται ραγδαία και οι ψηφιακές εφαρμογές που επιχειρούν να καλύψουν αυτό το κενό. Οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που λειτουργούν ως companions έχουν αυξηθεί επτά φορές μέσα σε τρία χρόνια, ενώ βασική χρήση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης το 2025 εμφανίζεται να είναι η θεραπεία και η συντροφικότητα.
Η οικονομία της ευεξίας
Σε απάντηση σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η έννοια του wellness αποκτά όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα. Σύμφωνα με την έκθεση, η ευεξία δεν αφορά απλώς την απουσία ασθένειας, αλλά την ενεργή επιδίωξη ενός τρόπου ζωής που στηρίζει τη συνολική υγεία – σωματική, νοητική, συναισθηματική, κοινωνική, πνευματική, επαγγελματική, οικονομική και περιβαλλοντική.
Δεν πρόκειται μόνο για πολιτισμική τάση, αλλά και για μία από τις μεγαλύτερες αγορές στον κόσμο.
Η οικονομία της ευεξίας έχει ήδη φτάσει τα 7 τρισ. δολάρια και εκτιμάται ότι θα αγγίξει τα 10 τρισ. έως το 2029, ξεπερνώντας ήδη κλάδους όπως η πληροφορική και η φαρμακοβιομηχανία. Στο πεδίο αυτό εντάσσονται η προσωπική φροντίδα, η υγιεινή διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, ο τουρισμός ευεξίας και η ψυχική υγεία.
Η Bank of America εντοπίζει τρεις βασικούς άξονες ανάπτυξης:
• δραστηριότητες που ενισχύουν την κοινωνική σύνδεση,
• τεχνολογικές λύσεις ευεξίας και
• ατομικές επιλογές που σχετίζονται με τη διατροφή, την άσκηση και τη φροντίδα του εαυτού.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η έννοια της ψηφιακής αποτοξίνωσης, δηλαδή της συνειδητής μείωσης της χρήσης τεχνολογίας ώστε να περιοριστεί η πίεση της συνεχούς συνδεσιμότητας.
Η τεχνολογία ευεξίας
Φορέσιμες συσκευές, εφαρμογές AI και ψηφιακές πλατφόρμες επιτρέπουν την παρακολούθηση του καρδιακού ρυθμού, του ύπνου και της φυσικής δραστηριότητας, προσφέροντας πιο εξατομικευμένη διαχείριση της υγείας. Ήδη, το 31% των χρηστών χρησιμοποιεί γενετική τεχνητή νοημοσύνη για συμβουλές ευεξίας και το 24% για υποστήριξη ψυχικής υγείας.
Η ανάπτυξη αυτών των υπηρεσιών συνδέεται άμεσα και με τα κενά στα συστήματα υγείας.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, υπάρχουν 92% λιγότεροι επαγγελματίες ψυχικής υγείας σε σχέση με τους γιατρούς, ενώ μεγάλος αριθμός ασθενών παραμένει χωρίς την απαραίτητη φροντίδα. Οι ψηφιακές υπηρεσίες –όπως η εικονική θεραπεία και οι ψηφιακές θεραπευτικές εφαρμογές– επιχειρούν να καλύψουν μέρος αυτού του κενού, μειώνοντας εμπόδια όπως το κόστος και η απόσταση.
Την ίδια ώρα, η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας ενισχύεται διαρκώς. Η έκθεση εκτιμά ότι κάθε άνθρωπος θα παράγει μέσα στη ζωή του δεδομένα που αντιστοιχούν σε 300 εκατομμύρια βιβλία, ανοίγοντας νέους δρόμους για την πρόληψη, τη διάγνωση και την παρακολούθηση της υγείας.
Στο ίδιο τεχνολογικό οικοσύστημα εντάσσονται και τα ανθρωποειδή ρομπότ, τα οποία αναμένεται να χρησιμοποιηθούν όλο και περισσότερο στην εκπαίδευση, την εξυπηρέτηση, τη φροντίδα και ακόμη και τη συντροφικότητα, με τις προβλέψεις να μιλούν για έως και 3 δισεκατομμύρια μονάδες παγκοσμίως έως το 2060.
