Με τη συμμετοχή των αδελφών Τσαχουρίδη συνεχίστηκε την Πέμπτη 2 Απριλίου το Σπουδαστήριο Ποντιακής Ιστορίας και Πολιτισμού της Ένωσης Ποντίων Μελισσίων, με αντικείμενο την ποντιακή μουσική. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της Ένωσης και εντάσσεται στον κύκλο των σεμιναρίων που θα ολοκληρωθούν στις 20 Ιουνίου.
Τα σεμινάρια καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων, από την ιστορία και την παιδεία έως τη γλώσσα και τη γαστρονομία του Πόντου.
Το υπόλοιπο πρόγραμμα έχει ως εξής:
Απρίλιος
• 24 Απριλίου – Μαρτυρίες περιηγητριών σε Μικρά Ασία και Πόντο – Η παιδεία στον Πόντο.
• 25 Απριλίου – Οι άγιοι του Πόντου, τα μοναστήρια και η εξόντωση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Μάιος
• 8 Μαΐου – Το θέατρο και ο Τύπος στον Πόντο και στη Ρωσία.
• 22 Μαΐου – Η διατροφική αξία της ποντιακής διατροφής.
• 23 Μαΐου – Η γαστρονομία του Πόντου – αρχαίες και βυζαντινές ρίζες.
Ιούνιος
• 5 Ιουνίου – Η ποντιακή διάλεκτος.
• 6 Ιουνίου – Τα μεταλλεία του Πόντου και η οικονομική ανάπτυξη της περιοχής – Η συμβολή των Ποντίων προσφύγων στην ανάπτυξη της Ελλάδας.
• 20 Ιουνίου – Το ποντιακό ζήτημα σήμερα – συμπεράσματα των σεμιναρίων και τελετή λήξης.
Η ομιλία των αδελφών Τσαχουρίδη είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον Μάιο, ωστόσο μεταφέρθηκε στις αρχές Απριλίου.
Η φωνή, η γλώσσα και το «γιατί τραγουδά ο Πόντιος αλλιώς»
Το λόγο πήρε πρώτος ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης, εστιάζοντας στη φωνή ως βιολογικό αλλά και πολιτισμικό φαινόμενο.
Όπως ανέφερε, η φωνή διαμορφώνεται από το βίωμα και τη γλώσσα, πέρα από τα κοινά ανατομικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων. Εξήγησε τους βασικούς μηχανισμούς παραγωγής της (αναπνοή, λάρυγγας, άρθρωση), σημειώνοντας ότι πρόκειται για «ένα μουσικό όργανο που ζει μέσα στο σώμα».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ρόλο της ελληνικής γλώσσας και της ποντιακής διαλέκτου, υποστηρίζοντας ότι το ηχητικό τους περιβάλλον καθορίζει το φωνητικό αποτέλεσμα από μικρή ηλικία, εξηγώντας τις διαφοροποιήσεις μεταξύ μουσικών παραδόσεων.
Η περίπτωση του Χρύσανθου Θεοδωρίδη
Σημαντικό μέρος της εισήγησης αφιερώθηκε στον Χρύσανθο Θεοδωρίδη, τον οποίο χαρακτήρισε «παγκόσμιο φωνητικό φαινόμενο».
Αναφερόμενος στην τεχνική του, σημείωσε ότι η τοποθέτηση της φωνής στο πίσω μέρος του στόματος επέτρεπε μεγάλη ταχύτητα στους λαρυγγισμούς, ενώ διέθετε και εκτεταμένη φωνητική έκταση.
Διευκρίνισε επίσης ότι οι διαφοροποιήσεις στη φωνή του στα τελευταία χρόνια της ζωής του συνδέονται με τη φυσική φθορά, τονίζοντας ότι «δεν έκανε κάτι διαφορετικό, απλώς άλλαξε το σώμα».
Παράλληλα, αποκάλυψε ότι ετοιμάζει ντοκιμαντέρ βασισμένο σε συνέντευξη που είχε λάβει λίγο πριν τον θάνατο του τραγουδιστή.
Προφορική παράδοση και εκπαίδευση
Ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της προφορικής παράδοσης, επισημαίνοντας ότι στην ποντιακή μουσική η δημιουργία είναι ανώνυμη και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Πρότεινε ένα μοντέλο διδασκαλίας που περιλαμβάνει:
• καταγραφή και επιλογή υλικού,
• κατηγοριοποίηση ανά βαθμίδα εκπαίδευσης,
• συνδυασμό επιστημονικής μελέτης και βιωματικής μάθησης.
Ταυτόχρονα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο «σχολειοποίησης», σημειώνοντας ότι «ό,τι σχολειοποιείται, κινδυνεύει να μουσειοποιηθεί».
Η ποντιακή λύρα και η εξέλιξή της
Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο Ματθαίος Τσαχουρίδης, εστιάζοντας στην ποντιακή λύρα και τα χαρακτηριστικά της.
Όπως ανέφερε, η μουσική της βασίζεται στην πολυφωνία και τις παράλληλες τέταρτες, ενώ συνέδεσε τη δομή της με τα αρχαιοελληνικά τετράχορδα. Τόνισε επίσης ότι η κατασκευή και το κούρδισμα του οργάνου υποδεικνύουν τη δυτικοευρωπαϊκή μουσική του συγγένεια.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Γώγο Πετρίδη, τον οποίο χαρακτήρισε «πατριάρχη της ποντιακής λύρας», σημειώνοντας ότι εισήγαγε:
• δομή στο μουσικό κομμάτι (εισαγωγή, ανάπτυξη, φινάλε),
• νέες τεχνικές εκτέλεσης,
• άνοιγμα σε διαφορετικά ρεπερτόρια.
«Η λύρα πρέπει να ανοίξει τα φτερά της»
Ο Ματθαίος Τσαχουρίδης υπογράμμισε ότι στόχος του είναι η ποντιακή λύρα να αποκτήσει παγκόσμια παρουσία, μέσα από διάλογο με άλλα μουσικά είδη.
Όπως ανέφερε, η μουσική μπορεί να εξελιχθεί χωρίς να χάνει την ταυτότητά της, ενώ αναφέρθηκε και σε συνεργασίες με καλλιτέχνες από διαφορετικά μουσικά πεδία.
Απαντώντας σε ερώτηση για την τουρκική kemençe, σημείωσε ότι πρόκειται για το ίδιο όργανο, αλλά με διαφορετικές τεχνικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις.
Η σχέση με το κοινό και οι νέες γενιές
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης με το κοινό, τέθηκαν ζητήματα όπως η χρήση μικτών γλωσσικών μορφών στα τραγούδια.
Ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης σημείωσε ότι πρόκειται για φαινόμενο εξέλιξης, προσθέτοντας ότι η νέα γενιά δημιουργεί «νεοποντιακή μουσική» που στηρίζεται στις ρίζες.
Έγινε επίσης αναφορά στη θεσμική αναγνώριση της ποντιακής λύρας, καθώς πλέον διδάσκεται σε μουσικά σχολεία και συνοδεύεται από επίσημους τίτλους σπουδών.
