Μαθαίνω ποντιακά: Το ρήμα νεράσκουμαι και μια …αρχαία παρεξήγηση

Το ρήμα νεράσκουμαι της ποντιακής διαλέκτου (όπως και τα παράγωγά του¹) είναι γνωστό σε πολλούς και σημαίνει αποστρέφομαι, σιχαίνομαι, αηδιάζω. Για την ετυμολόγησή του, ο Άνθιμος Παπαδόπουλος γράφει: «Από την πρόθεση ανά και το ρήμα εράσκομαι».

Κάποιοι διαφωνούν με αυτό, καθώς το «εράσκομαι» είναι ο παθητικός τύπος του «ερώ», δηλαδή «αγαπώ» (λένε αυτοί που διαφωνούν).

Αυτοί όμως που διαφωνούν, μάλλον δεν ανέτρεξαν στην παραπομπή που δίνει ο ίδιος ο Ανθ. Παπαδόπουλος («πβ. εράσκομαι», λέει), όπου βρίσκουμε το εξής: «Εράσκομαι: από το αρχ. εράω = ρίπτω έξω, χύνω». Και πράγματι, ανατρέχοντας στο πολύτομο (και πολύτιμο) Λεξικόν όλης της ελληνικής γλώσσης του Δ. Δημητράκου, η δεύτερη σημασία του «εράω / ερώ» είναι αυτή ακριβώς: «εκχύω». Και από αυτήν προκύπτει και το «έραμα», δηλαδή ο …αρχαιοελληνικός εμετός, και φυσικά και το νεοελληνικό ρήμα «ξερνώ».

Άρα, μάλλον κάπου είχε δίκιο ο σπουδαίος Πόντιος αρχιμανδρίτης, φιλόλογος και λεξικογράφος, ο οποίος παραθέτει κι ένα ωραίο ποντιακό αίνιγμα,

’Κί θέλτς με, νεράσκεσαι με, και πάντ’ έρχεσαι ελέπ’ς με
^{[απ.: το αποχωρητήριο]}

αλλά και την παροιμία:

Ας τον Γιώργην ενεράστα και τον Αγιγιώργην.
^{[εξαιτίας ανθρώπου τον οποίο αποστρεφόμαστε, σιχαινόμαστε και τον συγγενή του]}

_____
1. Ερασία: Εμετός, ξέρασμα. Νερασία ή νεραξία: Αηδία, σιχασιά, πράγμα σιχαμένο, άνθρωπος σιχαμένος.