Ο Γιώργος Κουμαρίδης ανασύρει τη μοναδική ιστορία του Δανιήλ Μπαρνεστάιν από το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ) Θεσσαλονίκης. Αν και δεν υπάρχει γραπτή μαρτυρία για το πώς βρέθηκε από τη Σαμψούντα στην Ελλάδα, ο ίδιος αυτοπροσδιορίστηκε «πρόσφυξ Πόντιος, ισραηλίτης το θρήσκευμα».
Γράφει ο Γιώργος Κουμαρίδης:
Ελληνόφωνοι (πολλοί με μόνη διάλεκτο τα ποντιακά), τουρκόφωνοι και ρωσόφωνοι χριστιανοί (οι τελευταίοι ήρθαν λίγο νωρίτερα), άλλοι περισσότερο θεοσεβούμενοι και άλλοι λιγότερο, τουρκόφωνοι, σλαβόφωνοι, βλαχόφωνοι, ελληνόφωνοι και αλβανόφωνοι μουσουλμάνοι, μπεκτασήδες και μη, όλοι και όλες τους ανεξάρτητα από τη θρησκεία, ορεινοί και πεδινοί, πλούσιοι και φτωχοί, αστοί και χωρικοί, από διαφορετικά μέρη σε διαφορετικά μέρη.
Ο πόλεμος στη μικρασιατική χερσόνησο και η επακόλουθη ανταλλαγή πληθυσμών. Ένας κόσμος ανάκατος που ανακατεύτηκε ξανά με προορισμό όμως τώρα την ταύτιση με το μία γλώσσα, μία θρησκεία, ένα έθνος.
Ανάμεσα στους παραπάνω και μία ιδιαίτερη κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Οι ντονμέ, μια εθνοτική ομάδα (εξισλαμισθέντες εβραίοι) που ως μουσουλμάνοι εντάχθηκαν στην ανταλλαγή, αν και πολλοί εξ αυτών γνωρίζουμε ότι επιθυμούσαν να παραμείνουν στην Ελλάδα. Έκβαση που μάλλον αποδείχθηκε σωτήρια, δεδομένου του μεγέθους της εξόντωσης των Θεσσαλονικιών εβραίων λίγα χρόνια αργότερα από τη ναζιστική εξουσία. Κάποιος όμως φαίνεται ότι ακολούθησε την αντίστροφη πορεία.
Σίγουρα υπήρχαν μειοψηφίες των μειοψηφιών, εξαιρέσεις των εξαιρέσεων, μοναδικές ταυτότητες και απερίγραπτες περιπλανήσεις. Ο καθείς και η καθεμία μία ιστορία. Η συνάντηση όμως με το τεκμήριο που παρουσιάζουμε, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι υπογεγραμμένο (αν και έχει αριθμό πρωτοκόλλου), ακόμη κι αν κάνουμε πολλές υποθέσεις για τους λόγους έκδοσής του, μας έκανε σίγουρα εντύπωση.
Η «Αδελφότης των Αγωνιστών του Πόντου», σωματείον ανεγνωρισμένον, με γραφεία στην οδό Ασκληπιού 11 στην Αθήνα (το σωματείο είχε δραστηριοποιηθεί για την απόδοση σύνταξης στους αγωνιστές του αντάρτικου του Πόντου, τις χήρες και τα ορφανά παιδιά τους), πιστοποιεί την 21 Ιανουαρίου 1941, τρεις μήνες πριν από την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, ότι:
«Ο κομιστής Δανιήλ Μπαρνεστάιν του Σολομώντος ηλικίας τεσσαράκοντα εξ πρόσφυξ Πόντιος, καταγόμενος εκ Αμισού του Πόντου Εκκλησιαστικής Επαρχ. Αμασείας και αφιχθείς ενταύθα μετά την καταστροφήν του 1922, είναι τακτικόν μέλος της Αδελφότητος. Τυγχάνει Ισραηλίτης το θρήσκευμα, Έλλην υπήκοος. Τω παρόν τω εδόθη ίνα τω χρησιμεύση προς εγγραφήν του εις το Δημοτολόγιον».
Ο Δανιήλ από τη Σαμψούντα βρέθηκε στην Ελλάδα. Πώς και γιατί άραγε; Είχε πρόβλημα με τα χαρτιά του; Γιατί σχεδόν 20 χρόνια μετά τον ερχομό του δεν είχε εγγραφεί ακόμα σε κάποιο δημοτολόγιο; Σίγουρα δεν μπορούσε να θεωρηθεί ανταλλάξιμος καθώς η συμφωνία ανταλλαγής αφορούσε τους χριστιανούς και τους μουσουλμάνους. Αυτό όμως δεν τον καθιστούσε λιγότερο πρόσφυγα.
Ελπίζουμε ο Δανιήλ, ο οποίος είχε μάλιστα επώνυμο με γερμανικές ρίζες (ήταν ίσως ασκεναζίμ), να επέζησε της Κατοχής και να μακροημέρευσε, ως «πρόσφυξ, Πόντιος και ισραηλίτης».
