Στο δράμα της προσφυγιάς και του ξεριζωμού που προκάλεσε η μεγαλύτερη τραγωδία του ελληνισμού, η Μικρασιατική Καταστροφή από την οποία συμπληρώνονται 100 χρόνια, θα αφιερώσει όλα τα έργα που θα φιλοτεχνήσει την τρέχουσα χρονιά η Πόντια ζωγράφος Σοφία Αμπερίδου.
Όπως λέει χαρακτηριστικά στο pontosnews.gr, είναι πολύ μεγάλη η ευαισθησία της για τους πρόσφυγες και τα τραγικά γεγονότα που αντιμετώπισαν, και τα οποία θα την αγγίζουν όσο ζει.
«Το 1922 ήταν μία χρονιά καθοριστική για τον ελληνισμό. Αποτέλεσε ορόσημο για όλους, αφού άλλαξε το ρου την ελληνικής Ιστορίας. Η Ελλάδα γέμισε ακόμα περισσότερο με ελληνισμό και ρωμιοσύνη. Έτσι πήρα την απόφαση να περάσω αυτήν τη χρονιά ζωγραφίζοντας θέματα γύρω από τη Μικρασιατική Καταστροφή και το δράμα των προσφύγων», αναφέρει.
Οι πίνακες που θα φιλοτεχνήσει θα παρουσιαστούν σε ομαδική έκθεση που θα διοργανώσει η Μητρόπολη Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς από τις 27 Μαΐου έως τις 10 Ιουνίου στο Remezzo της Καλαμαριάς.
Επίσης, σχεδιάζει μετά το καλοκαίρι να πραγματοποιήσει μία ατομική έκθεση με το ίδιο θέμα, ενώ ένα άλλο μεγάλο σχέδιό της για τη φετινή χρονιά ν’ απευθύνει διεθνές κάλεσμα σε ζωγράφους, προκειμένου να ετοιμάσουν έργα για τον ξεριζωμό. Με αυτά θα διοργανώσει δύο εκθέσεις, μία τον Μάιο και μία τον Σεπτέμβριο υπό την αιγίδα του Δήμου Ελευθερίου-Κορδελιού.
«Ξεκινάω αυτήν την προσπάθεια διότι θέλω να ευαισθητοποιήσω κι άλλους καλλιτέχνες να ασχοληθούν με θέματα γύρω από τον ξεριζωμό και την προσφυγιά. Το κάλεσμα θα απευθύνεται σε άτομα κάθε ηλικίας και οι λεπτομέρειες γύρω από το πρότζεκτ θα ανακοινωθούν άμεσα», τονίζει η Σοφία Αμπερίδου.
Με καταγωγή από την Κερασούντα
Το 1964 στο χωριό Κούκος της Πιερίας γεννήθηκε η ζωγράφος, της οποίας η καταγωγή από τον πατέρα της είναι από την Κερασούντα, ενώ η μητέρα της είναι από τη Μακεδονία.
Μάλιστα, όπως λέει, στην εφηβεία της συνειδητοποίησε ότι η μητέρα της δεν είναι Πόντια. Και αυτό διότι παρόλο που δεν γνώριζε τα ήθη και τα έθιμα του Πόντου, τα έμαθε γρήγορα και τα τηρούσε με ευλάβεια. Μάλιστα, έμαθε και την ποντιακή διάλεκτο πιο καλά από τον Πόντιο σύζυγό της και πατέρα της Σοφίας.
«Το πέτρινο σπίτι στον Κούκο που έχτισε ο παππούς μου ήταν το καταφύγιό μου. Μεγάλωσα σε ένα παραδεισένιο σπίτι με κερασιές, φουντουκιές, μηλιές, με πολλά ζώα, με έναν όμορφο κήπο. Ήταν σαν να ζούσαμε σε παραμύθι εγώ και τα αδέλφια μου», θυμάται.
Ποντιακούς χορούς έμαθε να χορεύει σε γάμους, στο σπίτι ακούγοντας ποντιακή μουσική με την οικογένειά της και βοηθώντας ο ένας τον άλλον, αλλά και στο κέντρο διασκέδασης «Πρόσφυγας» όπου πήγαινε με τα αδέλφια της και τις παρέες της.
Η ενασχόλησή της με τους ποντιακούς συλλόγους ξεκίνησε πριν από 10 χρόνια, όταν γράφτηκε στο Σωματείο «Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτα», στο οποίο διετέλεσε και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου. Επίσης, είναι μέλος και της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.
«Πάντοτε μ’ άρεσε να παρακολουθώ ποντιακές εκδηλώσεις τέχνης και λόγου. Καταλαβαίνω και μπορώ να μιλήσω ποντιακά, καθώς και να διαβάσω. Επίσης για τρία χρόνια παρακολούθησα μαθήματα ποντιακής διαλέκτου και βελτίωσα ακόμα περισσότερο τις γνώσεις μου», λέει η Σοφία Αμπερίδου.
Έφεση στις καλές τέχνες
Στα 14 της η οικογένειά της μετακόμισε στην Κατερίνη. Η Σοφία ήδη είχε πάρει την απόφασή της να σπουδάσει και να ασχοληθεί με τη ζωγραφική. Άλλωστε, την αγαπούσε από μικρή και ένιωθε υπέροχα όταν στο τετράδιο της αντιγραφής έπρεπε για τις ανάγκες του σχολείου να σχεδιάσει κάτι.
Την αγάπη της για τη ζωγραφική –και ιδίως για την αγιογραφία– της την είχε εμφυσήσει και ο δάσκαλός της στο δημοτικό, τα λόγια του οποίου ρουφούσε σαν σφουγγάρι. Την έφεσή της για την αγιογραφία την τροφοδότησε και η οικογένειά της, η οποία έχει ισχυρούς δεσμούς με την ορθόδοξη παράδοση.
Άλλωστε η Σοφία Αμπερίδου είναι εγγονή παπά τον οποίο είχαν σκοτώσει οι Τούρκοι στον Πόντο κατά τα δραματικά γεγονότα της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού.
Θυμάται, επίσης, τις ιστορίες που της έλεγε η Πόντια γιαγιά της, τις οποίες στη συνέχεια απεικόνιζε ζωγραφικά. Η γιαγιά της είχε χάσει στα τραγικά γεγονότα την αδελφή της Σοφία, το όνομα της οποίας πήρε η ζωγράφος.
Στα 17 της παρακολουθούσε μαθήματα ζωγραφικής, μουσικής και κεραμικής σε πολιτιστικά κέντρα του Δήμου Κατερίνης, ενώ μετά από έναν χρόνο ξεκίνησε σπουδές διακόσμησης και ζωγραφικής στη Θεσσαλονίκη.
Μέχρι τα 21 της έκανε σχέδια μόνο στο σπίτι και στα πολιτιστικά κέντρα και στο τέλος του 1985 ξεκίνησε μαθήματα αγιογραφίας στη Μητρόπολη Κατερίνης έχοντας ήδη μελετήσει τον Φώτη Κόντογλου.
Οι ομαδικές και ατομικές εκθέσεις της
Στα 23 της η Σοφία Αμπερίδου παντρεύτηκε και έφυγε από την Κατερίνη. Εγκαταστάθηκε στο Λασίθι όπου συμμετείχε το 1992 στην πρώτη της ομαδική έκθεση ζωγραφικής, στο πολιτιστικό κέντρο «Βιντσέντζος Κορνάρος» της Σητείας. Σε αυτή αρουσίασε αγιογραφίες και πίνακες με τοπία της περιοχής.
«Στόχος μου ήταν να ζήσω στη Θεσσαλονίκη, την οποία είχα ερωτευθεί από τα 16 μου. Η πόλη έχει φανταστική αύρα με τα ρωμαϊκά, βυζαντινά και οθωμανικά στοιχεία της. Άλλωστε είναι και προσφυγομάνα. Ήρθα στη Θεσσαλονίκη το 1994 μετά από ένα μικρό πέρασμα από την Αθήνα όπου δεν μπόρεσα να προσαρμοστώ, και εδώ στέριωσε η ψυχή μου και η τέχνη μου», τονίζει η Σοφία Αμπερίδου.
Στη Θεσσαλονίκη έκανε και την πρώτη της ατομική έκθεση, το 1997 στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα Μερκούρη» του τότε Δήμου Κορδελιού.
«Νομίζω πως η κορυφαία μου ατομική έκθεση ήταν “Το Βλέμμα της Προσφυγιάς”, το 2005 στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο. Από αυτήν στη συνείδηση του κόσμου καθιερώθηκα ως η ζωγράφος που ασχολούμαι με τα ποντιακά θέματα. Αν και άρχισα να ζωγραφίζω θέματα σχετικά με τον Πόντο από το 1998, πρώτη φορά τα παρουσίασα σε έκθεση με αυτό το θέμα», τονίζει η ζωγράφος.
Συνολικά έχει πραγματοποιήσει μέχρι στιγμής 15 ατομικές εκθέσεις σε Κατερίνη, Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Νυμφαίο και αλλού. Επίσης, έχει συμμετάσχει σε 70 ομαδικές εκθέσεις που έγιναν σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας, αλλά και του εξωτερικού (Καναδάς, Σκόπια, Ινδία, Κωνσταντινούπολη, Τραπεζούντα κτλ). Έχει φιλοτεχνήσει περισσότερα από 100 έργα με θέματα που σχετίζονται με τον ξεριζωμό, τα δεινά που πέρασαν οι πρόσφυγες, την αγιογραφία, τη θρησκεία, τη λαογραφία και τον πολιτισμό.
Τα αγαπημένα της έργα
Όπως αναφέρει στο pontosnews.gr η Σοφία Αμπερίδου, τρία είναι τα έργα που αγαπάει περισσότερο από αυτά που έχει ζωγραφίσει: Το «Κάλεσμα της Ποντιακής Μούσας», την «Ωδή Ηρώων» και το «Ομφάλιο της Τραπεζούντας».
Το «Κάλεσμα της Ποντιακής Μούσας» απεικονίζει μία κοπέλα πίσω από την οποία υπάρχουν κάστρα και πάνω σε αυτά βρίσκεται ένας λυράρης με φτερά αγγέλου. Από το λαιμό της κρέμεται ένα κόσμημα που παριστάνει την Αργώ.
Στην «Ωδή Ηρώων» απεικονίζονται έξι άντρες. Ένας από αυτούς κρατάει μία λύρα και έχει τα χέρια του υψωμένα. Από πάνω του υπάρχει το μοναστήρι της Σουμελά και πιο πάνω η Παναγία.
«Πρόκειται για έργο που έκανα πριν πάω για πρώτη φορά στον Πόντο, το 2012. Μετά τις εικόνες που αποκόμισα όταν πήγα εκεί θέλω να το ξανακάνω», εξηγεί η Σοφία Αμπερίδου.
Το «Ομφάλιο της Τραπεζούντας» είναι έργο εμπνευσμένο από ποίημα του Ντίνου Χριστιανόπουλου. «Το ομφάλιο είναι ένας μαρμάρινος δίσκος που βρίσκεται κάτω από τον τρούλο της Αγίας Σοφίας Τραπεζούντας. Μετά τα γεγονότα της Γενοκτονίας βρέθηκε στα χέρια ενός κρυπτοχριστιανού στην Κρώμνη, ο οποίος κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών τον έστειλε στη Θεσσαλονίκη. Στην αρχή τοποθετήθηκε στη Ροτόντα και τώρα βρίσκεται στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης», αναφέρει η ζωγράφος.
Ο πίνακας απεικονίζει μία γυναίκα με λευκό φόρεμα, η οποία αποτελεί την προσωποποίηση της Θεσσαλονίκης. Κάθεται στα κάστρα και έχει στα χέρια της το ομφάλιο. Γύρω της παρουσιάζονται γεγονότα που σχετίζονται με αυτό. «Πρόκειται για έργο αλληγορικό, διότι είμαι επηρεασμένη από την αγιογραφία. Η ζωγραφική είναι μία τέχνη που πρέπει να βλέπεις τα μηνύματα του καλλιτέχνη πίσω από τα πράγματα», σημειώνει.
Το Φεστιβάλ Γυναικών Ζωγράφων Τραπεζούντας
Από τη μέχρι τώρα καλλιτεχνική της πορεία η Σοφία Αμπερίδου δεν θα ξεχάσει τις δύο συμμετοχές της, το 2014 και το 2018 στο Φεστιβάλ Γυναικών Τραπεζούντας.
«Θέλω να συμμετάσχω και πάλι, όταν βέβαια τελειώσει η πανδημία και σταματήσουν οι απελάσεις Ποντίων από την Τουρκία. Στο φεστιβάλ έκανα αδελφικές φιλίες με συναδέλφους και ήταν πολύ καλή η φιλοξενία. Είδα με τα μάτια των Τούρκων την πόλη της Τραπεζούντας. Την απόλαυσα και δημιούργησα ένα άλλο είδος δεσίματος μαζί της. Πήγαινα καθημερινά κι έβλεπα τις αγιογραφίες του ναού της Αγίας Σοφίας Τραπεζούντας και ζωγράφιζα στην αυλή του», τονίζει.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
