Πέντε ημέρες κράτησε το… ανατολίτικο παζάρι στις Βρυξέλλες, στην πρώτη Σύνοδο Κορυφής που έγινε διά ζώσης μετά το ξέσπασμα της πανδημίας, και η οποία κλήθηκε να σχεδιάσει την επόμενη ημέρα και το πώς θα αντιμετωπίσει την άνευ προηγουμένου ύφεση στην οποία αναμένεται να βυθιστεί η ευρωπαϊκή οικονομία.
Η συμφωνία περιλαμβάνει δύο χρηματοδοτικά πλαίσια (το Ταμείο Ανάκαμψης και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό) που συνολικά έχουν πόρους άνω των 1,8 τρισ. ευρώ.
Μετά από αμοιβαίες υποχωρήσεις, οι «27» κατέληξαν ότι από τα 750 δισ. ευρώ του υπερταμείου τα 390 δισ. θα δοθούν ως επιχορηγήσεις και τα 360 δισ. με τη μορφή δανείων. Ο δε προϋπολογισμός της περιόδου 2021-2027 θα περιλαμβάνει 1,074 δισ. ευρώ.
Το πακέτο χρηματοδοτεί ένα σύνολο προγραμμάτων. Ορισμένα έχουν εθνική διάσταση, άλλα κεντρική διαχείριση από την Κομισιόν. Οι περικοπές που αποφασίστηκαν επηρεάζουν κυρίως τις δράσεις της Επιτροπής και μόνο οριακά τα εθνικά προγράμματα.
Έτσι, δεν αλλάζει το ύψος των ευρωπαϊκών πόρων που περίμενε η Ελλάδα, οι οποίοι την περίοδο 2021-2027 φτάνουν περίπου τα 72 δισ. Από το Ταμείο Ανάκαμψης θα εκταμιευτούν 32 δισ. (τα 19 δισ. σε επιχορηγήσεις και τα υπόλοιπα σε φθηνά δάνεια), ενώ στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό θα εγγραφούν ακόμα 40 δισ. για τη χώρα μας. Τα χρήματα αυτά θα εκταμιεύονται ταχύτερα και με πιο ευέλικτους όρους από το υφιστάμενο ΕΣΠΑ, ενώ θα υπάρχει και αναδρομικότητα επιλεξιμότητας από τις αρχές του 2020.
H πρόταση του Σαρλ Μισέλ προβλέπει ότι οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης θα κατανεμηθούν στα κράτη-μέλη σε δύο δόσεις: το 70% των επιχορηγήσεων μέχρι το τέλος του 2022 και το 30% το 2023. Σε εκείνη την κατανομή θα ληφθούν υπόψη τα υφεσιακά στοιχεία του 2020.
Οι επιδοτήσεις περιορίστηκαν στο 52% του συνολικού ποσού του Ταμείου, λόγω των έντονων αντιρρήσεων από τους «φειδωλούς» (Ολλανδία, Σουηδία, Δανία, Αυστρία, συν τη Φινλανδία), που συναίνεσαν κατόπιν αποδοχής του αιτήματός τους να διατηρήσουν το μηχανισμό διορθώσεων και να λάβουν μεγαλύτερη έκπτωση στην ετήσια συνεισφορά τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σημαντικό όφελος για τις χώρες που εισπράττουν δασμούς εισαγωγής είναι και η πρόβλεψη παρακράτησης τελωνειακών δικαιωμάτων σε ποσοστό 25% από 20% της προηγούμενης περιόδου.
Όσον αφορά τα κριτήρια που πρέπει να πληροί μια χώρα για να λάβει τα χρήματα του Ταμείου, η Επιτροπή θα ζητά τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής (όργανο αντίστοιχο με το EuroWorking Group), για το σύνολο όμως των κρατών-μελών και όχι μόνον για εκείνα της Ευρωζώνης.
Ο συμβιβασμός προβλέπει ένα «φρένο έκτακτης ανάγκης» εάν δεν πραγματοποιηθούν μεταρρυθμίσεις, με οποιαδήποτε χώρα να μπορεί να απαιτήσει τη διακοπή των πληρωμών. Διαδικαστικά, το θέμα θα παραπέμπεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των ηγετών. Τυχόν απόφαση θα λαμβάνεται με ομοφωνία και εκ των πραγμάτων θα υπάρχει δικαίωμα βέτο.
Η μεγάλη πλειονότητα των κρατών-μελών κατάφερε να περάσει στη συμφωνία τον όρο του «κράτους δικαίου», με την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Σλοβενία να συμβιβάζονται με μια θεσμική διαδικασία κατά την οποία η Επιτροπή θα προτείνει κατάλληλα και αναλογικά μέτρα που θα πρέπει να εγκριθούν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία, εφόσον διαπιστώνονται αποκλίσεις.
