Δώστε κάποιες βασικές πληροφορίες για τον ιό στα παιδιά σας ανάλογα με το αναπτυξιακό τους επίπεδο. Στους εφήβους μπορείτε να δώσετε περισσότερες πληροφορίες, δεδομένου ότι έχουν μεγαλύτερη γνωστική ωριμότητα και εκτίθενται περισσότερο στο διαδίκτυο. Διερευνήστε αν οι πληροφορίες που ήδη γνωρίζουν για τον κορονοϊό είναι ορθές (δεν βασίζονται δηλαδή σε παραπληροφόρηση) και απαντήστε στις ερωτήσεις τους χωρίς πολλές περιττές λεπτομέρειες. Οι πληροφορίες κα πρέπει να δίνονται χωρίς πίεση και εξαναγκασμό.
Ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να εκφράσουν και να μοιραστούν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους για όλο αυτό που συμβαίνει.
Σε αυτήν τη φάση, τα όποια αρνητικά συναισθήματα είναι φυσιολογικά! Μην ακυρώνετε συναισθήματα άγχους, φόβου, δυσφορίας, θυμού ή θλίψης που μπορεί να έχουν. Τα αρνητικά συναισθήματα δεν εξαφανίζονται με το να τα αρνούμαστε και να τα απαγορεύουμε, ίσα-ίσα που διογκώνονται.
Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές, αυτό που κυρίως χρειάζονται τα παιδιά και οι έφηβοι είναι να νιώσουν ασφαλή. Δείξτε τους ενσυναίσθηση, κατανόηση, αποδοχή, και δώστε τους αγάπη, φροντίδα και στήριξη. Είναι όλα όσα χρειάζονται τώρα και πάντα για να νιώθουν ασφάλεια.
Τα παιδιά μπορεί να ανησυχούν για τη δική τους υγεία, την υγεία των γονέων τους, και κυρίως των μεγαλύτερων σε ηλικία συγγενών, όπως οι παππούδες. Προσπαθήστε να τα καθησυχάσετε τονίζοντας ότι φροντίζετε για όλα τα μέτρα προστασίας που χρειάζονται ώστε να είστε όλοι ασφαλείς. Αντιμετωπίστε την κατάσταση ως ευκαιρία, εκπαιδεύστε και τα παιδιά σας σε αυτά τα μέτρα (χωρίς υπερβολές), ώστε να νιώθουν ότι έχουν έναν βαθμό ελέγχου στην όλη κατάσταση.
Διαβεβαιώστε τα ότι πρόκειται για μια προσωρινή κατάσταση από την οποία θα βγούμε.
Μην ξεχνάτε ότι αποτελείτε για τα παιδιά σας «πρότυπο προς μίμηση». Παρά το γεγονός ότι είναι μια δύσκολη περίοδος για όλη την οικογένεια, είναι σημαντικό να διατηρείτε την ψυχραιμία σας μπροστά στα παιδιά και να μη τους μεταφέρετε το άγχος σας. Τα παιδιά και οι έφηβοι αντιλαμβάνονται με μεγάλη ευκολία τα λεκτικά αλλά και μη λεκτικά μηνύματα, και συχνά εσωτερικεύουν το άγχος των ενηλίκων.
Δεν αντιδρούν όλα τα παιδιά και οι έφηβοι με τον ίδιο τρόπο σε ένα στρεσογόνο γεγονός. Παρατηρήστε αλλαγές που μπορεί να παρουσιαστούν στη διάθεση, στη συμπεριφορά και στη ρουτίνα ύπνου και φαγητού. Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να εκδηλώνουν έντονο άγχος, θλίψη, θυμό, ευερεθιστότητα, προβλήματα στον ύπνο και στη διατροφή, προβλήματα συγκέντρωσης, πτώση της σχολικής επίδοσης και σωματικά συμπτώματα ως αντίδραση στο στρες. Επιπλέον, οι έφηβοι ειδικά μπορεί να εκδηλώσουν συμπεριφορές απομόνωσης, απάθειας, συναισθηματικής αποστασιοποίησης σαν έναν τρόπο να διαχειριστούν την άγνωστη αυτή κατάσταση, να αγνοούν συμπεριφορές προαγωγής υγείας ή να υιοθετούν συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, όπως κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση ουσιών. Αν οι αλλαγές αυτές συνεχίζονται για μεγάλο χρονικό διάστημα ή εμφανίζονται άλλες συμπεριφορές που σας ανησυχούν, επικοινωνήστε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Περιορίστε, όσο αυτό είναι εφικτό, την έκθεση των παιδιών στα μέσα ενημέρωσης καθώς αυτό μπορεί να εντείνει την ανησυχία τους για την όλη κατάσταση, και υποδείξτε τους εσείς κάποια έγκυρα και ασφαλή site από τα οποία μπορούν να ενημερώνονται (π.χ. ΕΟΔΥ, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας).
Συζητήστε με τα παιδιά σας και ενθαρρύνετέ τα να συνεχίσουν τις συνήθειες, τις ρουτίνες τους και τον προγραμματισμό διαβάσματος που είχαν και πριν (όσο αυτό είναι εφικτό). Προτείνετέ τους να φτιάξουν ένα πρόγραμμα ημέρας ή/και εβδομάδας που να περιλαμβάνει τα διαδικτυακά μαθήματα, τις ώρες μελέτης, ώρες ξεκούρασης αλλά και χρόνο για χαλάρωση και αναψυχή. Μπορείτε να τα βοηθήσετε αν το επιθυμούν (όχι με εξαναγκασμό) να φτιάξουν το κατάλληλο πρόγραμμα για εκείνα.
Αναλογιστείτε ότι αν η κατάσταση που ζούμε είναι περιοριστική για εμάς τους ενήλικες και μπορεί να μας δημιουργεί ένα αίσθημα εγκλωβισμού, πόσο εντονότερο μπορεί να γίνει αυτό στους εφήβους. Συνεπώς, χρειάζεται να τους παρέχετε «διεξόδους» μέσα στο σπίτι. Είναι σημαντικό μέσα στην ημέρα τους να υπάρχουν συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, στα οποία θα μπορούν να απομονώνονται, να αποφορτίζονται, να κάνουν κάποιες δραστηριότητες που τους ευχαριστούν, και να μιλούν διαδικτυακά με τους φίλους τους. Μην ξεχνάτε ότι ο ρόλος των συνομηλίκων είναι πολύ σημαντικός σε αυτή την ηλικία, και αποτελεί σημαντικό υποστηρικτικό δίκτυο.
Οι έφηβοι ενδέχεται να περνούν πολλές ώρες στον υπολογιστή ή το κινητό. Μέσα από συζήτηση με τα παιδιά σας, συμφωνήστε συγκεκριμένες ώρες χρήσης του διαδικτύου για διασκέδαση, όχι μόνο για εκείνα αλλά και για όλη την οικογένεια. Αν υπάρχουν ήδη όρια ως προς αυτό, καλό είναι να τα διατηρήσετε.
Αυτή η περίοδος είναι και μια ευκαιρία να περάσετε περισσότερο χρόνο όλοι μαζί σαν οικογένεια.
Εάν οι έφηβοι είναι θετικοί, οργανώστε από κοινού δραστηριότητες που μπορείτε να κάνετε μαζί, που σε άλλες περιόδους μπορεί να ήταν δύσκολο λόγω των πολλών υποχρεώσεων (π.χ. επιτραπέζια παιχνίδια, ταινίες, σωματική άσκηση). Ρωτήστε τα παιδιά τι έχουν να προτείνουν – πολλές φορές είναι πιο δημιουργικά από εμάς!
Μην θεωρείτε αυτονόητο (όσο δυσάρεστο και αν είναι) ότι οι έφηβοι θα συμμορφώνονται μονομιάς σε ό,τι τους λέτε. Χρειάζεται να οπλίσετε τον εαυτό σας με υπομονή, να μην δίνετε ξερές οδηγίες και εντολές και να αποφεύγετε τις συγκρούσεις χωρίς αποτέλεσμα. Μια συζήτηση με εξηγήσεις και επιχειρήματα θα είναι σίγουρα πιο αποτελεσματικοί.
Τέλος, η κατάσταση που βρισκόμαστε είναι μια καλή αφορμή για τους γονείς να αναρωτηθούν τι θέλουν τα παιδιά τους να μάθουν μέσα από αυτήν τη δοκιμασία που περνούμε. Η ατομική ευθύνη και δράση είναι σημαντικές, αλλά μπορούν να φτάσουν μέχρι ένα σημείο. Τα αισθήματα της συλλογικής ευθύνης, της αλληλεγγύης και της αλληλοβοήθειας είναι αυτά που μπορούν να δώσουν λύσεις σε τέτοιου είδους καταστάσεις κρίσεων. Συνεπώς είναι σημαντικό να τα υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας και να τα μεταδίδουμε στα παιδιά μας.
Πολυνείκη Μαστραχά
Κέντρο Συμβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης
