Μια νέα νήσος ξεπηδά από το νερό μέσα στη Μεσόγειο και ένα νέο βουνό δημιουργείται στο Νέο Δελχί, στην Ινδία. Και πλέον στην ανθρωπόκαινο εποχή δεν χρειαζόμαστε εκρήξεις ηφαιστείων και τεκτονικές μετακινήσεις προκειμένου να δημιουργηθούν νέα γεωγραφικά δεδομένα.
Η νήσος που βρίσκεται στη Μεσόγειο και το βουνό στο Νέο Δελχί έχουν δημιουργηθεί από απορρίμματα, και συγκεκριμένα από πλαστικό.
Σε όλον τον κόσμο πάνω από 5 τρισ. πλαστικές σακούλες, 500 δισ. πιάτα και ποτήρια χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο και 500 εκατ. πλαστικά καλαμάκια κάθε μέρα. Αυτοί οι αριθμοί αντιστοιχούν σε 350 εκατ. τόνους πλαστικού, και από αυτά τα μισά είναι μίας χρήσης. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, στη δεκαετία του 1950 η παραγωγή πλαστικού έφθανε μόλις τα δύο εκατ. τόνους το χρόνο. Καθώς το πλαστικό είναι ένα υλικό ελάχιστα βιοδιασπώμενο (μόνο το 7% ανακυκλώνεται και το 12% καίγεται) τείνει να συσσωρεύεται παντού, και είναι οι ποταμοί εκείνοι που συγκεντρώνουν το 90% από τα πλαστικά απορρίμματα: ο Γιανκτσέ στην Κίνα 1.469.481 τόνους, ο Ινδός 164.332 τόνους, ο Νείλος 84.792 και στην Ιταλία ο Άρνος, ο Τίβερης και ο Σάρνος.
Το νησί δημιουργείται στις ακτές της Τοσκάνης, ανάμεσα στη νήσο Έλβα και την Κορσική. Έχει μήκος δεκάδων χιλιομέτρων και αποτελείται από τμήματα πλαστικών ποτηριών, καλαμάκια, μπουκάλια, παπούτσια και ρούχα, που τα περισσότερα έχουν συρρικνωθεί σε κομμάτια όχι μεγαλύτερα από 2 χιλιοστά. Σε αντίθεση με την αντίστοιχη Garbage patch στον Ειρηνικό, που συγκεντρώνει 80.000 τόνους τέτοιων υλικών σε έκταση ίσαμε τρεις φορές τη Γαλλία, η νήσος της Μεσογείου δεν είναι σταθερή. Κάποιος μπορεί να την δει μόνον ευκαιριακά και για λίγο: αποτελεί ένα άστατο χρονικό φαινόμενο που επανεμφανίζεται κυκλικά. Όλα εξαρτώνται από τα ρεύματα και από την πορεία των ανέμων ανάμεσα στην Κορσική και την Έλβα. Εμφανίζεται ιδιαίτερα ύστερα από δυνατές βροχές, όταν τα ρεύματα από τα βορειοδυτικά πιάνουν τις ιταλικές ακτές παρασέρνοντας τα απορρίμματα από τις ακτές των ποταμών. Φθάνοντας στο ύψος της Έλβας δεν μπορούν να φύγουν μακρύτερα, καθώς και το νότιο άκρο της Κορσικής χρησιμεύει ως κυματοθραύστης, δημιουργώντας μια στατική ζώνη.
Η Μεσόγειος είναι η θάλασσα με τη μεγαλύτερη πυκνότητα σε πλαστικό, και η νήσος που σχηματίζεται έχει διπλάσια πυκνότητα από αυτήν του Ειρηνικού.
Βέβαια, όπως τονίζει ο υπεύθυνος της περιβαλλοντικής ομάδας Legambiente Toscana Ουμπέρτο Ματσαντίνι, δεν πρέπει να μιλάμε για νήσο καθαυτή, αλλά «μια γλοιώδη σούπα από μικροπλαστικά. Τα πιο μεγάλα κομμάτια καταλήγουν στον πάτο», σημειώνει. Η παρουσία της έχει επιβεβαιωθεί και από το Εθνικό Κέντρο Ερευνών κι έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό Nature.
H «ανάδυση» της νήσου αυτής προκαλεί και άλλα προβλήματα, καθώς συμβαίνει σε μια περιοχή που έχει χαρακτηριστεί φυσική ζώνη διεθνούς ενδιαφέροντος και από το 1991 έχει δημιουργηθεί, χάρη στο Ινστιτούτο Tethys, μια ζώνη προστασίας των θαλάσσιων θηλαστικών που η παρουσία τους εκεί είναι μεγάλη, επειδή ακριβώς εκεί φθάνει και η τροφή τους μέσω των ίδιων ρευμάτων που παρασύρουν και τα απορρίμματα. Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς τι μπορεί να επακολουθήσει.
«Όλα γίνονται τροφή για τα θαλάσσια όντα, και κατ’ επέκταση και για εμάς. Έρευνα της γαλλικής οργάνωσης Expedition Med και της Legambiente δείχνει πως στους μύες των φαλαινόπτερων βρίσκονται μικροπλαστικά. Και είναι εύκολο να φανταστούμε πως μπορεί να βρίσκονται και σε εμάς τους ανθρώπους», τονίζει ο Ματζαντίνι.
Μάλιστα, η οργάνωση WWF έχει σημάνει τον κώδωνα του κινδύνου: η Μεσόγειος κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια θάλασσα πλαστικού και όχι νερού. Η θάλασσά μας έχει ιδιαίτερες συνθήκες, καθώς είναι μία από τις μεγαλύτερες κλειστές υδάτινες λεκάνες. Πλούσια σε βιοποικιλότητα, αλλά και πολυάνθρωπη. Είναι μία από τις ζώνες με τη μεγαλύτερη θαλάσσια κυκλοφορία και κατοικείται από πάνω από 150 εκατ. ανθρώπους. Δεν είναι απίθανο η επίπτωση αυτή να γίνει σύντομα ορατή, ενώ και οι επιστήμονες ήδη την θεωρούν ως τη μεγαλύτερη ζώνη συγκέντρωσης θαλάσσιων απορριμμάτων στον κόσμο.
Στην άλλη μεριά του κόσμου, στην Ινδία, το ίδιο πρόβλημα έχει λάβει άλλες διαστάσεις.
Ένα βουνό από απορρίμματα αρχίζει να υψώνεται με ρυθμό 10 μ. το χρόνο στην περιφέρεια του Νέου Δελχί. Ήδη έχει φθάσει τα 65 μ., όμως υπολογίζεται πως σύντομα θα ξεπεράσει το διάσημο μνημείο του Ταζ Μαχάλ, και η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να τοποθετήσει φάρους επισήμανσής του για τα αεροσκάφη που προσγειώνονται στην ινδική πρωτεύουσα. Ας σημειωθεί πως εκεί συγκεντρώνεται μόνον το ένα τέταρτο από τα απορρίμματα που δημιουργούνται στην πόλη καθημερινά. Ορισμένες φορές οι πλαγιές του καταρρέουν παρασύροντας και τους ανθρώπους που καθημερινά αναζητούν τροφή και χρηστικά προϊόντα από τη μάζα του. Άλλες φορές προκαλούνται πυρκαγιές από το μεθάνιο που δημιουργείται από την οργανική ζύμωση των υλικών του.
Η χωματερή αυτή έπρεπε να έχει κλείσει, όμως η κυβέρνηση δεν έχει βρει άλλο σημείο για τη μεταφορά της. Και αυτό συμβαίνει σε μια χώρα που η παραγωγή απορριμμάτων φτάνει μόλις τα 11 κιλά ανά κάτοικο, όταν στην Ευρώπη το ίδιο ποσοστό φτάνει τα 70 κιλά και στις ΗΠΑ τα 90. Στις αρχές του χρόνου η Ινδία, όπως και η Κίνα, σταμάτησε τις εισαγωγές πλαστικών απορριμμάτων, διότι αντί να πηγαίνουν για ανακύκλωση ή καταστροφή, κατέληγαν σε παράνομες χωματερές.
Ωστόσο, παρά τις ευρωπαϊκές απαγορεύσεις για τα πλαστικά μίας χρήσης, αυτά που ήδη έχουν συσσωρευτεί θα μείνουν εδώ για πάντα. Δεν θα μπορούμε να τα δούμε γιατί θα έχουν μετατραπεί ίσως σε σκόνη, όμως η επίδρασή τους θα συνεχιστεί στην οργανική ζωή. Το μόνο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι να αναστρέψουμε την τάση και να σταματήσουμε να πιστεύουμε στη δημιουργία ενός κόσμου που αργότερα δεν θα θέλουμε να έχουμε και να βιώνουμε.
- Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Γιώργης-Βύρων Δάβος.
