Το 3.000π.Χ. στα Μεσόγεια Αττικής, και συγκεκριμένα στη Ραφήνα, είχε αναπτυχθεί ένας οικισμός από ασκητές, ο οποίος λόγω της μορφολογίας της περιοχής έμοιαζε με το Άγιο Όρος. Ο λόγος για το προϊστορικό Ασκηταριό Ραφήνας, το οποίο βρίσκεται καλά κρυμμένο δίπλα σε μια από τις πιο πολυσύχναστες και όμορφες παραλίες της περιοχής, την παραλία Μαρίκες. Ο όρος Ασκηταριό ή Ασκηταρειό ή Ασκητάρι παράγεται από τη λέξη ασκητής και συνήθως εννοεί την καλύβα του μοναχού που ασκητεύει.
Το Ασκηταριό Ραφήνας είναι ακρωτήριο στη δυτική πλευρά του όρμου Μαρίκες, με μια χερσοειδή άκρη προς τη θάλασσα και μια υπερυψωμένη επίπεδη κορυφή έκτασης 5-6 στρεμμάτων.
Η επίπεδη κορυφή έχει σχήμα ισοσκελούς τριγώνου, ενώ στη δεξιά πλευρά υπάρχει μεγάλο κοίλωμα στον βράχο, το οποίο κάποιος μοναχός της Μονής Πεντέλης μετέτρεψε σε ασκητήριο. Παλιότερα, η περιοχή είχε την ονομασία Καλόγερος ή ο Καλόγερας.
Στο Ασκηταριό, η θέα από ψηλά είναι εκπληκτική, καθώς φαίνεται ο Νότιος Ευβοϊκός, ο όρμος του Μαραθώνα και η Πεντέλη προς βορρά, τα βουνά του Πόρτο-Ράφτη και η Μακρόνησος προς τον νότο, ενώ προς την ανατολή η «Καρυστεία δειράς»(ράχες βουνών). Ανασκαφές που έγιναν το 1954-1955 από τον αείμνηστο αρχαιολόγο Δημήτριο Ρ. Θεοχάρη έφεραν στο φως λείψανα συνοικισμού και ακρόπολης της πρώιμης περιόδου της εποχής του χαλκού-Πρωτοελλαδική (2800-1900π.Χ).
Οι ανασκαφές έδωσαν την εικόνα ζωής οχυρωμένου συνοικισμού και στοιχεία του πολεοδομικού σχεδίου. Ο χώρος του Ασκηταριού περιλαμβάνει οικισμό (άθροισμα σπιτιών με περίβολο), οχυρωματικό τείχος στον λαιμό της χερσονήσου και νεκροταφείο στην άκρη του ακρωτηρίου. Τα σπίτια του πρωτοελλαδικού συνοικισμού ήταν μικρά, με τοίχους λίθινους στη βάση, πλίνθινους υψηλότερα, με κτιστή εστία στο κέντρο που έψηνε το φαγητό και θέρμαινε το δωμάτιο τον χειμώνα.
Τα ευρήματα από το Ασκητάριο κεραμικά και χάλκινα αντικείμενα από την Ραφήνα της 3ης χιλιετηρίδας π.Χ. βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
