Οι βοριάδες και το ψιλόβροχο που επικρατούσαν από χθες το βράδυ στην περιοχή της Δράμας δεν εμπόδισαν τους κατοίκους του Καλαμπακίου ν’ αναβιώσουν για μία ακόμη χρονιά το παραδοσιακό έθιμο του κουρμπανιού ανήμερα της γιορτής του Αγίου Αθανασίου, κρατώντας έτσι ζωντανές τις παραδόσεις και τα έθιμα των προγόνων τους.
Μια παράδοση που δεν έχει ξεχαστεί 96 χρόνια τώρα, καθώς χρονολογείται από το 1922.
Οι πρόσφυγες από το Κρυόνερο της ανατολικής Θράκης που εγκαταστάθηκαν στο Καλαμπάκι της Δράμας, αλλά και σε άλλες ακριτικές περιοχές της ανατολικής Μακεδονίας, δεν ξέχασαν ποτέ όσα τους ένωναν με τις πατρογονικές εστίες, ήθη, έθιμα, παραδόσεις, γιορτές, αλλά και τραγούδια, πανηγύρια και γλέντια που δεν αφήνουν το μυαλό να ξεχάσει, και τις μνήμες να ξεφτίσουν στο πέρασμα του χρόνου.
Από το 1979, έτος ίδρυσης του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου, το κουρμπάνι αναβιώνει και οργανώνεται με την αποκλειστική ευθύνη των μελών του συλλόγου, ή αλλιώς των «κουρμπανατζήδων», των ανθρώπων, δηλαδή, που κάθε χρόνο επιφορτίζονται με την ευθύνη να προσφέρουν την εθελοντική εργασία και το μεράκι τους για την πραγματοποίηση αυτού του ιστορικού εθίμου που συγκεντρώνει πλήθος κόσμου.
Τι λέει η παράδοση
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση ο Θεός κάθε χρόνο, το ξημέρωμα της γιορτής του Αγίου Αθανασίου, έστελνε στο προαύλιο του ναού των Κρυονεριτών ένα ελάφι. Το ζώο αφού ξεκουραζόταν «θυσιαζόταν» με την ευλογία του ιερέα νωρίς το πρωί της γιορτής από τους κουρμπανατζήδες, οι οποίοι το μαγείρευαν και στη συνέχεια το μοίραζαν σε όλους τους κατοίκους.
Το φαγητό αυτό ονομάστηκε κουρμπάνι που στην τουρκική γλώσσα έχει την έννοια της θυσίας και της προσφοράς.
Μια χρονιά που τα χιόνια ήταν πολλά το ελάφι άργησε να έρθει και οι κουρμπανατζήδες θορυβημένοι από την καθυστέρηση επέσπευσαν τη θυσία χωρίς να το αφήσουν να ξεκουραστεί, όπως το έθιμο απαιτούσε. Έκτοτε το ζώο δεν ξαναφάνηκε, ίσως γιατί, όπως πίστευαν οι Κρυονερίτες, ο Θεός θύμωσε μαζί τους επειδή δεν τήρησαν τους κανόνες της θυσίας. Από τότε στη θέση του ελαφιού χρησιμοποιούσαν ταύρο ή αγελάδα.
(Φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Χάρης Ιορδανίδης)
«Το κουρμπάνι είναι κοινωνία ανθρώπων», επισημαίνει η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου Αθανασία Θεοδωρίδου, η οποία μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Σε αυτή την κοινωνία ανθρώπων, υπογραμμίζει, όλοι προσέφεραν κι όλοι ελάμβαναν και το ίδιο ακριβώς γίνεται μέχρι σήμερα. «Όταν βγαίνουμε στο χωριό γυρνάμε σπίτι-σπίτι σε όλους τους κατοίκους φτωχούς ή πλούσιους, κι ο καθένας δίνει από το πλεόνασμα ή το υστέρημά του. Όταν θα έρθει η ώρα να χτυπήσει η καμπάνα για να διανεμηθεί το κουρμπάνι, τότε όποιος προσέφερε έχει δικαίωμα να λάβει. Αυτό είναι κοινωνία ανθρώπων κι αυτό είναι το πιο διαχρονικό μήνυμα», συμπληρώνει.
Οι δύσκολες εποχές ήταν που «γέννησαν» τα πανηγύρια
Οι δύσκολες εποχές, τονίζει η Αθανασία Θεοδωρίδου, ήταν αυτές που γέννησαν τα πανηγύρια τα οποία κρατήθηκαν μέχρι σήμερα. «Τα πανηγύρια ήταν για τις δύσκολες μέρες όχι για τις καλές. Για το λόγο αυτό συνεχίζουμε να αναβιώνουμε κάθε χρόνο το έθιμο αυτό, για να φέρουμε τον κόσμο πιο κοντά. Από το 1922, που ήρθαν οι πρόσφυγες στο Καλαμπάκι, το έθιμο δεν σταμάτησε ούτε για μια χρονιά να πραγματοποιείται», εξηγεί.
Δεν είναι μάλιστα τυχαίο η μεγάλη συμμετοχή του κόσμου και ιδιαίτερα των νέων ανθρώπων που όχι μόνο διασκεδάζουν αλλά προσφέρουν σημαντική βοήθεια στη διοργάνωση του πανηγυριού. «Εξάλλου οι νέοι είναι οι συνεχιστές αυτών των παραδόσεων που έφεραν μαζί τους οι προγονοί μας», τονίζει η πρόεδρος του σωματείου.
Κάθε χρόνο με την επιμέλεια και τη συμμετοχή του Πολιτιστικού Συλλόγου συγκροτείται επιτροπή κουρμπανιού. Οι κουρμπανατζήδες και τα μέλη του συλλόγου μαζεύουν απ’ όλους τους κατοίκους προσφορές σε σιτάρι, καλαμπόκι ή χρήματα. Νωρίς το πρωί συγκεντρώνονται όλοι οι εθελοντές κάθε ηλικίας και ξεκινούν πεζοί, ή με αυτοκίνητα να τους συνοδεύουν, για να φορτώνουν τις προσφορές σε καλαμπόκι. Με κέφι και χτυπώντας τους τενεκέδες γυρνάνε όλο το χωριό, πόρτα-πόρτα, σε όλα ανεξαιρέτως τα σπίτια ζητώντας τη συνδρομή των κατοίκων για να γίνει το κουρμπάνι.
Με τα χρήματα που συγκεντρώνονται και την πώληση του καλαμποκιού που προσφέρθηκε αγοράζονται οι αγελάδες που θα χρησιμοποιηθούν στο κουρμπάνι. Το σιτάρι που συγκεντρώνεται και προσφέρεται θα γίνει πλιγούρι, για να βράσει στη συνέχεια μαζί με το κρέας.
Το απόγευμα της παραμονής του πανηγυριού στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου που χρονολογείται από το 1908 τελείται μέγας πανηγυρικός εσπερινός και πραγματοποιείται η περιφορά της εικόνας του Αγίου Αθανασίου. Παράλληλα, τοποθετούνται στο προαύλιο της εκκλησίας τα καζάνια που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή του κουρμπανιού. Το κρέας τεμαχίζεται και μπαίνει στα καζάνια. Μόλις πέσει η νύχτα ξεκινάει το γλέντι στις ταβέρνες του Καλαμπακίου με νταούλια και ζουρνάδες.
Αργά το βράδυ ανάβει η φωτιά στα καζάνια και ξεκινάει το βράσιμο του κρέατος.
Ανήμερα της γιορτής τελείται Θεία Λειτουργία. Ακολουθεί ο χορός στην πλατεία και το γλέντι ανάβει με περιπλανώμενους οργανοπαίχτες στις υπαίθριες καντίνες που έχουν στηθεί. Παράλληλα, στο χώρο του κουρμπανιού οι κουρμπανατζήδες ετοιμάζουν το πλιγούρι που βράζει στο ζωμό του κρέατος.
(Φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Χάρης Ιορδανίδης)
Αργά το μεσημέρι, αφού έχει ολοκληρωθεί η παρασκευή του κουρμπανιού, χτυπούν οι καμπάνες οι οποίες καλούν τον κόσμο να έρθει στο προαύλιο της εκκλησίας για ν’ αρχίσει η διανομή του. Ο ιερέας διαβάζει μια ευχή και ευλογεί το κουρμπάνι. Αμέσως μετά τα μέλη του συλλόγου το μοιράζουν σε όλους τους κατοίκους, αλλά και σε όλους όσους βρίσκονται στο Καλαμπάκι εκείνη τη μέρα.
Μετά τη διανομή του φαγητού, οι κουρμπανατζήδες, μαζί με όλους τους προσκεκλημένους, ξεκινούν το χορό από το προαύλιο της εκκλησίας και τον οδηγούν στην πλατεία, όπου και τον συνεχίζουν με τη συνοδεία νταουλιών και ζουρνάδων.
- Αναδημοσίευση από ΑΠΕ-ΜΠΕ / Β. Λωλίδης.
