Μπορεί να είναι μία από τις πιο ταπεινές δομές, ωστόσο είχε καίρια σημασία στην καθημερινότητα των αρχαίων Ελλήνων. Από τον κλίβανο –την κατασκευή στην οποία γινόταν η όπτηση (το «ψήσιμο») των κεραμικών–, έβγαιναν μαγειρικά σκεύη, αποθηκευτικά αγγεία, κεραμίδια, αγωγοί, τούβλα, αλλά και αντικείμενα λατρείας όπως τα ειδώλια, ακόμα και παιδικά παιχνίδια.
Πλέον οι κλίβανοι της αρχαίας Ελλάδας απέκτησαν τον δικό τους «χάρτη» χάρη στην δρ Ελένη Χασάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας στις ΗΠΑ.
Η Ελληνίδα ερευνήτρια είναι η επικεφαλής της ομάδας που έφτιαξε τον πρώτο ψηφιακό άτλαντα, ένα διαδικτυακό εργαλείο που δημιουργήθηκε με σκοπό να βοηθήσει την αρχαιολογική έρευνα στην Ελλάδα. Αυτή η μοναδική στο είδος της διαδικτυακή βάση δεδομένων βασίζεται στη διδακτορική διατριβή της.
«Η όπτηση έπρεπε να είναι επιτυχής διότι διαφορετικά όλη η εργασία του κεραμέα, δηλαδή η συλλογή της αργίλου, ο καθαρισμός της, η διαμόρφωση του αντικειμένου και τέλος, η όπτησή του, πήγαινε εντελώς χαμένη», τόνισε μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ελληνίδα καθηγήτρια. Όπως εξήγησε, η βάση δεδομένων μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε από αρχαιολόγους και ερευνητές είτε από φοιτητές που ασχολούνται με την αρχαία ελληνική πυροτεχνολογία.
Στη διατριβή της που δημοσιεύτηκε το 2001 η Ελένη Χασάκη είχε μελετήσει το σύνολο των κλιβάνων, σε όλες των περιόδους. «Από τότε ένας πολύ μεγάλος αριθμός νέων δημοσιεύσεων δομών όπτησης έχει παρουσιαστεί σε συνέδρια, συλλογικούς τόμους, περιοδικά και μονογραφίες. Συνεπώς, θεώρησα σωστό να συγκεντρώσω το σύνολο των δημοσιεύσεων σε μια συνεχώς ανανεούμενη βάση δεδομένων στην οποία ο κάθε ενδιαφερόμενος ερευνητής θα έχει πολύ εύκολη πρόσβαση, ενώ κάθε ανασκαφέας έχει τη δυνατότητα σε πραγματικό χρόνο να προσθέσει τα δεδομένα για τους κλιβάνους που ερευνά», εξηγεί.
Ρωμαϊκό κεραμικό εργαστήριο στην Πάρο (πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ)
Μέχρι στιγμής στον ψηφιακό χάρτη έχουν μπει 600 δομές όπτησης (κλίβανοι), καλύπτοντας ένα χρονολογικό φάσμα 5.000 ετών, από την Πρώιμη Εποχή Χαλκού έως την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο. Σημαντική είναι η συνεισφορά και του αρχαιολόγου δρ Κωνσταντίνου Ράπτη, ο οποίος έχει παρουσιάσει τους κλιβάνους της ύστερης αρχαιότητας και των βυζαντινών χρόνων σε σημαντικές δημοσιεύσεις.
«Έλληνες μελετητές της αρχαίας και μεσαιωνικής τεχνολογίας ξεκίνησαν να τον χρησιμοποιούν ως ερευνητικό εργαλείο για τη μελέτη των κεραμικών κλιβάνων του ελλαδικού χώρου σε διάφορες χρονικές περιόδους, αναζητώντας με ευκολία αρχαιολογικά παράλληλα των κλιβάνων που μελετούν. Συγχρόνως, εμπλούτισαν τη βάση δεδομένων με κλιβάνους που ανακαλύφθηκαν και ερευνήθηκαν προσφάτως και δεν περιλαμβάνονταν στην υπάρχουσα βιβλιογραφία, η οποία χρησιμοποιήθηκε κατά τον σχεδιασμό του», είπε μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Ράπτης.
Ο ψηφιακός άτλαντας θα παρουσιαστεί τον Οκτώβριο του 2018 στο Διεθνές Συνέδριο για τη Μελέτη της Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου AIECM3, που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα.
