«Σαντέτες, σκυλ’ υιός είμαι, ματώνω κι ματούμαι, σην Παναΐαν Σουμελάν θα πάω στεφανούμαι». Με τους παραπάνω παραδοσιακούς στίχους της Σάντας, ο λυράρης Θεόφιλος Ασλανίδης παίζοντας την κεμετζέ του και φορώντας παραδοσιακή φορεσιά, υποδέχθηκε στην είσοδο της Αίθουσας Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) τον Σανταίο στην καταγωγή Ιβάν Σαββίδη o οποίος προσήλθε στο ίδρυμα για τα εγκαίνια της Έδρας Ποντιακών Σπουδών.
Δίπλα στον λυράρη στέκονταν τέσσερις κοπέλες με παραδοσιακές φορεσιές και κρατούσαν ανοιχτή μία φοτά, την επίσημη γυναικεία ποδιά για την απόδοση τιμής σε κάποιο άτομο.
Ο Ιβάν Σαββίδης, ο άνθρωπος που βάζει τα χρήματα για τη δημιουργία και λειτουργία της έδρας Ποντιακών Σπουδών, κοιτούσε συγκινημένος και σιγοτραγουδούσε τους αγαπημένους του στίχους. Στην κατάμεστη Αίθουσα Τελετών του ΑΠΘ από επισήμους, ακαδημαϊκούς και απλούς Ποντίους, τελέστηκαν τα εγκαίνια λειτουργίας από τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Άνθιμο. Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν η υπουργός Μακεδονίας-Θράκης Μαρία Κόλλια-Τσαρουχά, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιάννης Αμανατίδης, ο υφυπουργός Παιδείας Κωνσταντίνος Ζουράρις, οι βουλευτές ΣΥΡΙΖΑ Αλέξανδρος Τριανταφυλλίδης και Μάρκος Μπόλαρης, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Γιάννης Μπουτάρης, η πρόεδρος της ΠΟΠΣ Χριστίνα Σαχινίδου, ο πρόεδρος της ΔΙΣΥΠΕ Γιώργος Παρχαρίδης, κ.ά.
Μετά τα εγκαίνια, πήρε το λόγο ο πρύτανης του ΑΠΘ Περικλής Μήτκας, ο οποίος είπε ότι αισθάνεται ιδιαίτερη χαρά που σε μια εποχή υποχρηματοδότησης η Έδρα Ποντιακών Σπουδών αποτελεί μια φωτεινή εξαίρεση. «Με πείρα και γνώση θα προχωρήσουμε. Τα εγκαίνια της Έδρας γίνονται μήνα Μάϊο, ο οποίος συνδέεται με δύο σημαντικά τραγικά γεγονότα για τον ελληνισμό: Την 19η Μαΐου, την αρχή του τέλους του ποντιακού ελληνισμού από τις πατρογονικές του εστίες και την 29η, την Άλωση της Πόλης, που αποτέλεσε και τον προπομπό για την Άλωση και της Τραπεζούντας οκτώ χρόνια αργότερα. Η Έδρα θα καταγράφει και θα αναδεικνύει την ιστορία του Πόντου από το 1461 μέχρι το 1923», τόνισε ο πρύτανης.
Στη συνέχεια ο Π. Μήτκας έκανε λόγο για το Κέντρο Ποντιακών Μελετών που θα δημιουργηθεί στο ΑΠΘ, πάλι με χορηγία του φιλανθρωπικού ιδρύματος «Ιβάν Σαββίδη», το οποίο θα είναι μπροστάρης και στη δημιουργία Έδρας Ρωσικών Σπουδών, καθώς και στη διοργάνωση της Ολυμπιάδας Ελληνικής Γλώσσας.
Ο Περικλής Μήτκας
Από την πλευρά της η υπουργός Μακεδονίας-Θράκης Μαρία Κόλλια-Τσαρουχά ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η Έδρα είναι σημαντική για όλους τους Έλληνες, αλλά και το ελληνικό κράτος. Υπογράμμισε ακόμη πως θα ενισχύσει και την προσπάθεια του υπουργείου για τη διάσωση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού. «Η μελέτη της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού έχει τεράστια σημασία για να κατανοήσουμε την ιστορική μας πραγματικότητα και για τη διαφύλαξη του μέλλοντος μας ως κράτους», είπε η Μαρία Κόλλια-Τσαρουχά. Τέλος, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιάννης Αμανατίδης τόνισε ότι οι νεότερες γενιές με έναν τρόπο μπορούν να συνδεθούν με τον Πόντο ·κι αυτός είναι η γνώση της ιστορίας και του πολιτισμού του καθώς μέχρι σήμερα οι ποντιακές σπουδές στην Ελλάδα δε διδάσκονταν ως ξεχωριστός κλάδος.
Ο Ιβάν Σαββίδης και τα άψογα ποντιακά
Στη ρωσική γλώσσα αρχικά μίλησε ο Ιβάν Σαββίδης, ο οποίος είπε ότι «υπάρχουν στιγμές στη ζωή ενός ανθρώπου, που θέλει να φωνάξει ότι είναι ευτυχής. Μια τέτοια στιγμή είναι για μένα τώρα. Για οτιδήποτε συμβαίνει σχετικά με τον ποντιακό ελληνισμό θα συμπεριφέρομαι με ζήλο. Είμαι ευτυχής που θα συνδέσω το όνομά μου με τον ποντιακό ελληνισμό. Όσο ζω, θα συμβάλλω στην ανάδειξη της Έδρας Ποντιακών Σπουδών. Θα την αφήσω παρακαταθήκη στα παιδιά μου». Στη συνέχεια είπε ότι το ίδρυμά του είναι έτοιμο να αναλάβει τη χαρτοδέτηση και του Κέντρου Ποντιακών Μελετών στο ΑΠΘ για την έρευνα, σε συνεργασία με διεθνή ερευνητικά κέντρα για τη μελέτη της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού και των δραματικών γεγονότων του προηγούμενου αιώνα.
Ακολούθως μίλησε σε άψογα ποντιακά, ζητώντας από το Θεό να του δίνει δύναμη και ευλογία και αναφερόμενος στα λόγια της μητέρας του πρόσθεσε: «Στην Ελλάδα ντρεπόσουν να πεις ότι είσαι Πόντιος. Σήμερα ο καθένας ψάχνει τα ποντιακά θέματα. Θέλουμε τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας να ξέρουν την ιστορία μας και αυτό ακριβώς θα κάνουμε. Θα κάνουμε πολλά για τον ποντιακό ελληνισμό. Θέλω να έρθει η μέρα που κάποιοι θα λένε: κρίμα που δεν είμαστε Πόντιοι».
Αμέσως μετά την ομιλία του ο Ιβάν Σαββίδης χάρισε ένα στυλό του ιδρύματός του, με μια εικόνα της Παναγίας Σουμελά, στον καθηγητή της Έδρας Ποντιακών Σπουδών Κυριάκο Χατζηκυριακίδη, ώστε να θυμάται για ποιο λόγο ιδρύθηκε η Έδρα.
Τις ομιλίες έκλεισε ο Κυριάκος Χαρζηκυριακίδης, ο οποίος είπε ότι πέρασε ένας αιώνας γι’ αυτό, «δυστυχώς και με δική μας υπαιτιότητα», και υπογράμμισε ότι «αν θέλουμε να έχουμε ιστορική μνήμη, πρέπει να τη διεκδικήσουμε». Ακόμη, αναφέρθηκε στους στόχους της Έδρας επισημαίνοντας: «Είναι η διδασκαλία της ιστορίας του γεωγραφικού Πόντου τους νεότερους χρόνους, Τα μαθήματα θα είναι προπτυχιακά για τους φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας, στο οποίο θα υπάγεται η Έδρα, τους φοιτητές της Φιλοσοφικής Σχολής, αλλά και ολόκληρου του πανεπιστημίου. Επίσης, θα παραδίδονται και μεταπτυχιακά μαθήματα. Σημαντικός στόχος είναι να δημιουργηθεί φυτώριο επιστημόνων που θα ασχοληθούν με τον ποντιακό ελληνισμό».
Ο Κ. Χατζηκυριακίδης συμπλήρωσε ότι η Έδρα θα καθοδηγεί και θα συστηματοποιεί την έρευνα για τον ποντιακό ελληνισμό, ενώ θα συγκεντρώνει και το αρχειακό υλικό για την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών: «Ήδη υλοποιείται πενταετές πρόγραμμα ψηφιοποίησης αρχειακού υλικού για τη Μαύρη Θάλασσα, τον Πόντο, τον Καύκασο, την Υπερκαυκασία και τη χερσόνησο της Κριμαίας, τη δράση των ελληνικών κοινοτήτων από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας. Επίσης, η Έδρα θα αναπτύξει συνεργασίες με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιστήμονες του εξωτερικού, θα συμμετάσχει σε διεθνή συνέδρια, θα προχωρεί σε ανταλλαγή φοιτητών, θα επικοινωνεί με την ελληνική διασπορά και κυρίως θα δημοσιεύει θέματα για τη Γενοκτονία σε επιστημονικά περιοδικά».
Βίντεο και καλλιτεχνικό πρόγραμμα
Η εκδήλωση συνεχίστηκε με την προβολή βίντεο, στο οποίο ιστορικοί και επιστήμονες μίλησαν για τη σημασία της Έδρας Ποντιακών Σπουδών. Αμέσως μετά ξεκίνησε το καλλιτεχνικό πρόγραμμα. Η Μελίνα Ασλανίδου και ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης συγκίνησαν τους παραβρισκόμενους, αποδίδοντας με τις κρυστάλλινες φωνές τους γνωστά τραγούδια του Πόντου. Το ρυθμό έδινε η λύρα του Ματθαίου Τσαχουρίδη.
Τη δική της νότα έδωσε η χορωδία του 2ου Δημοτικού Σχολείου Ευόσμου, ενώ συγκίνηση προκάλεσε η μικρή Ανδρομάχη Καΐση, η οποία απήγγειλε εξαιρετικά στίχους από το ποίημα «Πάρθεν» του Κώστα Καβάφη. Επίσης, στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα συμμετείχε η ομάδα κρουστών «Άιντος», ενώ τραγούδησε και η Έλενα Κασαμπαλίδου. Η σέρρα και το πιτσάκ, ο γνωστός χορός των μαχαιριών, προκάλεσαν ρίγη συγκίνησης και περηφάνεια στους παραβρισκόμενους.
(Φωτ.: Γιώργος Αμπερίδης)
Τα έργα της θεματικής έκθεσης «Η Παιδεία στον Πόντο» παρουσιάζονται στην είσοδο της Αίθουσας Τελετών του ΑΠΘ και προέρχονται από τη συλλογή του Στέργιου Θεοδωρίδη «Εν Πόντω – Συμβολή στη Μνήμη». Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου και είναι ανοιχτή για το κοινό.
Ρεπορτάζ: Ρωμανός Κοντογιαννίδης.
Φωτογραφίες: Φίλιππος Φασούλας.
