Οι όροι «Έλλην», «Ρωμηός» και «Γραικός», η σχέση τους και η στενή διαφορά τους επιχειρείται να αναλυθεί από επιστήμονες ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων στο διεθνές επιστημονικό συνέδριο που διοργανώνεται από το τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών. Οι εργασίες του συνεδρίου με θέμα «“Έλλην”, “Ρωμηός”, “Γραικός”: Συλλογικοί προσδιορισμοί και ταυτότητες» ξεκίνησαν την Πέμπτη 19 Ιανουαρίου και θα διαρκέσουν ως το Σάββατο 21 Ιανουαρίου στο κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο πλαίσιο του επετειακού εορτασμού των 180 χρόνων λειτουργίας του.
Ενδιαφέρουσα ήταν η εναρκτήρια και κεντρική ομιλία της καθηγήτριας Ιστορίας Όλγας Κατσιαρδή-Hering, η οποία έκανε μια επιστημονική ανάλυση των τριών προσδιορισμών.
«Οι όροι αυτοί στο παρελθόν δεν κυριολεκτούσαν, αλλά προσδιόριζαν έμμεσα ή άμεσα τους Έλληνες υπηκόους πόλεων-κρατών. Η ρωμιοσύνη για παράδειγμα ταυτίστηκε στη σύγχρονη εποχή μας με την ανδρειωμένη ταυτότητα των Ελλήνων και με τη δύναμή τους για την ελευθερία και αναζωογόνηση του έθνους. Όμως η έννοια αυτή προέκυψε από έναν όρο που ανάγεται στην υπηκοότητα του Ρωμαίου πολίτη, η οποία επεκτάθηκε στο παρελθόν στην Ανατολή.
Η καθηγήτρια Ιστορίας Όλγα Κατσιαρδή-Hering παρουσίασε την κεντρική ομιλία του συνεδρίου
»Η σταδιακή πολιτικοστρατιωτική αποξένωση της Δύσης και της Ανατολής τους επόμενους αιώνες έφερε στο προσκήνιο την επικράτηση και του όρου Γραικός, με τον οποίο οι Δυτικοί θα αποκαλούσαν πλέον τους Ρωμαίους αυτοκράτορες και πολίτες του ανατολικού δόγματος, και λόγω της επικράτησης της ελληνικής γλώσσας στην διοικητική και εκκλησιαστική ορολογία στο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας» είπε στη διάλεξή της η καθηγήτρια Ιστορίας.
Τον 19ο και τον 20ό αιώνα δεν υπήρξε όμως καμία τυπική ή άτυπη συμφωνία ανάμεσα στους λογίους του ελληνικού πνευματικού χώρου για τη χρήση αυτών των όρων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χρησιμοποιούνται και οι δύο από κοινού σε συνδυασμό με τον όρο «Έλλην», και να δημιουργείται μια σύγχυση. Ο καθένας έδινε τη δική του ερμηνεία και τον δικό του ορισμό σε αυτούς τους όρους μέσα από την ανάλογη οπτική γωνία.
Ο επίκουρος καθηγητής Βαγγέλης Καραμανωλάκης μίλησε για τον επετειακό εορτασμό των 180 χρόνων λειτουργίας του ΕΚΠΑ
Ένα από τα παραδείγματα που παρέθεσε η Όλγα Κατσιαρδή-Hering ήταν αυτό του Κοραή, ο οποίος χρησιμοποιούσε τον όρο Γραικός αντί του Ρωμιός γιατί θύμιζε την υποταγή και την υποδούλωση, και αντί του Έλλην γιατί αναφερόταν στους αρχαίους Έλληνες. Αντίστοιχα ο Ρήγας στον Θούριο χρησιμοποιεί τον όρο Ρωμιός. Τελικά, όμως, επικράτησε ο όρος Έλλην ο οποίος και επιβλήθηκε, που σήμαινε πια τον πολίτη της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Όλγα Κατσιαρδή-Hering: «Ο όρος Έλλην επικράτησε για τον ορισμό της ελληνικής ταυτότητας και του ελληνικού κράτους, αλλά η ρωμιοσύνη δεν έσβησε».
Στην εναρκτήρια εκδήλωση το συνέδριο χαιρέτισαν ο πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Μελέτιος-Αθανάσιος Δημόπουλος, η κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών Ελένη Καραμαλέγκου, ο πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών Πάνος Βαλαβάνης και ο εκπρόσωπος της επιτροπής για τον επετειακό εορτασμό των 180 χρόνων της λειτουργίας του ΕΚΠΑ, επίκουρος καθηγητής Βαγγέλης Καραμανωλάκης.
Κείμενο, φωτογραφίες: Κώστας Τσενκελίδης.
