Συνέδριο για την παράδοση και τον πολιτισμό του Πόντου σχεδιάζει η ΠΟΕ – Ρεπορτάζ

Η πραγματοποίηση ενός συνεδρίου για την ενδυμασία, το χορό και τη λαογραφία του Πόντου «που δυστυχώς αλλοιώνονται από τους ίδιους τους Πόντιους» αποτελεί στόχο της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, ανακοίνωσε ο πρόεδρός της Χρήστος Τοπαλίδης, μιλώντας σε εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν η ΠΟΕ και η Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης στην έδρα της.

Αφορμή, η πρώτη συνάντηση προβληματισμού της νεοσύστατης ιδεολογικής κίνησης «Παρυάδρης», στόχος της οποίας είναι η διάσωση των χαρακτηριστικών της ποντιακής παράδοσης και γενικότερα του ποντιακού πολιτισμού.

«Η ομοσπονδία μας έχει δώσει μεγάλη έμφαση στο θέμα της Γενοκτονίας, η οποία έχει πολλές υποστάσεις. Έχει σχέση και με την εξόντωση αλλά και με την οικειοποίηση των μνημείων και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οφείλουμε να διαφυλάξουμε την καθαρότητα των παραδεδομένων σε μας. Έτσι ξεκινάμε σήμερα και θα ακολουθήσουν αντίστοιχες ημερίδες ανά την Ελλάδα, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ως προσυνεδριακή διαδικασία, ώστε να γίνει συνέδριο για την ενδυμασία, το χορό και τη λαογραφία, που δυστυχώς αλλοιώνονται από τους ίδιους τους Πόντιους», είπε ο Χρ. Τοπαλίδης.

Στιγμιότυπο από το κοινό στην ημερίδα

Η ημερίδα
Η συλλογική μνήμη, η μουσική, η ενδυμασία, οι χοροί, και γενικότερα η παράδοση του Πόντου, αποτέλεσαν αντικείμενο της ημερίδας η οποία είχε τίτλο «Πόντος: Από το παρελθόν στο παρόν – Ρίζες και παραδόσεις». Στο πλαίσιό της, γνώστες των αντικειμένων της παράδοσης του Πόντου έδωσαν στο κοινό χρήσιμα στοιχεία γι’ αυτήν, και κατέθεσαν προτάσεις για τη διάσωση και περαιτέρω ενίσχυσή της.

Ο Στάθης Πελαγίδης (α) πλάι στον Στάθη Παπαδόπουλο και τον Νίκο Πιλαλίδη

Η ημερίδα ήταν χωρισμένη σε δύο συνεδρίες. Στην πρώτη, θέση στο προεδρείο πήραν ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Στάθης Πελαγίδης, ο αντιπρόεδρος της ΠΟΕ και συντονιστής της Επιτροπής Πολιτισμού Στάθης Παπαδόπουλος, και ο πρώην χορευτής και πρώην πρόεδρος της ΓΕΝΟΠ, Νίκος Πιλαλίδης. Στη δεύτερη συνεδρία το προεδρείο αποτελούνταν από τον πρόεδρο της ΠΟΕ Χρήστο Τοπαλίδη, τον εκπαιδευτικό και χοροδιδάσκαλο Νίκο Σωματαρίδη και τον καθηγητή και επίσης χοροδιδάσκαλο Νίκο Παλασίδη.

Ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης Γ. Αποστολίδης

Η εκδήλωση ξεκίνησε με το χαιρετισμό του προέδρου της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, Γιάννη Αποστολίδη, ο οποίος αναφέρθηκε σε «καινοφανή φαινόμενα στο χώρο της παράδοσης, αφού κάποιοι εμφανίζονται ως οι γεννήτορές της. Η παράδοση είναι ταυτότητα και ήθος. Πρέπει να βρεθούν τα δομικά της στοιχεία, που δεν πρέπει να αγγίζονται». Στη συνέχεια πήρε το λόγο ο Στυλιανός Ιωαννίδης, ο οποίος ασχολείται έντονα με την παράδοση, και αναφέρθηκε στη συλλογική μνήμη και την ταυτότητα του ποντιακού λαού.

Για τη συλλογική μνήμη μίλησε ο Στυλιανός Ιωαννίδης

«Ως Πόντιοι διατηρήσαμε τη διακριτή μας ταυτότητα και πραγματοποιούμε την αναβίωση του παρελθόντος μέσα από τις εμπειρίες που διηγήθηκαν οι φορείς οι οποίοι έζησαν στην αλησμόνητη πατρίδα. Η μνήμη είναι το μέσο της πολιτισμικής επιβίωσης και βοηθήματά της είναι ο χώρος και οι φωτογραφίες. Μία είναι η παράδοση, και οι όποιες διαφοροποιήσεις της αποτελούν απλώς παραλλαγές της», είπε ο Στυλιανός Ιωαννίδης.

«Ο χρόνος δεν κατόρθωσε να σβήσει τη συλλογική μνήμη της προσφυγιάς. Είναι μια αποσκευή την οποία πρέπει να διαφυλάξουμε.»

Για τη μουσική των Ελλήνων του Πόντου ως στοιχείο ενίσχυσης της ποντιακής ταυτότητας μίλησε από την πλευρά του ο καθηγητής μουσικής με εξειδίκευση σε αυτήν του Πόντου Παύλος Γαϊτανίδης, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις για την περαιτέρω ενίσχυση και διάδοσή της.

Πρόταση για τη δημιουργία αρχείου ποντιακής μουσικής διατύπωσε ο Παύλος Γαϊτανίδης

«Πρέπει να δημιουργηθούν συνθήκες διαλόγου με όλους τους μουσικούς φορείς για την ορθολογική χρήση της ποντιακής μουσικής, να εξασφαλιστεί μια εβδομαδιαία εκπομπή στο κρατικό ραδιόφωνο και στην κρατική τηλεόραση με θέματα την ιστορία και τον πολιτισμό του Πόντου, να δημιουργηθεί οργανισμός ποντιακών μελετών ιστορίας και πολιτισμού του Πόντου, και στο πλαίσιο αυτού να ιδρυθεί αρχείο ποντιακής μουσικής», είπε ο Παύλος Γαϊτανίδης.

«Οι Μωμόγεροι δεν είναι καρναβάλια»
Η πρώτη συνεδρία έκλεισε με τον Θόδωρο Πιλαλίδη, ο οποίος με την ομιλία του και τις προβολές οπτικοακουστικoύ υλικού ζωντάνεψε το έθιμο των Μωμόγερων, στηριζόμενος στην εμπειρία του από την επί σαράντα χρόνια συμμετοχή του σε αυτό.

Ειδικότερα, χαρακτήρισε το έθιμο ως χοροθεατρικό δρώμενο, που αποτελεί την πλησιέστερη μορφή δρώμενου στον αρχαίο διθύραμβο, και ανέφερε ότι η ονομασία Μωμόγεροι αποτελεί σύνθετη λέξη από τον Μώμο (θεός του γέλιου και της σάτιρας) και τα (γ)έρια-ιέρεια, δηλαδή τους ιερείς της ακολουθίας του.

«Προκαλεί δέος και έκσταση ο αγέρωχος χορός των Κοτσιαμάν’. Για να εκφράσει ο τελετουργός το έθιμο, θα πρέπει να έχει αποκτήσει βιωματική εμπειρία πολλών χρόνων, από την παιδική του ηλικία. Οι διαφοροποιήσεις στο έθιμο το κατατάσσουν στην κατηγορία των καρναβαλιστικών εκδηλώσεων, κάτι που με θλίβει βαθύτατα», τόνισε ο Θόδωρος Πιλαλίδης.

Το τρισδιάστατο των ποντιακών χορών
Στο τρισδιάστατο και τριφυές των ποντιακών χορών (κίνηση, ρυθμός, φωνητική μελωδία), το οποίο προσομοιάζει με αυτά της αρχαιότητας, αναφέρθηκε ο ερευνητής Παναγιώτης Μωυσιάδης, ο οποίος άνοιξε τη δεύτερη συνεδρία.

«Ο χορός ήταν μια κραυγή ταυτότητας των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία που δεν τους ενέταξε. Πρέπει να αντισταθούμε σε λογικές αλλοίωσης των χορών. Είναι λάθος να δεχόμαστε παραλλαγές, κάτι που κάνουμε μόνο εμείς. Υπάρχει κακοφορμία στον ποντιακό πολιτισμό και αυτό αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο», είπε ο Παναγιώτης Μωυσιάδης.

«Να αντισταθούμε σε λογικές αλλοίωσης των ποντιακών χορών», κάλεσε ο Π. Μωυσιάδης

Στην ενδυμασία των ανδρών του Πόντου, στις επιδράσεις της, στις επιλογές της και στους συμβολισμούς της αναφέρθηκε ο χοροδιδάσκαλος Όμηρος Παχατουρίδης. Είπε ότι κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το φέσι ήταν υποχρεωτικό, αλλά οι Πόντιοι επέλεξαν και ανέδειξαν τη ζίπκα. Η ζίπκα είναι το μοναδικό στοιχείο-σύμβολο που δείχνει πώς πρέπει να γίνεται γνωστός και να διαδίδεται ο αγώνας για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού.

«Να αναγορευτεί η ζίπκα σε σύμβολο του αγώνα για διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας», πρότεινε ο Όμηρος Παχατουρίδης

Ο Όμηρος Παχατουρίδης πρότεινε στην ΠΟΕ η ζίπκα μαύρου χρώματος με κεφαλοκάλυμμα την κουκούλα να αναγορευθεί σε σύμβολο αυτού του αγώνα για διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.

Τέλος, ως το «μάλαμα των ποντιακών χορών» χαρακτήρισε τον πυρρίχιο χορό (σέρρα) ο χοροδιδάσκαλος Μιχάλης Καραβέλας, σημειώνοντας ότι «δεν προσφέρεται για καραγκιοζιλίκια και φτιασιδώματα και δεν είναι πεδίο θηλυπρεπών ανταγωνισμών.

Μιχάλης Καραβέλας: «Η σέρρα είναι το μάλαμα των ποντιακών χορών»

»Δεν μπορεί να βγαίνουν τα μαχαίρια από τη στολή και να φοριούνται διαφόρων χρωμάτων ζίπκες». Είπε ακόμα ότι οι κινήσεις του χορού είναι αρχαιοπρεπείς κινήσεις μάχης και τόνισε ότι ο πλησιέστερος χορός στον αρχαίο πυρρίχιο είναι ο χορός σέρρα.

Κατά την ημερίδα διατυπώθηκαν γόνιμες προτάσεις, που θα αποτελέσουν «μαγιά» στο δρόμο προς τη διοργάνωση συνεδρίου ποντιακού πολιτισμού, στο οποίο στοχεύει η Παμποντιακή Ομοσπονδία. Στην εκδήλωση παρέστησαν εκπρόσωποι ποντιακών φορέων· μεταξύ άλλων ο πρόεδρος του ΔΙΣΥΠΕ Γιώργος Παρχαρίδης, ο πρόεδρος του ΣΠΟΣ Ν. Ελλάδος και Νήσων Γιώργος Βαρυθυμιάδης και ο υπεύθυνος επικοινωνίας της ΕΠΟΝΑ Θοδωρής Μακρίδης.

Κείμενο-φωτογραφίες: Ρωμανός Κοντογιαννίδης