Ιδιαίτερο προβληματισμό στο κοινό προκάλεσε το θέμα που εξέτασε κατά την εισήγησή της με τίτλο «Ανακαλύπτοντας τον Πόντο στην Ελλάδα του 21ου αιώνα», στο 1ο Επιστημονικό Συμπόσιο Ποντιακού Πολιτισμού, η εθνογράφος Ζωή Μάργαρη. Έδωσε όμως και καλή τροφή για σκέψη…
Τα κοινωνικά δίκτυα όπως το facebook ή το twitter, αλλά και γενικότερα το διαδίκτυο, συμβάλλουν στην ενίσχυση ή διαστρεβλώνουν την ποντιακή παράδοση;
Σύμφωνα με τη Ζωή Μάργαρη, η τεχνολογική έκρηξη των τελευταίων ετών έχει επιτρέψει σε όλους την πρόσβαση σε λαογραφικά και πολιτισμικά στοιχεία. Οι διαθέσιμες πληροφορίες έχουν διευκολύνει τη δράση των χοροδιδασκάλων, των μουσικών και των ιστορικών μελετητών.
Η κοινοποίηση και η προβολή του ποντιακού πολιτισμού, είπε, δίνει τη δυνατότητα αναβίωσης, σε ικανοποιητικό βαθμό, των εθίμων και της παράδοσης του Πόντου. Αυτό αποδεικνύεται σωτήριο για όσους Ποντίους έχουν χάσει την πολιτισμική κληρονομιά τους λόγω των βίαιων μετατοπίσεων που υπέστησαν οι πρόγονοί τους, όμως –όπως έχει υποστηριχθεί από πολλούς– οι πολλές και διαφορετικές μορφές αναβίωσης των εθίμων οδηγούν στην εν μέρει μετάλλαξή τους, καθώς θέτουν στο περιθώριο τον φυσικό γεωγραφικό χώρο τους, τον Πόντο.
Ζωή Μάργαρη (φωτ.: Κωνσταντίνος Τσενκελίδης)
Στη λογική αυτή αξιοσημείωτο είναι ότι, στο πλαίσιο της προσπάθειας προστασίας της πολιτισμικής κληρονομιάς, έγινε αίτηση από την Ελλάδα το έθιμο των Ποντίων, τα Μωμο’έρια, να ενταχθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτισμικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας που προβάλλεται διαδικτυακά από την UNESCO. Αυτή η διεθνής προβολή του εθίμου στο διαδίκτυο και η πιθανή αναβίωσή του από πολλούς μπορεί να οδηγήσει σε μετάλλαξή του, επισήμανε η Ζωή Μάργαρη.
Μολονότι ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος αλλοιώσεων στην αρχική μορφή ενός εθίμου, «το δίκτυο και τα εργαλεία του, που καταργούν τις γεωγραφικές αποστάσεις, παρέχουν στους Ποντίους τη δυνατότητα να διασώσουν τις τραυματισμένες από τη μετεγκατάσταση σχέσεις τους και να τροφοδοτούν τη συλλογική ποντιακή μνήμη. Στον τομέα του λαϊκού πολιτισμού, οι ενδιαφερόμενοι για την ποντιακή κουλτούρα μπορούν εύκολα να ακούσουν ποντιακά τραγούδια, να δουν ποντιακούς χορούς, να παρακολουθήσουν ποντιακά έθιμα, να διαβάσουν ποντιακά παραμύθια, να βρουν ποντιακές συνταγές, και όλα αυτά δίχως να χρειαστεί να μετακινηθούν από το χώρο τους» σημείωσε η ερευνήτρια λαογραφίας.
Ζωή Μάργαρη: Η ρομαντική άποψη που θέλει τον λαϊκό πολιτισμό στο περιθώριο του μετανεωτερικού κόσμου έχει καταρριφθεί.
Κλείνοντας την εμπεριστατωμένη εισήγησή της, μέρος της οποίας μόνον αναπαράγουμε, η Ζωή Μάργαρη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μπορεί πολλοί να πιστεύουν πως η αυθεντική παράδοση χάνεται, ωστόσο μεγάλο μέρος της ποντιακής κληρονομιάς έχει διασωθεί ακριβώς χάρη στη συμβολή του διαδικτύου, εμπλουτίζοντας έτσι και το παγκόσμιο πολιτισμικό γίγνεσθαι. Κι αυτό γιατί, μεταξύ άλλων, οι διαδικτυακές κοινότητες, εγείροντας συνήθως ζητήματα αυθεντικότητας, ενεργοποιούνται για να την διασφαλίσουν.
Κωνσταντίνος Τσενκελίδης
