1915-2015. Εκατό χρόνια από την πρώτη γενοκτονία του 20ού αιώνα με 1,5 εκατομμύριο θύματα, και ο αρμενικός λαός, όπου γης, τιμά τους νεκρούς του («θυμάται») και βάζει σθεναρά στο τραπέζι την αξίωση να αναγνωρίσει η Τουρκία τη Γενοκτονία και να απολογηθεί («διεκδικεί»).
Το κέντρο της Αθήνας την Κυριακή το μεσημέρι πλημμύρισε από τα τέσσερα χρώματα του άνθους μη με λησμόνει (το μαύρο, το μοβ, το λιλά και το κίτρινο), τα χρώματα των χιλιάδων ανθρώπων που πορεύτηκαν μαζί μέχρι το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη για να παραστούν στην κατάθεση στεφάνων στη μνήμη των θυμάτων.
«Θυμάμαι, Καταδικάζω, Απαιτώ, Ζω», τα λόγια σε ένα από τα πέταλα του μη με λησμόνει, λέξεις που αποκρυσταλλώνουν τη θέση των απανταχού Αρμενίων απέναντι στην ιστορική ευθύνη.
Η συγκίνηση του πλήθους, Αρμενίων και φίλων, είχε αρχίσει να κλιμακώνεται από την εκδήλωση που προηγήθηκε της πορείας και της κατάθεσης στεφάνου. Η ανάκρουση των εθνικών ύμνων της Αρμενίας και της Ελλάδας έκανε τον κόσμο που σιγοψιθύριζε και τους δύο να ανατριχιάσουν, πριν τη σκυτάλη παραλάβουν οι ομιλητές και μιλήσουν στις ψυχές των απογόνων των θυμάτων.
Για το «προμελετημένο, συστηματικά οργανωμένο σχέδιο εθνοκάθαρσης», που ξεκίνησε με τους Αρμενίους «κάτω από τη μύτη των Δυτικών» οι οποίοι έμειναν άπρακτοι, και προχώρησε με τον ξεριζωμό του ελληνισμού του Πόντου, της Ιωνίας, όλης της Μικράς Ασίας βάζοντας ταφόπλακα σε μια τρισχιλιετή παρουσία, μίλησε εισάγοντας την εκδήλωση η Αραξή Απελιάν-Κολανιάν εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια.
Η Α. Απελιάν έδεσε το τότε με το τώρα, για να τονίσει ότι η ατιμωρησία επέτρεψε στην Τουρκία να αναπτύξει αρπακτική εξωτερική πολιτική, και ότι η αναγνώριση της Γενοκτονίας δεν είναι μόνον θέμα ηθικής τάξης αλλά και Διεθνούς Δικαίου, μια και συνδέεται με τις σχέσεις Αρμενίας-Τουρκίας αλλά και με τη γενικότερη ασφάλεια στον Καύκασο, λόγω της υπόθεσης του Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Μετά την προβολή ενός συγκλονιστικού βίντεο, που ανέδειξε μέσα από μαρτυρίες επιζησάντων τη Γενοκτονία, την πρώτη του 20ού αιώνα, το λόγο πήρε η κεντρική ομιλήτρια, ευρωβουλευτής της Κύπρου, γιατρός δρ Ελένη Θεοχάρους, πρόεδρος της Επιτροπής Φιλίας Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρμενίας, μια γυναίκα που έχει πάρει μέρος σε 19 ανθρωπιστικές αποστολές στην Αρμενία και το Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Κάθε ελεύθερος άνθρωπος γίνεται Αρμένιος σήμερα. Με τα λόγια αυτά ξεκίνησε την κεντρική ομιλία που συντάραξε το κοινό, καθώς ανέδειξε την «ατιθάσευτη επαναστατικότητα των Αρμενίων» μέσα στα χρόνια, την άρνησή τους να ξεχάσουν το έγκλημα, την αποφασιστικότητά τους να αναλάβει η Τουρκία την ευθύνη τεκμηριώνοντας με κάθε τρόπο ότι η Γενοκτονία δεν είναι μόνον ιστορικό αλλά είναι πολιτικό γεγονός.
Αξιοσημείωτη η επισήμανσή της ότι η επίσημη Τουρκία οφείλει να απολογηθεί για να μην φέρει και ο τουρκικός λαός εξ αδιαιρέτου την ευθύνη ενός τέτοιου εγκλήματος.
Η δρ Ελένη Θεοχάρους
«Το έπος του Αρτσάχ το έζησα», είπε αναφερόμενη στον αγώνα των Αρμενίων του Ναγκόρνο Καραμπάχ, «ελπίζω να το ζήσω και στην Κύπρο». Τραντάχτηκε τότε η αίθουσα από τα χειροκροτήματα. Η δρ Θεοχάρους έκανε έκκληση σε όλους να βοηθήσουν να ξαναλειτουργήσει το σχολειό των Αρμενίων στη Λευκωσία, το Μελκονιάν, που είχε ιδρυθεί το 1923 και έκλεισε πριν από λίγα χρόνια.
«Η ατιμωρησία της Γενοκτονίας αποτέλεσε πηγή έμπνευσης των ναζιστών για το ολοκαύτωμα των Εβραίων ενώ ακόμη και σήμερα λείπουν από το οπλοστάσιο του διεθνούς δικαίου τα νομικά εργαλεία που θα ενεργοποιήσουν το “ποτέ ξανά”», είπε στην ομιλία του ο πρέσβης της Αρμενίας Γκαγκίκ Γκαλαζιάν, θυμίζοντας επίσης τις τελευταίες αναγνωρίσεις και δηλώσεις, όπως αυτή του Πάπα, και τις αντιδράσεις των Τούρκων.
Την καταδίκη των πράξεων του καθεστώτος στην Τουρκία κατά την εποχή της Γενοκτονίας μετέφερε εκ μέρους της Ελληνικής Βουλής ο Β΄ Αντιπρόεδρός της Γιάννης Μπαλάφας. «Γενική πρόβα για τις άλλες γενοκτονίες, στον Πόντο, τη Θράκη, τη Μικρά Ασία και εκείνη των Κούρδων» χαρακτήρισε τη Γενοκτονία των Αρμενίων, προσθέτοντας ότι και στις μέρες μας ανάλογες πράξεις επαναλαμβάνονται στην κατεχόμενη Κύπρο και το Κουρδιστάν.
Εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης, ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Τόσκας απέτισε φόρο τιμής στα θύματα της Γενοκτονίας, εκφράζοντας την ευχή η μνήμη τους να αποκατασταθεί σύντομα από όλη τη διεθνή κοινότητα. Κάλεσε επίσης την Τουρκία να αποσύρει τον στρατό κατοχής από την Κύπρο και να σταματήσει τις προκλήσεις στο Αιγαίο και στη νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Το αύριο του αρμενικού έθνους σκιαγραφήθηκε με δύναμη από το στόμα του εκπροσώπου της Αρμενικής Νεολαίας Αρμέν Μενεντιάν. Με τη φωνή του ηχηρή να πάλλεται, δεσμεύτηκε για λογαριασμό όλων των νέων Αρμενίων «να είμαστε Αρμένιοι στην καθημερινότητά μας […] να συνεχίσουμε να μιλάμε τη γλυκιά μας γλώσσα, όπως και τα ελληνικά, να κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας την αρμενικότητά μας».
Και κατέληξε ο εκπρόσωπος της νεολαίας: «Τιμούμε τους νεκρούς μας κι εμάς που αγωνιζόμαστε. Δεν το βάζουμε κάτω. Όπως φτάσαμε ως το σήμερα, θα φτάσουμε και στο αύριο, το απέραντο αύριο».
Την εκδήλωση εντός του θεάτρου Παλλάς, που συνδιοργανώθηκε από την Περιφέρεια Αττικής και την Αρμενική Εθνική Επιτροπή, έκλεισε η χορωδία του Αρμενικού Πολιτιστικού Συλλόγου Χαμασκαΐν και το Κουαρτέτο Εγχόρδων Εύρυθμον, που εκτέλεσε κομμάτια από το έργο του Κομιτάς.
Όλος ο κόσμος βγήκε στη συνέχεια στο δρόμο για μια πορεία που οδήγησε στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, της οποίας προπορεύονταν οι Αρμένιοι πρόσκοποι και ακολουθούσαν οι επίσημοι και χιλιάδες άνθρωποι.
Στην τελετή, μετά τους αρμενικούς φορείς πρώτη στην κατάθεση στεφάνου ήταν η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος, μόνη εκπροσωπούσα τον ποντιακό οργανωμένο χώρο. Το στεφάνι κατέθεσε ο νέος πρόεδρος Χρήστος Τοπαλίδης, ενώ στην εκδήλωση παρευρέθηκε και ο πρόεδρος ΣΠΟΣ Νότιας Ελλάδας Γιώργος Βαρυθυμιάδης και εκπρόσωποι της ΕΠΟΝΑ. Ακολούθησαν οι Ασσύριοι, διά του προέδρου τους Κυριάκου Μπατσάρα, και ο Ηλίας Φρέζας από το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο. Στεφάνι κατέθεσαν επίσης ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Μιχάλης Κωσταράκος, ο αντιδήμαρχος Γ. Αποστολόπουλος εκ μέρους του Δήμου Αθηναίων, η αντιπεριφερειάρχης κεντρικού τομέα Αθηνών, Ερμίνα Κυπριανίδου, εκ μέρους της Περιφερειάρχη Αττικής, ο Β΄ Αντιπρόεδρος της Βουλής Γιάννης Μπαλάφας, και εκ μέρους της κυβέρνησης ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Τόσκας.
Μεταξύ των παρευρισκομένων είδαμε τους υπουργούς Επικρατείας για την καταπολέμηση της διαφθοράς Παναγιώτη Νικολούδη, Παραγωγικής Ανασυγκρότησης Παναγιώτη Λαφαζάνη, τον υφυπουργό Επικρατείας για το κυβερνητικό έργο Τέρενς Κουίκ, τους βουλευτές Κώστα Κατσαφάδο και Ελένη Γερασιμίδου, τον πρόεδρο της Ένωσης Κεντρώων Βασίλη Λεβέντη, τον ευρωβουλευτή Μίλτο Κύρκο και την τ. ευρωβουλευτή Ρόδη Κράτσα, τους πρώην υπουργούς Όλγα Κεφαλογιάννη, Γιώργο Ρωμαίο και Τάσο Νεράντζη, τον Πέτρο Μαντούβαλο, τον πρόεδρο της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών (ΟΙΟΜΚΩ) Νίκο Ουζούνογλου, τον δήμαρχο Νίκαιας-Ρέντη Γιώργο Ιωακειμίδη, τον δήμαρχο Πειραιά Γιάννη Μώραλη, διπλωμάτες και αξιωματικούς, πολλούς Αρμένιους, μάλιστα, που εκπαιδεύονται στη Σχολή Ευελπίδων και φεύγουν στη συνέχεια για την πατρίδα τους όπου υπηρετούν στο στρατό εκεί.
Έρση Βατού
